Tiết 117 – Văn bản:
NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI
(Trích)
I. Giới thiệu chung:
1.Tác giả:
- Lê Minh Khuê (1949), quê ở Tĩnh Gia, Thanh Hoá.
- Là cây bút nữ chuyên viết về truyện ngắn.
- Lờ Minh Khuờ sinh nam 1949 t?i Thanh Hoỏ. T? m?t n? sinh Trung h?c ph? thụng, Lờ Minh Khuờ gia nh?p d?i thanh niờn xung phong th?i ch?ng M?.
- Nam 1970 Lờ Minh Khuờ b?t d?u vi?t van. Nh?ng tr?ng di?m m?t mự bom d?n trờn con du?ng chi?n lu?c Tru?ng Son, cu?c s?ng chi?n d?u c?a nh?ng chi?n si lỏi xe, nh?ng cụ thanh niờn xung phong d? l?i nh?ng d?u ?n tuy?t d?p trờn trang vi?t c?a ch?.
- Truy?n c?a Lờ Minh Khuờ sau nam 1975 thiờn v? nh?ng t?m lũng, nh?ng tran tr?, nh?ng bi?n chuy?n c?a d?i s?ng xó h?i v� con ngu?i trờn tinh th?n d?i m?i.
4
Tác phẩm chính: “Cao điểm mùa hạ” (XB -1978), “Đoàn kết” (XB-1980), “Bi kịch nhỏ” (XB-1993), “Một mình qua đường” (Tập truyện -2006) hay những tác phẩm “Màu xanh man trá”, “Tôi đã không quên”… là những tác phẩm khá ấn tượng với bạn đọc.
2. Tác phẩm:
Sáng tác năm 1971 lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ diễn ra vô cùng gay go ác liệt.
Đề tài: Ca ngợi cuộc sống, chiến đấu của thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn.
II. Đọc - Hiểu văn bản.
1. Đọc, tóm tắt – tìm hiểu chú thích:
- Cao điểm: chỗ cao hơn mặt đất như gò, đồi, núi, hoặc trên nóc công trình kiến trúc cao => chỉ chỗ ở của 3 cô gái.
- Trọng điểm: điểm, nơi được xác định là có vai trò quan trọng so với những điểm, nơi khác => chỉ chỗ làm việc của 3 cô gái.

* Tóm tắt:
- Ba cô gái thanh niên xung phong Định, Nho và tổ trưởng là chị Thao ở một tổ trinh sát phá bom tại một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn.
- Nhiệm vụ của họ là quan sát địch ném bom, đo khối lượng đất đá phải san lấp do bom địch gây ra, đánh dấu các vị trí những trái bom chưa nổ và phá bom.
- Cuộc sống ở nơi trọng điểm giữa chiến trường dù khắc nghiệt hết sức nguy hiểm nhưng họ vẫn có những niềm vui hồn nhiên, thanh thản mơ mộng của tuổi trẻ.
- Mỗi người một cá tính nhưng họ rất gắn bó yêu thương nhau trong tình đồng đội.
- Trong một lần phá bom, Nho bị thương, Định và Thao lo lắng chăm sóc Nho.
2. Kết cấu – Bố cục:
- Thể loại: Truyện ngắn
- PTBĐ: TS + MT+ BC
- Ngôi kể:
+ Ngôi thứ nhất (Phương Định kể về mình và đồng đội).
+ Tác dụng: Tăng tính chân thực, tính thuyết phục; Khai thác sâu sắc diễn biến tâm lí và những phẩm chất tốt đẹp của nhân vật.
? Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Cách chọn ngôi kể này giúp gì cho tác giả khi thể hiện nội dung câu chuyện
- Bố cục: 3 phần
- Phần 1: Từ đầu đến… ngôi sao trên mũ. -> Phương Định kể về công việc cuộc sống bản thân và tổ trinh sát mặt đường.
- Phần 2: Tiếp… chị Thao bảo. -> Một lần phá bom Nho bị thương hai chị em lo lắng chăm sóc.
- Phần 3: Còn lại -> Sau phút hiểm nguy, hai chị em nối nhau hát. Niềm vui của hai người trước trận mưa đá đột ngột.
3. Phân tích
3.1. Hoàn cảnh sống, chiến đấu và phẩm chất của ba cô gái thanh niên xung phong.
a. Hoàn cảnh sống và chiến đấu:

Ba cô gái
chung hoàn cảnh
sống và chiến đấu.
Tác giả đã miêu
tả họ ở hai phạm vi
không gian nào?
- Không gian
Hang đá
Mặt đường
(?) Em có nhận xét gì về sự tương phản giữa hai không gian?

- Con đường: bị đánh lở loét…
- Máy bay: rè rè, gầm gào…
- Bom nổ: váng óc, mảnh bom xé không khí.
- Bom nổ chậm: lạnh lùng



- Nghỉ ngơi: mát lạnh, im ắng lạ, nằm dài trên nền ẩm, có thể nghĩ lung tung…
- Hát: khe khẽ, bịa lời mà hát.
- Tắm, ăn kẹo. Thêu thùa
- Đón cơn mưa đá: vui thích cuống cuồng.
* Không gian mặt đường
* Không gian hang đá
=> Căng thẳng, ác liệt, hiểm nguy đe dọa sự sống con người và con đường.
=> Khung cảnh bình yên, êm dịu, con người mơ mộng và tươi trẻ.
Không gian chiến tranh.
Không gian bình yên.
><
a2: Không gian hang đá:
(Nơi sinh hoạt)
+ Hang đá mát lạnh.
+ Uống nước suối pha đường.
+ Nằm dài trên nền hang ẩm nghe ca nhạc, mơ, mộng; Hát.
Không gian nhỏ bé, bình yên, thơ mộng..
a1: Không gian mặt đường:
(Nơi làm nhiệm vụ)
- Ở một cao điểm giữa vùng trọng điểm của tuyến đường Trường Sơn.
- Tiếng máy bay: trinh sát rè rè, phản lực gầm gào...
- Bom nổ: dưới đất, chân rung lên như cơn sốt, không thấy mây và bầu trời.
- Sau đợt bom: vắng lặng
=> Không gian rộng lớn bao trùm sự căng thẳng, ngột ngạt, nguy hiểm, đe doạ sự sống của con người và con đường.
- NT đối lập: đối lập giữa khốc liệt và bình yên giữa căng thắng và êm dịu. Một bên là đe doạ sự sống – Một bên là bảo toàn sự sống. Không gian chiến tranh>< không gian bình yên). Hai không gian đối lập nhau hoàn toàn dù chỉ cách nhau vài bước chân -> Họ sống và chiến đấu trong hoàn cảnh đặc biệt và hết sức nguy hiểm: Họ phải đối mặt với cái chết hàng ngày, hàng giờ.
(?) Họ cũng chung một công việc
phá bom mìn. Tác giả đã miêu tả
Công việc này ở hai khoảng
Thời gian đối lập nhau.
Đó là thời gian nào
Thời gian
Lúc yên tĩnh
Lúc có bom
* Lúc yên tĩnh
+ Đo khối lượng đất đá lấp vào hố bom.
+ Đếm, phá bom chưa nổ; chạy trên cao điểm giữa ban ngày…
+ Thần chết nằm ngay trong ruột quả bom.
+ Thần kinh căng như chão, tim đập bất chấp cả nhịp điệu.
+ Chân chạy trên nền đất có nhiều quả bom chưa nổ.
+ Thời tiết nóng bức: trên 30 độ…






* Lúc có bom
+ Bị bom vùi: có khi bò trên cao điểm về chỉ thấy hai con mắt lấp lánh…
+ Đất bốc khói, không khí bàng hoàng, máy bay ầm ì…
+ Đổ máu: máu túa ra từ cánh tay Nho, ngấm vào đất…
Những công việc khó khăn gian khổ mạo hiểm với
cái chết, luôn căng thẳng thần kinh.
=> Đòi hỏi sự dũng cảm và hết sức bình tĩnh.
(?) Hiện thực công việc chiến đấu của thanh niên xung phong
trên mặt đường như thế nào? Đòi hỏi họ phải có những
đức tính nào mới trụ vững như vậy
a3:Nhiệm vụ, công việc hàng ngày (phá bom mìn):
+ Chạy trên cao điểm giữa ban ngày, phơi mình ra giữa vùng trọng điểm đánh phá của máy bay địch (bị bom vùi luôn...).
+ Sau mỗi trận bom: phải lên ngay trọng điểm; đo và ước tính khối lượng đất đá bị địch đào xới, đếm, đánh dấu những quả bom chưa nổ, phá bom. (đất bốc khói, không khí bàng hoàng, máy bay ì ầm, thần kinh căng như chão, tim đập bất chấp cả nhịp điệu “thần chết là một tay không thích đùa”...)
-> Là công việc luôn căng thẳng thần kinh, đòi hỏi sự dũng cảm và bình tĩnh hết sức.
=> Hiện thực chiến tranh khốc liệt trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước.
HƯỚNG DẪN HS HỌC BÀI Ở NHÀ
VÀ CHUẨN BỊ BÀI MỚI
- Tìm hiểu thêm về nhà văn Lê Minh Khuê và các tác phẩm của bà.
- Tìm tư liệu, tranh ảnh về các nữ thanh niên xung phong, anh bộ đội Cụ Hồ trên tuyến đường Trường Sơn thời chống Mĩ.
- Đọc diễn cảm văn bản
- Đọc lại văn bản để cảm nhận được phẩm chất của các nữ thanh niên xung phong; thấy được tác dụng của một số biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong VB.
- Tìm các tác phẩm cùng đề tài và chỉ ra sự khác nhau của các tác phẩm nghệ thuật: Mỗi tác phẩm nghệ thuật mang đậm dấu ấn cá nhân của người nghệ sĩ.