NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ
(Trích Tùy bút “Sông Đà”)
Nguyễn Tuân
Đọc văn
Nghệ thuật
Nội dung
I. VÀI NÉT VỀ TÁC GIẢ, TÁC PHẨM
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
1. Tác giả
2. Tác phẩm
1. Hình tượng Sông Đà
2. Hình tượng người lái đò sông Đà
III. TỔNG KẾT:
1. Nội dung
2. Nghệ thuật
IV. LUYỆN TẬP
I. VÀI NÉT VỀ TÁC GIẢ, TÁC PHẨM
1. Tác giả: Nguyễn Tuân
- Phong cách nghệ thuật: độc đáo, tài hoa, uyên bác.
- Người nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái ĐẸP: khám phá con người ở góc độ tài hoa, nghệ sĩ; khám phá sự vật, hiện tượng ở phương diện văn hoá, thẩm mĩ.
- Trước Cách mạng, ông đi tìm vẻ đẹp Vang bóng một thời; sau Cách mạng ông đã tìm thấy vẻ đẹp ngay trong cuộc sống hiện tại, trong những con người bình thường.
Nguyễn Tuân (1910 -1987)
2. Tác phẩm:
- Tuỳ bút Sông Đà
- Đoạn trích Người lái đò sông Đà miêu tả con Sông Đà và hình ảnh người lái đò vượt thác.
+ Hoàn cảnh sáng tác: Kết quả của chuyến đi thực tế Tây Bắc (1958 – 1960) của tác giả (Tuỳ bút Sông Đà gồm 15 bài tùy bút, 1 bài thơ phác thảo).
+ Thể loại: Tuỳ bút là một dạng của ký, một thể văn tự sự viết về người thực, việc thực. Tùy bút thể hiện rõ cái tôi trữ tình của người nghệ sĩ, tự do và phóng khoáng.
+ Nội dung: ca ngợi cảnh vật và con người Tây Bắc, đặc biệt nhà văn đã khám phá "chất vàng mười" đã qua thử lửa của vùng đất này.
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
Lời đề từ
1.Đẹp vậy thay tiếng hát trên dòng sông
(Wladyslaw Broniewski)
2.Chúng thuỷ giai đông tẩu - Đà giang độc bắc lưu
(Nguyễn Quang Bích)
(Mọi con sông đều chảy theo hướng Đông, chỉ có sông Đà theo hướng Bắc)
Tiếng hát ngợi ca vẻ đẹp của người lao động trên dòng sông quê hương, xứ sở.
Hướng chảy đặc biệt, dòng sông như một con người bộc lộ cá tính độc đáo, khác thường, xứng đáng là đối tượng thẩm mĩ để Nguyễn Tuân khám phá.
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. Hình tượng Sông Đà
a. Sông Đà hung bạo
Thác đá, vách đá
Hùng vĩ của sông Đà không phải chỉ có thác đá. Mà nó còn là những cảnh đá bờ sông, dựng vách thành
Mặt sông chỗ ấy chỉ đúng ngọ mới có mặt trời… Vách đá chẹt lòng sông Đà như một cái yết hầu… Nhẹ tay ném hòn đá qua bên kia vách, có quãng con nai, con hổ đã có lần vọt từ bờ này sang bờ kia…
Sông Đà được quan sát ở nhiều góc độ, liên tưởng phong phú
-> Dòng sông nhiều ghềnh thác, không dịu dàng trôi giữa đôi bờ phẳng lặng mà trôi đi giữa hai triền núi đá cao vút
Vách đá
a. Sông Đà hung bạo
Ghềnh sông
Lại như quãng mặt ghềnh Hát Loóng dài hàng cây số, nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm như muốn đòi nợ xuýt bất cứ người lái đò Sông Đà nào tóm được qua quãng ấy.
Điệp từ, điệp cấu trúc câu, tả theo thứ tự ngược và nghệ thuật nhân hoá => Ghềnh sông dữ dội đe doạ bất cứ con thuyền nào qua đó
a. Sông Đà hung bạo
Hút nước
- Cái hút nước giống như giếng bê tông thả xuống sông để chuẩn bị làm móng cầu…, nước thở và kêu như cửa cái cống cái bị sặc…, nước ặc ặc như rót dầu sôi vào…
- Có cái thuyền bị nó hút vào, rồi đi ngầm dưới sông, thấy tan xác ở khuỷnh sông phía dưới
- Thước phim của người nghệ sĩ quay phim dũng cảm, truyền cho người xem cái cảm giác phải bám chặt tay vào thành ghế…
- Bên trên thác lừ lừ những cách quạ đàn…
Nghệ thuật nhân hoá, cách liên tưởng so sánh độc đáo, sử dụng kiến thức ở các lĩnh vực nghệ giao thông, để khắc hoạ hút nước ghê rợn, chết chóc…
a.Sông Đà hung bạo
Thác đá, vách đá
Tiếng nước thác
- Câu văn giàu âm thanh với những liên tưởng so sánh độc đáo, tạo nên ấn tượng đẹp, lạ, độc đáo, tài hoa…
- Sông Đà mưu mô, xảo quyệt, dữ dội, độc ác, như kẻ thù của người lái đò.
Từ xa: nghe tiếng nước thác: oán trách, van xin, khiêu khích, giọng gằn mà chế nhạo…
Đến gần: rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng vầu, rừng tre nứa nổ lửa, đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cùng gầm thét với đàn trâu da cháy bùng bùng…
- Đá sông Đà đã mai phục từ ngàn năm trước để mỗi lần có con thuyền nào xuất hiện là chúng nhổm cả dậy để vồ lấy thuyền.
- Sông Đà đã giao việc cho mỗi hòn đá như giao nhiệm vụ cho tướng sĩ trước khi vào trận.
- Đặc biệt, nó bố trí những “trùng vi thạch trận” như trận đồ bát quái.
Thạch trận
a.Sông Đà hung bạo
V1
V2
V3
TẢ
HỮU
BA TRÙNG VI THẠCH TRẬN
(…)
Hậu vệ
Hậu vệ
Luồng chết
Luồng chết
Sông Đà thông minh, mưu trí, nham hiểm, độc ác bày thạch trận như trận đồ bát quái.
Thạch trận
a.Sông Đà hung bạo
Thác đá, vách đá
Ghềnh sông
Hút nước
Tiếng nước thác
Sông Đà hiện lên như một loài thuỷ quái khổng lồ, thông minh, mưu trí nhưng vô cùng độc ác, hung bạo xứng đáng là kẻ thù số 1 của người dân Tây Bắc.
b. Sông Đà trữ tình
Con sông Đà tuôn dài, tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương xuân.
Áng tóc trữ tình
Câu văn dài, khoan thai, từ ngữ đầy màu sắc, gợi hình, gợi cảm, so sánh, nhân hóa …
-> vẻ đẹp nữ tính, dịu dàng, thơ mộng, quyến rũ của sông Đà.
b. Sông Đà trữ tình
Mùa xuân dòng xanh màu ngọc bích… Mùa thu nước sông Đà lừ lừ chin đỏ như da mặt một người bầm đi vì rượu bữa, lừ lừ cái màu đỏ giận dữ ở một người bất mãn, bực bội gì mỗi độ thu về…
Dòng sông đa màu sắc, đa tính cách
Màu nước sông Đà
b. Sông Đà trữ tình
Con sông Đà gợi cảm… Đã có lần tôi nhìn Sông Đà như một cố nhân… Đi rừng dài ngày rồi lại bắt ra sông Đà, đúng thế, nó đằm đằm ấm ấm như gặp lại cố nhân, mặc dầu người cố nhân ấy mình biết là lắm bệnh lắm chứng, chốc dịu dàng đấy, rồi chốc lại bẳn tính, gắt gỏng và thác lũ ngay đấy
Sông Đà đã là một tình nhân trong trái tim nghệ sĩ
Sông Đà – cố nhân
b. Sông Đà trữ tình
Cảnh ven sông lặng tờ…
Cỏ gianh đang ra những nõn búp, đàn hươu thơ ngộ…
Bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử. Bờ sông hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích tuổi xưa.
Tiếng cá quẫy nước cũng khiến đàn hươu vụt biến…
Cảnh ven sông
Sông chảy chậm, thuyền trôi nhẹ, bờ bãi Sông Đà dịu dàng, thơ mộng và nguyên sơ, trong lành đến thánh thiện…
b. Sông Đà trữ tình
Sông Đà thuỷ chung, tình nghĩa
Dòng sông tình nghĩa
Dòng sông quãng này lững lờ như nhớ thương những hòn đá thác xa xôi đã để lại trên thượng nguồnTây Bắc
b. Sông Đà trữ tình
Áng tóc trữ tình
Màu nước sông Đà
Sông Đà – cố nhân
Cảnh ven sông
Dòng sông tình nghĩa
Dòng sông mang vẻ đẹp trữ tình thơ mộng, đa màu sắc, đa tính cách, dịu dàng, trong trẻo, quyến rũ…
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
Hình tượng Sông Đà
a, Sông Đà hung bạo
b, Sông Đà trữ tình
Nhận xét
Sông Đà như một con người có hai tính cách: hung bạo và trữ tình, vừa như loài thuỷ quái khổng lồ, như kẻ thù số 1 của người dân Tây Bắc, lại như một cố nhân xinh đẹp, dịu dàng, đầy quyến luyến, nhớ thương…
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
2. Hình tượng người lái đò Sông Đà
Không tên, quê ở ngã tư sông sát tỉnh -> Hình tượng mang tính phổ quát, thể hiện sự thay đổi trong phong cách tác giả: viết về những người lao động bình thường, tìm thấy niềm vui và cái đẹp trong cuộc sống hàng ngày.
Thân hình gọn quánh như chất sừng chất mun, đôi cánh tay trẻ tráng dù mái đầu đã bạc -> Vẻ đẹp dẻo dai, quắc thước, nghề nghiệp in dấu lên vóc dáng, hình hài.
Lai lịch
Ngoại hình
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
2. Hình tượng người lái đò Sông Đà
Nghề nghiệp
Chở đò dọc sông Đà, một nghề cực nhọc, vất vả, hiểm nguy…
Rất yêu nghề: Chạy thuyền trên đoạn sông không có thác dễ dại chân dại tay và buồn ngủ. Sông Đà hết thác như hết cả đặm đà với nhà đò… -> thích khám phá sáng tạo trong lao động
2. Người lái đò sông Đà
V1
V2
V3
TẢ
HỮU
BA TRÙNG VI THẠCH TRẬN
(…)
Hậu vệ
Hậu vệ
Luồng chết
Luồng chết
Giữ chặt mái chèo, nén đau, bình tĩnh chỉ huy con thuyền sáu bơi chèo vượt thác
Nắm chắc binh pháp của Sông Đà, ghì lấy bờm sóng, lái miết phóng về cửa sinh
Phóng nhanh chọc thủng cửa giữa, thuyền như tự động vượt qua cổng đá
Chiến đấu với Sông Đà
Trận chiến hào hùng, cam go quyết liệt như trận đấu của con người với con người khiến người đọc phải hồi hộp theo dõi
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
2. Hình tượng người lái đò Sông Đà
Nghề nghiệp
Ngoại hình
Không tên
Chiến đấu với Sông Đà
Sau khi vượt thác
“Thế là hết thác… Sóng thác xèo xèo tan trong trí nhớ. Sông nước lại thanh bình. Đêm ấy nhà đò đốt lửa trong hang đá, nướng ống cơm lam và toàn bàn tán về cá anh vũ cá dầm xanh… Cũng chả thấy ai bàn thêm một lời nào về cuộc chiến thắng vừa qua nơi ải nước đủ tướng dữ quân tợn vừa rồi. Cuộc sống của họ là ngày nào cũng chiến đấu với Sông Đà dữ dội, ngày nào cũng giành lấy cái sống từ tay những cái thác, nên nó cũng không có gì là hồi hộp đáng nhớ… Họ nghĩ thế, lúc ngừng chèo”
+ người lao động bình thường
+ bậc anh hùng trí dũng
+ một nghệ sĩ tài hoa
Người lái đò
III. NHẬN XÉT
Nghệ thuật
Nội dung
Ngợi ca vẻ đẹp của Sông Đà hung bạo - trữ tình và những người lao động vô danh, bình dị mà anh hùng trên miền núi sông Tây Bắc hùng vĩ
-> Tình yêu quê hương đất nước và con người lao động của tác giả.
Cái tôi độc đáo, tài hoa, uyên bác: quan sát tỉ mỉ, liên tưởng so sánh độc đáo, sử dụng tri thức của nhiều ngành, ngôn ngữ sống động, gợi cảm, thổi linh hồn vào cảnh vật vốn vô tri vô giác, khiến cho tuỳ bút hấp dẫn…
IV. LUYỆN TẬP
1. Câu nào sau đây đúng với đặc điểm phong cách nghệ thuật của nhà văn Nguyễn Tuân?
A. Độc đáo, hào hoa, uyên bác
B. Độc đáo, hào hùng, uyên bác
C. Độc đáo, tài hoa, uyên bác
D. Độc đáo, tài tình, uyên bác
C
IV. LUYỆN TẬP
2. Sông Đà trong tuỳ bút của Nguyễn Tuân là một dòng sông
A. Có vẻ đẹp của một tình nhân trong trái tim nghệ sĩ
C. Có tâm địa và diện mạo thứ kẻ thù số 1 của người Tây Bắc
B. Có vẻ đẹp vừa hung vĩ dữ dội, vừa trữ tình nên thơ
D. Có tình nghĩa thuỷ chung như người dân Tây Bắc
B
IV. LUYỆN TẬP
3. Người lái đò sông Đà có những phẩm chất nào sau đây
A. Thông minh, mưu trí, dũng cảm, hào sảng
C. Mạnh mẽ, can đảm, liều lĩnh, yêu đời
B. Tỉnh táo, bình tĩnh, quyết đoán, nhạy bén
D. Thông minh, mưu trí, dũng cảm, tài hoa
D
IV. LUYỆN TẬP
Lập dàn ý chi tiết cho đề bài sau:
Cảm nhận của em về hình tượng sông Đà trong đoạn trích “Người lái đò sông Đà” (Trích tuỳ bút “Sông Đà” – Nguyễn Tuân).