Khí mỏ dầu
Khí thiên nhiên
Than mỏ
Dầu mỏ
Nguồn hidrocacbon
A. DẦU MỎ
I. Trạng thái thiên nhiên, tính chất vật lí và thành phần của dầu mỏ
II. Chưng cất dầu mỏ
III. Chế biến dầu mỏ bằng phương pháp hoá học
B. KHÍ MỎ DẦU VÀ KHÍ THIÊN NHIÊN
I. Thành phần của mỏ dầu và khí thiên nhiên
II. Chế biến, ứng dụng của khí mỏ dầu và khí thiên nhiên
C. THAN MỎ
A. DẦU MỎ

- Túi dầu là các lớp nham thạch có nhiều lỗ xốp chứa dầu được bao quanh bởi 1 lớp khoáng sét không thấm nước và khí.
- Túi dầu gồm 3 lớp
Lớp khí trên cùng gọi là khí mỏ dầu
(có áp suất lớn)
Lớp dầu ở giữa
Lớp nước và cặn ở dưới cùng
Sơ đồ cấu tạo mỏ dầu
A.DÇu má
I.Trạng thái thiên nhiên, tính chất vật lí và thành phần của dầu mỏ.
1. Trạng thái thiên nhiên, tính chất vật lí
Dầu mỏ : là 1 hỗn hợp lỏng sánh, màu nâu đen, có mùi đặc trưng, nhẹ hơn nước, không tan trong nước.
2.Thành phần hoá học.
* ankan từ C1 đến C50 ;
* xicloankan như xiclopentan, xiclohexan và các đồng đẳng
* hiđrocacbon thơm : benzen, toluen, xilen, naphtalen .
Thành phần nguyên tố thường:83-87%C; 11-14%H
A. DẦU MỎ

Ngoài thành phần chính là hiđrocacbon, trong dầu mỏ còn có một lượng nhỏ các hợp chất hữu cơ chứa oxi, nitơ, lưu huỳnh và một lượng nhỏ chất vô cơ dạng hòa tan.
Hiđrocacbon
Hợp chất
hữu cơ chứa
O, N, S
Hợp chất
vô cơ dạng
hòa tan
A. Dầu mỏ
* Khai thác:
- Muốn khai thác dầu mỏ, người ta khoan những lỗ khoan gọi là giếng dầu.
A. Dầu mỏ
* Khai thác:
- Khi khoan trúng lớp dầu lỏng, dầu tự phun lên do áp suất cao của khí dầu mỏ.
- Khi lượng dầu giảm thì áp suất khí cũng giảm, người ta phải dùng bơm hút dầu lên hoặc bơm nước xuống để đẩy dầu lên.
khí
dầu
TÚI DẦU

nước
Mỏ dầu ở Trung Đông
Giàn khoan
Nhà máy lọc dầu
Khu chế biến dầu
Một số nước có trữ lượng dầu cao trên thế giới (khối OPEC)
1. Iran 4. Arập Saudi 7. Libia 10. Nigiêria 13.Inđônesia
2. Irac 5. Arập 8. Venezuela 11. Ecuador
3. Kuwait 6. Qatar 9. Angiêria 12. Gabon
Ở Việt Nam
Dầu mỏ ở nước ta chủ yếu tập trung ở thềm lục địa phía nam
Mỏ dầu
Rồng
Bạch Hổ
Đại Hùng
Mỏ khí thiên nhiên
Bờ biển Tiền Hải
(Thái Bình)
II.Chưng cất dầu mỏ
1.Chưng cất dưới áp suất thường
a.Chưng cất phân đoạn trong phòng thí nghiệm.
Sản phẩm chưng cất dầu mỏ:

Dầu mỏ
Mazut
Sản phẩm nhẹ
* Khí (C1 - C4)
* Etxăng (C5- C11)
* Ligroin (C8 - C14)
* Dầu thắp (C12 - C18)
* Dầu nặng (C15?)
(120 - 240oC)
(40 – 200oC)
(150 – 310oC)
(300 – 450oC)
Chưng cất
P thường
(Nhiên liệu)
(Nhiên liệu, dung môi, ..)
(Nhiên liệu, dung môi)
(Nhiên liệu, thắp sáng)
(Nhiên liệu động cơ điezen)
(< 40oC)
Sản phẩm chưng cất dầu mỏ:

Chưng cất

P thấp
Dầu mỏ
Mazut
Sản phẩm nhẹ
Chưng cất
P thường
Dầu nặng
Dầu nhờn
(bôi trơn máy)
Vazơlin
(dùng trong y học, ngành mỹ phẩm. )
Parafin (rắn)
(nến)
Hắc ín
(nhựa rải đường)
Túi dầu
khai thác
Dầu thô
xử lí
Sơ bộ
loại bỏ nước, muối và phá nhủ tương
Dầu sau xử lí
Chưng cất
Sản phẩm sau
chưng cất
Sử dụng
Chế biến
hóa học
b.Chưng cất phân đoạn dầu mỏ










<1800C,p thường được C1-C10
Chưng cất p cao
C1-C2; C3-C4 nhiên liệu hoặc khí hoá lỏng
C5-C6 gọi là ete dầu
hoả làm d.môi ,ng.liệu
C6-C10 nhiên liệu hoặc khí hoá lỏng
II.Chưng cất dầu mỏ
2.Chưng cất dưới áp suất cao.
II.Chưng cất dầu mỏ
Phần còn lại sau khi chưng cất ở áp suất thường là hỗn hợp nhớt đặc, màu đen gọi là cặn mazut . Cặn mazut chưng cất dưới p thấp.
3.Chưng cất dưới áp suất thấp
Cặn mazut dưới p thấp
Dầu nhờn
Parafin,vazơlin
Cặn đen atphan
III/Chế biến dầu mỏ bằng phương pháp hóa học
Chế hố dầu mỏ nhằm :
-Đáp ứng nhu cầu về số lượng, chất lượng xăng làm nhiên liệu.
-Đáp ứng nhu cầu về nguyên liệu cho công nghiệp hóa chất
Chế biến dầu mỏ bằng phương pháp hoá học gọi là chế hoá dầu mỏ .
Chất lượng của xăng được đo bằng chỉ số octan. Chỉ số octan càng cao thì xăng càng tốt
Aren > anken có nhánh>ankan có nhánh>xicloankan có nhánh>anken không nhánh>xicloankan không nhánh>ankan không nhánh.
Chỉ số octan của hiđrocacbon giảm dần theo thứ tự
Xử lý sơ bộ
Chưng cất
Crackinh
Rifominh
Chế biến dầu mỏ
tách được phân đoạn
C1 - C2. C3-C4,
C5 - C6, C6 - C10.
biến đổi cấu trúc từ
không phân nhánh thành phân nhánh,
từ không thơm thành thơm
bẻ gãy phân tử mạch dài
thành các hiđrocacbon
mạch ngắn hơn
Loại tạp chất
đơn giản
1/Rifominh:
Rifominh là gì?
*Khái niệm:Rifominh là qúa trình dùng xúc tác & nhiệt biến đổi cấu trúc của hyđrocacbon từ không nhánh thành phân nhánh, từ không thơm thành thơm
Chủ yếu có ba loại:
Chuyển ankan mạch thẳng thành ankan mạch nhánh và xicloankan:
Tách hiđro chuyển xicloankan thành aren
Tách hiđro chuyển ankan thành aren
CH3(CH2)5CH3
Xăng thu được có chỉ octan cao
1.Phương pháp rifominh


C7-C8
C6-C7
C8
5000C,20-40atm Pd
Pt,Ni.
Rifominh
Xang:C5-C11
Benzen,toluen
Xilen,stiren
2/Crắckinh:
Crắckinh là gì?
Crắc kinh là quá trình bẻ gãy ph�n tử hyđrocacbon mạch dài thành các phân tử hyđrocacbon mạch ngắn hơn nhờ tác dụng của nhiệt (crắckinh nhiệt hoặc của xúc tác & nhiệt crắc kinh xúc tác)
Ví dụ: C16H34 ? C16-mH34-2m + CmH2m (m=2-16)
a/Crăckinh nhiệt: thực hiện ở 700-9000C chủ yếu nhằm tạo ra eten, propen, buten và penten dùng làm monome để sản xuất polime
CH3[CH2]4CH3
700-9000C
Cr?ckinh nhiệt
CH4,C2H4,C3H6,C2H6
C3H8 ,C4H8,C4H10
C5H10, C5H12,C6H12,H2
C21-C35
400-5000C
SiO2-Al2O3-HF
Khí cr?ckinh:C1-C4
Xang:C5-C11 chỉ số octan cao
Kerosen:C10-C16và
điezen:C16-C21
Cr?ckinh xúc tác
b/Crắckinh xúc tác:
Crắckinh xúc tác chủ yếu nhằm chuyển hiđrocacbon mạch dài của các phân đoạn có nhiệt độ sôi cao thành xăng nhiên liệu
*kết luận: chế biến dầu mỏ bao gồm chưng cất dầu mỏ & chế biến bằng phương pháp hóa học
Sơ đồ chưng cất chế hoá và ứng dụng của dầu mỏ.
B.KHÍ MỎ DẦU VÀ KHÍ THIÊN NHIÊN:
Hãy rút ra nhận xét về: thành phần khí mỏ dầu, khí thiên nhiên
* Khí mỏ dầu còn gọi là khí đồng hành. Khí mỏ dầu có trong các mỏ dầu. Khí thiên nhiên là khí chứa trong các mỏ khí riêng biệt
I/THÀNH PHẦN KHÍ MỎ DẦU VÀ KHÍ THIÊN NHIÊN:
* Thành phần chủ yếu là mêtan, ngoài ra còn có etan,propan,butan,pentan và các khí vô cơ khác.
II/CHẾ BIẾN, ỨNG DỤNG CỦA KHÍ MỎ DẦU VÀ KHÍ THIÊN NHIÊN:
B. khí mỏ dầu và Khí thiên nhiên :
Ứng dụng:
- Khí thiên nhiên và khí mỏ dầu là nguồn nhiên liệu và nguyên liệu quan trọng; được dùng làm nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt, điện.

- Khí thiên nhiên ở Tiền Hải (Thái Bình); khí mỏ dầu ở mỏ Bạch Hổ, Lan Tây, Lan Đỏ,….
- Khí thiên nhiên và khí mỏ dầu ở Việt Nam có chất lượng tốt do có rất ít hợp chất lưu huỳnh.
C.THAN MỎ:
C.Than má
I.Chưng khô than béo
Than béo
(thanmỡ)
(Khí) 10000C
Lò cốc
Than cốc(luyện kim)
Làm lạnh
Khí lò cốc:65%H2
35%CH4,CO2,CO,
C2H6, N2.
Lớp nước+NH3
Lớp nhựa:nhựa
than đá
* Khí lò cốc: là hỗn hợp các chất dễ cháy
- Thành phần: chứa chủ yếu là H2 (59%), CH4 (25%), các hiđrocacbon khác, CO, CO2, N2, O2
* Nhựa than đá: là chất lỏng, có chứa nhiều hiđrocacbon thơm và phenol.
- Từ nhựa than đá, người ta đã tách được nhiều chất có giá trị như benzen, toluen, phenol, naphtalen,…còn lại là hắc ín.
- Các hợp chất thơm thu được từ chưng cất than đá là nguồn bổ sung nguyên liệu cho công nghiệp.
II.Chưng cất nhựa than đá


80-1700C
170-2300C
230-2700C
Dầu nhẹ:benzen,toluen,xilen
Dầu trung chứa naphtalen,phenol..
Dầu nặng.
Chưng cất
Nhựa than đá
Cặn còn lại là hắc ín
Lưu ý: Các vấn đề bảo vệ môi trường từ dầu mỏ
* Vận chuyển dầu
* Tàng trữ dầu đúng quy định
* Chế biến dầu
Tránh cháy nổ
Không gây ô nhiễm môi trường
CỦNG CỐ BÀI
CÂU 1: Tại sao người ta phải bảo quản Na trong dầu hỏa (dầu thắp)?
ĐÁP ÁN:
Người ta phải bảo quản Natri trong dầu hỏa nhằm ngăn không cho Natri tác dụng với hơi nước trong không khí (dầu hỏa là hidrocacbon không thấm nước)

D. A và B sai.
CÂU 1: Chọn câu phát biểu đúng:

A. Khí thiên nhiên là nguồn cung cấp metan dùng làm nhiên liệu và nguyên liệu.
B. Dầu mỏ có nhiệt độ sôi nhất định.
C. A và B đúng.

D. Không thể biểu thị dầu mỏ bằng một CTPT nhất định.
Câu 2: Chọn câu phát biểu sai:

A. Etxăng dễ bắt lửa hơn dầu thắp.
B. Dầu thắp, etxăng có mùi đặc trưng còn vazơlin, parafin (rắn) không có mùi rõ rệt
C. Các lọai hidrocacbon chính trong dầu mỏ là: anken, xicloankan, aren.
Câu 4: Ghép hai cột (công việc chế biến dầu mỏ và nội dung) cho phù hợp.
1-C
2-D
3-A
4-B
Câu 5: Hãy ghép tên khí và nguồn khí cho phù hợp.
1 - C
2 - D
3 - B
4 - A