NHỮNG ĐỨA CON TRONG GIA ĐÌNH
- Nguyễn Thi -
Tìm hiểu chung
1. Tác giả (1928 - 1968)
Là nhà văn của người nông dân Nam Bộ.
2. Tác phẩm:
Hoàn cảnh sáng tác: Được viết vào tháng 2 năm 1966 tại chiến trường miền Nam, trong những ngày cuộc kháng chiến chống Mĩ đang diễn ra ác liệt nhất
Xuất xứ: In trong tập Truyện và kí (1978)
3. Vị trí văn bản
Phần cuối tác phẩm (Lần thứ tư Việt tỉnh lại)

 
II. Đọc hiểu văn bản
1. Đọc - Tóm tắt
2. Phân tích
2.1. Nhan đề
Nhan đề biểu hiện mối quan hệ giữa những người con với truyền thống của gia đình. Chỉ có thể hiểu được vẻ đẹp của những đứa con khi tìm hiểu về cội nguồn truyền thống gia gia đình
Nhan đề còn gợi liên tưởng đến người dân trong một đất nước. Các gia đình tiếp nối nhau tạo nên truyền thống của dân tộc
Trong một trận đánh, Việt bị thương nặng, nhiều lần ngất đi và tỉnh lại. Mỗi lần tỉnh dậy là những dòng hoài niệm, hồi ức ùa về…
Tình huống tạo nên cách trần thuật riêng cho thiên truyện
2.2. Tình huống truyện
2.3. Điểm nhìn trần thuật
- Trần thuật từ điểm nhìn của nhân vật Việt. Kể theo dòng hồi tưởng miên man đứt nối khi Việt bị trọng thương nằm ở lại chiến trường.

+ Kết cấu truyện linh hoạt, tự nhiên.
+ Tăng màu sắc trữ tình cho tác phẩm và tạo điều kiên cho tác giả thâm nhập sâu vào thế giới nội tâm nhân vật để dẫn dắt câu chuyện..
+ Cá tính, phẩm chất, tâm lí nhân vật được khắc họa chân thực, cụ thể, sinh động.
- Tác dụng:

2.4. Các nhân vật
a. Nhân vật Việt
- Có nét riêng của cậu con trai mới lớn, tính tình còn trẻ con, ngây thơ, hiếu động:
   + Việt hay tranh giành phần hơn với chị: đi bắt ếch, giết giặc, đi bộ đội …
   + Thích đi câu cá, bắn chim, đến khi đi bộ đội vẫn còn đem theo ná thun trong túi.
+ Đêm trước ngày lên đường: Trong khi chị đang toan tính, thu xếp chu đáo mọi việc, bàn bạc trang nghiêm thì Việt vô tư “lăn kềnh ra ván cười khì khì”, vừa nghe vừa “chụp một con đom đóm úp trong lòng tay”, ngủ quên lúc nào không biết
+ Yêu gia đình, thương chị gái. Cách thương chị của Việt cũng rất trẻ con: “giấu chị như giấu của riêng” vì sợ mất chị.

  + Bị thương nằm lại chiến trường: sợ ma cụt đầu
+ Khi gặp lại anh Tánh và các đồng đội thì như thằng Út ở nhà “khóc đó rồi cười đó”
- Việt còn là một chiến sĩ GPQ dũng cảm, kiên cường:
+ Ngay từ khi còn bé tí đã dám xông thẳng vào đá thằng giặc đã giết hại cha mình

+ Lớn lên: nhất quyết đòi đi tòng quân để trả thù cho ba má dù chưa đủ tuổi.

+ Khi xung trận: chiến đấu dũng cảm, dùng thủ pháo tiêu diệt được một xe bọc thép của giặc


+ Khi bị trọng thương: suốt 3 ngày đêm một mình giữa chiến trường, mắt không nhìn thấy gì, toàn thân đẫm máu nhưng vẫn trong tư thế quyết chiến với quân thù.

“Tao sẽ chờ mày … Mày có bắn tao thì tao cũng bắn được mày … Mày chỉ giỏi giết gia đình tao, còn đối với tao thì mày là thằng chạy”
b. Nhân vật Chiến
Hiện lên qua dòng hồi tưởng của Việt
- Chiến là cô gái mạnh mẽ, có những nét giống mẹ:
+ Mang vóc dáng của má: "hai bắp tay tròn vo sạm đỏ màu cháy nắng… thân người to và chắc nịch".
+ Đảm đang, tháo vát, biết lo liệu, toan tính mọi việc nhà giống má (“nói nghe in như má vậy”)
+ Chiến như bản sao của má, từ cái lối nằm với thằng út em trên giường ở trong buồng nói với ra đến lối hứ một cái "cóc" rồi trở mình. 
+ Chính Chiến cũng thấy mình như đang hòa vào với má: "Tao cũng đã lựa ý nếu má còn sống chắc má tính vậy, nên tao cũng tính vậy".
Nét riêng của Chiến
+ Trẻ trung, thích làm duyên làm dáng
+Thương em, trưởng thành, chín chắn hơn em, dù tuổi tác không cách biệt: luôn nhường em, không muốn em nhập ngũ...
+Bản lĩnh, tự tin vào chính mình:
“Đã là thân con gái ra đi thì tao chỉ có một câu: Nếu giặc còn thì tao mất”.
+ Trực tiếp cầm súng đánh giặc để trả thù nhà, bảo vệ quê hương
=> Việt và Chiến là những đứa con trong một gia đình có truyền thống yêu nước, căm thù giặc sâu sắc. Kế tục truyền thống gia đình nhưng Việt và Chiến còn tiến xa hơn, lập nhiều chiến công hiển hách. Hai chị em trực tiếp cầm súng giết giặc, trả mối thù nhà và bảo vệ quê hương. Họ là những đại diện tiêu biểu cho thế hệ trẻ miền Nam thời chống Mĩ.
c. Nhân vật chú Năm
Hay kể sự tích gia đình. Là người lưu giữ, ghi chép cuốn sổ gia đình
Là người chăm sóc, bao bọc chị em Việt thay ba, má
Là người quyết định cho cả hai chị em Việt tòng quân với lời răn: thù cha mẹ chưa trả mà bỏ về là chú chặt đầu.
-> yêu thương, trách nhiệm nhưng cũng nghiêm khắc.
Chú Năm có giọng hò đặc biệt: như một hiệu lệnh dưới ánh nắng chói chang, rồi kéo dài từng tiếng một vơ ra, nhắn nhủ , tha thiết, cuối cùng ngắt lại như một lời thề dữ dội. -> giọng hò của người từng trải, nhiều tâm sự.
=> Chú Năm cũng như ba, má Việt, là khúc sông trước, khúc thượng nguồn trong dòng sông truyền thống của gia đình.
2.5. Chi tiết nghệ thuật đặc sắc
Chi tiết hai chị em khiêng bàn thờ ba má gửi chú Năm
Gợi không khí thiêng liêng và tập quán lâu đời của thôn quê Việt Nam. Không khí thiêng liêng đã biến Việt thành người lớn: Lần đầu tiên Việt thấy rõ lòng mình (“thương chị lạ”, “mối thù của thằng Mĩ thì có thể rờ thấy, vì nó đang đè nặng ở trên vai”).
- Chi tiết vừa cụ thể, vừa khái quát, khẳng định trách nhiệm của thế hệ trẻ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ xâm lược.
- Chi tiết mang nhiều ý nghĩa: vừa có yếu tố tâm linh, vừa trĩu nặng lòng căm thù, vừa chan chứa tình yêu thương, góp phần thể hiện chủ nghĩa anh hùng cách mạng của tác phẩm.
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
-Tình huống truyện độc đáo: truyện kể theo dòng nội tâm của nhân vật khi hồi tưởng.
- Phương thức trần thuật: thuộc ngôi thứ 3, nhưng lời kể và giọng điệu theo ngôi thứ nhất (Việt).
Truyện mang chất sử thi rất đậm đà: qua lịch sử 1 gia đình thấy lịch sử 1 đất nước.
Ngôn ngữ đậm chất Nam Bộ
2. Nội dung
Thông qua câu chuyện về những đứa con trong một gia đình nông dân Nam Bộ có truyền thống yêu nước, căm thù giặc và khao khát chiến đấu, son sắt với cách mạng, tác giả muốn khẳng định: Sự gắn bó sâu nặng giữa tình cảm gia đình với tình yêu nước, giữa truyền thống gia đình với truyền thống dân tộc đã làm nên sức mạnh tinh thần to lớn của con người Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước.