NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI

MỤC TIÊU BÀI HỌC

1. Kiến thức
- Cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn và phẩm chất của ba cô thanh
niên xung phong trong truyện.
- Thấy được đặc sắc trong nghệ thuật kể chuyện của nhà văn Lê
Minh Khuê.
2. Kỹ năng
- Đọc – hiểu truyện ngắn.
- Cảm nhận vẻ đẹp hình tượng nhân vật trong tác phẩm.
3. Tích hợp giáo dục an ninh quốc phòng
- Những tấm gương gan dạ, mưu trí, sáng tạo của thanh niên
xung phong trong kháng chiến.

Câu hỏi: Em hãy giới thiệu về tác giả Lê Minh
Khuê và những nét khái quát về tác phẩm Những
ngôi sao xa xôi.

Tác giả Lê Minh Khuê

- Sinh năm 1949 quê ở Tĩnh Gia, Thanh Hoá.
- Trong kháng chiến chống Mĩ, bà gia nhập
thanh niên xung phong. Bà chủ yếu viết về
cuộc sống chiến đấu của tuổi trẻ ở tuyến
đường Trường Sơn.
- Sau năm 1975, tác phẩm của bà bám sát
những chuyển biến của đời sống xã hội và con
người trên tinh thần đổi mới.
- Là nhà văn có sở trường viết truyện ngắn,
với ngòi bút miêu tả tâm lí tinh tế, sắc sảo,
đặc biệt là tâm lí nhân vật nữ.

Tác giả Lê Minh Khuê

Một số tác phẩm của Lê Minh Khuê

- Truyện của bà được dịch và xuất bản ở Hoa Kỳ,
Đức, Thụy Điển, Italia, Hàn Quốc.
Ảnh
- Bà có tên trong Từ điển tiểu sử văn học phần các
hưởng nhà văn Đông Nam Á cùng với 5 nhà văn Việt.
- Truyện của bà được đề nghị đưa vào dạy trong
trường Trung học ở Mĩ.
- Nhận giải thưởng của Hội nhà văn năm 1987,
năm 2000
Giải
- Nhận giải thưởng văn học quốc tế mang tên văn
thưởng
hào Hàn Quốc: Byeong – Zu Lee năm 2008.
- Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật
năm 2012

Lê Minh Khuê

Hoàn cảnh sáng tác: Năm 1971, lúc cuộc kháng
chiến chống Mĩ của dân tộc đang diễn ra ác liệt.

ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN – CON ĐƯỜNG HUYẾT MẠCH
- Các lực lượng công binh, thanh niên xung phong, dân công
hỏa tuyến Trường Sơn gồm khoảng 120.000 người đã làm nên mạng
đường liên hoàn, vươn tới các chiến trường, với tổng chiều dài gần 2
vạn km đường ô tô, 1.400 km đường ống dẫn xǎng dầu và rất nhiều
cầu, cống ngầm khác…
- Trong các chiến dịch đánh phá từ năm 1965 đến năm 1972,
Mỹ đã huy động khoảng 733.000 chuyến máy bay, đánh phá
khoảng 152.000 trận; ném xuống các tuyến đường Trường Sơn gần
4 triệu tấn bom đạn. Hơn 20.000 bộ đội, thanh niên xung phong,
công nhân giao thông đã hy sinh; hơn ba vạn người bị thương….

TÂM SỰ CỦA LÊ MINH KHUÊ HOÀN CẢNH SÁNG TÁC
“Ngày đó tôi là phóng viên báo Tiền Phong, đã từng đi đến rất
nhiều các chiến trường để viết báo. Năm 1971 tôi cùng một binh
chủng làm đường đến đèo Côlanhip và đã ở lại một đêm trong
một hang đá cùng một tiểu đội công binh. Họ cũng là những người
trẻ, hầu hết là học sinh trung học, những sinh viên… đi tham gia
kháng chiến. Sống cùng nhau, cùng tuổi, cùng lý tưởng như nhau
trong một hoàn cảnh vô cùng ác liệt nên dễ dàng hiểu và chia sẻ cho
nhau.
Đây là những trang văn viết lên từ cái nhìn của người trong cuộc

. Hoàn cảnh sáng tác
. Thể loại: Truyện ngắn
. Đọc và chú thích

Chú thích

Pháo cao xạ

Súng máy cỡ nòng 12li 7

2. Tác phẩm
1. Hoàn cảnh sáng tác
2. Thể loại: Truyện ngắn
3. Đọc và chú thích
4. Tóm tắt truyện

4. TÓM TẮT TRUYỆN

16

. Ngôi
kể thứ
nhất,
người kể
chuyện
là nhân
vật
Phương
Định

Tạo điều kiện thuận lợi để tác giả miêu tả
biểu hiện thế giới tâm hồn, trực tiếp nói
lên những cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật.
Tạo ra một điểm nhìn phù hợp để miêu tả
sinh động hiện thực cuộc chiến đấu ở một
trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn.
Rút ngắn khoảng cách giữa người kể chuyện
và người đọc để câu chuyện hiện lên chân
thực, tự nhiên và đáng tin cậy hơn.

. Ý nghĩa nhan đề

B. ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHI TIẾT
I. Vẻ đẹp của ba cô gái
? Truyện kể về ba cô gái thanh niên xung phong ở một tổ
trinh sát phá bom trên cao điểm, em hãy cho biết ở họ có
những nét gì chung đã gắn bó thành một khối thống nhất ?
Gợi ý: Em hãy tìm nét chung về hoàn cảnh sống, công
việc và về phẩm chất, tính cách của ba cô gái

B. NÉT ĐẸP CHUNG CỦA BA CÔ GÁI
Dũng cảm, kiên
cường, luôn có tinh
thần trách nhiệm cao
luôn quyết tâm hoàn
thành nhiệm vụ.
Có lòng yêu nước và lí
tưởng sống cao đẹp:
Họ sẵn sàng xa gia
đình, quê hương ra
chiến trường chiến đấu.

Tình đồng đội gắn
bó keo sơn: luôn quan
tâm chăm sóc, thấu
hiểu nhau như những
người thân.
Tâm hồn trẻ trung,
sôi nổi, lãng mạn: họ
mơ mộng, thích làm
đẹp, thích hát, luôn lạc
quan, yêu đời.

Chính cuộc kháng chiến của dân tộc đã kiến tạo
cho lịch sử những con người tuyệt vời yêu thương
và mạnh mẽ, dũng cảm và dịu dàng. Có lẽ vì thế
mà bom đạn đã trở nên bất lực trước tình yêu và sức
sống của con người.

2. Vẻ đẹp riêng của ba cô gái

? Làm nên sức hấp dẫn của ba cô gái còn ở nét
đẹp riêng của từng người? Em hãy chỉ rõ nét
riêng ấy?
Gợi ý: Tìm những chi tiết nói về nét riêng của
từng nhân vật (Nho, Thao, Phương Định), sau đó
khái quát lên đặc điểm của từng nhân vật.

2. VẺ ĐẸP RIÊNG

A. CHỊ THAO

- Là chị cả đồng thời là chỉ huy của
tổ trinh sát mặt đường.
- Phân công nhiệm vụ cho đồng đội
rất quyết đoán “Định ở nhà. Lần này
bỏ ít, hai đứa cũng đủ”.
- Hành động gương mẫu lao mình
lên phía trước khi làm nhiệm vụ phá
bom nguy hiểm.

“Chị Thao móc bánh bích quy trong túi, thong thả nhai. Những khi biết
rằng cái sắp tới sẽ không êm ả thì chị tỏ ra bình tĩnh đến phát bực. Nhưng
thấy máu, thấy vắt là chị nhắm mắt lại, mặt tái mét. Chị lại hay tỉa đôi lông
mày của mình, tỉa nhỏ như cái tăm. Nhưng trong công việc, ai cũng gờm
chị:
cương quyết, táo bạo.”

Bình tĩnh, lì lợm trước
mọi gian nguy, khó khăn
Cương quyết, táo bạo đầy
mạnh mẽ trong công việc

Chị
Thao
là chị
cả tổ
trinh
sát

Nhưng lại có lúc yếu mềm,
nhút nhát (sợ máu và sợ vắt)
Nữ tính, đáng yêu trong
cuộc sống hàng ngày

Những nét tính cách trái ngược hài hòa cùng làm nên
sức hấp dẫn rất riêng của nhân vật này.

“- Nho vừa tắm ở dưới suối lên…Cứ quần áo ướt, Nho ngồi, đòi ăn kẹo
…Nho chống tay, ngả về đằng sau, ngả hẳn người ra. Cái cổ tròn và những
chiếc cúc nhỏ nhắn. Trông nó nhẹ, mát mẻ như một que kem trắng.
- Không chết đâu. Đơn vị đang làm đường kia mà. Việc gì phải khiến
cho nhiều người lo lắng. Ơ, cái bà này. Sao bà cứ cuống quýt lên vậy?”

- Là em út, đáng yêu
thánh thiện như một que
kem trắng..
- Tính tình hồn nhiên như
trẻ con (cô rất thích ăn kẹo
và hay đòi ăn kẹo).

B. NHO

- Nho lại rất dũng cảm, có
tinh thần trách nhiệm
cao.
- Khi bị thương cô không
rên la mà còn trấn an cả
đồng đội vì không muốn
mọi người lo lắng cho
mình.

C. PHƯƠNG ĐỊNH

Nhạy cảm, lãng mạn hay mộng mơ, sống với
những kỉ niệm về tuổi thiếu nữ vô tư giữa gia đình và
thành phố của mình.

“Hà Nội là trái tim, là biểu tượng cao nhất của đất
Mẹ Việt Nam. Qua nỗi nhớ “tượng trưng” đó, tôi
muốn gửi gắm rằng hình ảnh quê nhà là mục đích
cao cả nhất mà mỗi người lính chiến đấu và hi
sinh”. (Lê Minh Khuê)

? Em có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả nhân vật
ba cô gái và nêu ý nghĩa của việc khắc họa ấy?

Với cảm hứng lãng mạn và
lí tưởng hóa, nhà văn đã
khắc họa một cách chân
thực, và tự nhiên hình ảnh ba
cô gái thanh niên xung
phong.

Ở họ có sự kết hợp hài hòa
giữa cái chung và cái riêng,
giữa sự bình dị, nữ tính trong
đời sống hàng ngày, nhưng
anh hùng, gan dạ trong chiến
đấu. Họ tiêu biểu cho thế hệ
trẻ thời chống Mĩ.

* LUYỆN TẬP:
Trong tác phẩm Những ngôi sao xa xôi, Lê Minh Khuê viết:
“Chúng tôi có ba người. Ba cô gái. Chúng tôi ở trong một hang
dưới chân cao điểm”.
a) Ba cô gái được nhắc đến trong phần trích trên làm nhiệm vụ
gì?
b) Trình bày cảm nhận của em về vẻ đẹp của ba cô gái đó trong
một đoạn văn khoảng 12 câu theo phương pháp lập luận diễn
dịch. Trong đoạn văn có sử dụng khởi ngữ (hãy chú thích).
c) Kể tên một tác phẩm khác trong chương trình Ngữ văn lớp 9
sáng tác cùng năm với tác phẩm Những ngôi sao xa xôi. Ghi rõ
tên tác giả.

* LUYỆN TẬP:

a) Nhiệm vụ của ba cô gái là quan sát
địch ném bom, đo khối lượng đất đá
phải san lấp, đếm những quả bom chưa
nổ và phá bom.
c) Khúc hát ru những em bé lớn trên
lưng mẹ của Nguyễn Khoa Điềm.

b. Khi viết đoạn văn cần chú ý những yêu cầu về nội dung sau:
Cần chỉ ra nét chung và riêng của ba cô gái:
* Họ mang phẩm chất của những người chiến sĩ anh hùng : có tinh thần trách
nhiệm cao đối với nhiệm vụ, dũng cảm, có tình đồng đội gắn bó.
- Họ mang những nét tính cách đáng yêu của những cô gái trẻ: dễ cảm xúc, nhiều
mơ ước, hay mơ mộng, thích hát, thích làm đẹp.
* Mỗi người còn có những nét cá tính riêng:
- Phương Định nhạy cảm, hồn nhiên, hay sống với những kỉ niệm của tuổi thiếu
nữ về gia đình và thành phố quê hương.
- Nho có những nét riêng từ ngoại hình và tâm hồn “mát mẻ như một que kem
trắng”, trong sáng, thánh thiện nhưng trong chiến đấu lại rất dũng cảm, kiên
định.
- Chị Thao ít nhiều từng trải hơn, có dự tính tương lai có vẻ thiết thực hơn nhưng
cũng không thiếu những khát khao và rung động của tuổi trẻ. Chị là một chỉ huy
kiên định, trong chiến đấu dũng cảm nhưng lại rất sợ khi nhìn thấy máu và vắt.

Luyện tập :
Đoạn văn cần chú ý các yêu cầu về hình
thức như sau:
- Đảm bảo hình thức của một đoạn văn
- Chú ý viết đúng kiểu đoạn, sử dụng đúng
yêu cầu Tiếng việt có chú thích.
-Đảm bảo độ dài cần thiết
-Chú ý diễn đạt, chính tả....

TÓM TẮT NỘI DUNG TIẾT 1
Tác phẩm
Là nhà văn có
ngòi bút miêu
tả tâm lí sắc
sảo, có sở
trường truyện
ngắn

- Hoàn cảnh
sáng -tác
-Thể loại
-Tóm tắt
-Ngôi kể
- Ý nghĩa
nhan đề

Vẻ đẹp ba cô gái
Nét chung

-Chung hoàn cảnh sống,
Nhiệm vụ
-Chung nét đẹp:
+ Lòng yêu nước
+ Dũng cảm, gan dạ
+ Tình đồng đội
+ Sự hồn nhiên, lạc
quan, trong sáng.

Nét riêng
-Chị Thao là chị
cả
-Nho là em út
-Phương Định là
nhân vật chính

II. VẺ ĐẸP CỦA NHÂN VẬT PHƯƠNG ĐỊNH
- Phương Định là nhân vật chính đồng thời giữ
vai trò là người kể chuyện.
- Cô cũng là cô gái Hà Nội với một thời thiếu nữ
hồn nhiên vô tư sống bên mẹ ở một căn phòng nhỏ
tại một đường phố yên tĩnh trong những ngày
không có chiến tranh. Những kỉ niệm ấy theo cô ra
chiến trường, nó đã trở thành hoài niệm, niềm
khao khát làm dịu mát tâm hồn cô.

Tieets 2

? Nêu cảm nhận của em về vẻ đẹp của nhân vật
Phương Định?
Gợi ý: Đặc biệt chú ý những chi tiết và phân tích tâm lí
nhân vật trong những đoạn: tự quan sát và đánh giá, tâm
trạng của cô trong một lần phá bom, cảm xúc trước trận
mưa đá ở cuối truyện. Từ đó khái quát lên vẻ đẹp về
hình dáng, phẩm chất, tâm hồn của cô.

1. Vẻ đẹp ngoại hình
Tôi là con gái Hà Nội. Nói một cách khiêm tốn, tôi là một cô gái khá. Hai
bím tóc dày, tương đối mềm, một cái cổ cao, kiêu hãnh như đài hoa loa kèn.
Còn mắt tôi thì các anh lái xe bảo : "Cô có cái nhìn sao mà xa xăm !".
Xa đến đâu mặc kệ, nhưng tôi thích ngắm mắt tôi trong gương . Nó dài dài,
màu nâu, hay nheo lại như chói nắng.

Cô gái
xinh đẹp

Cô tự ý
thức về
vẻ đẹp
của mình

Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai (Tố Hữu)

2. Vẻ đẹp nữ chiến sĩ
a. Vẻ đẹp lí
tưởng

b. Vẻ đẹp
của lòng
quả cảm

2. Vẻ đẹp nữ chiến sĩ
a. Vẻ đẹp lí
tưởng

b. Vẻ đẹp
của lòng
quả cảm

1. Vắng lặng đến phát sợ. Cây còn lại xơ xác. Đất nóng. Khói đen vật vờ từng cụm trong không
trung, che đi những gì từ xa. Các anh cao xạ có nhìn thấy chúng tôi không ? Chắc có, các anh ấy có
những cái ống nhòm có thể thu cả trái đất vào tầm mắt. Tôi đến gần quả bom. Cảm thấy có ánh mắt
các chiến sĩ dõi theo mình, tôi không sợ nữa. Tôi sẽ không đi khom. Các anh ấy không thích cái kiểu
đi khom khi có thể cứ đàng hoàng mà bước tới.
2. […] Tôi dùng xẻng nhỏ đào đất dưới quả bom. Đất rắn. Những hòn sỏi theo tay tôi bay ra hai
bên. Thỉnh thoảng lưỡi xẻng chạm vào quả bom. Một tiếng động sắc đến gai người, cứa vào da thịt
tôi. Tôi rùng mình và bỗng thấy tại sao mình làm quá chậm. Nhanh lên một tí ! Vỏ quả bom nóng.
Một dấu hiệu chẳng lành. Hoặc là nóng từ bên trong quả bom. Hoặc là mặt trời nung nóng.
Chị Thao thổi còi. Như thế là đã hai mươi phút qua. Tôi cẩn thận bỏ gói thuốc mìn xuống cái lỗ
đã đào, châm ngòi. Dây mìn dài, cong, mềm. Tôi khoả đất rồi chạy lại chỗ ẩn nấp của mình.
[…] Quen rồi. Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần. Ngày nào ít : ba lần. Tôi có nghĩ tới cái
chết. Nhưng một cái chết mờ nhạt, không cụ thể. Còn cái chính : liệu mìn có nổ, bom có nổ không ?
Không thì làm cách nào để châm mìn lần thứ hai ? Tôi nghĩ thế, nghĩ thêm : đứng cẩn thận, mảnh
bom ghim vào cánh tay thì khá phiền. Và mồ hôi thấm vào môi tôi, mằn mặn, cát lạo xạo trong
miệng.
3. Nhưng quả bom nổ. Một thứ tiếng kì quái, đến váng óc. Ngực tôi nhói mắt cay mãi mới mở ra
được. […]

Tâm trạng Phương Định trong một lần phá bom được miêu tả
theo trình tự thời gian

Trước khi phá bom
Vắng lặng đến phát sợ. Cây còn lại xơ xác. Đất nóng. Khói đen
vật vờ từng cụm trong không trung, che đi những gì từ xa. Các
anh cao xạ có nhìn thấy chúng tôi không ? Chắc có, các anh ấy có
những cái ống nhòm có thể thu cả trái đất vào tầm mắt. Tôi đến
gần quả bom. Cảm thấy có ánh mắt các chiến sĩ dõi theo mình, tôi
không sợ nữa. Tôi sẽ không đi khom. Các anh ấy không thích cái
kiểu đi khom khi có thể cứ đàng hoàng mà bước tới.

?

Tâm trạng Phương Định khi đến gần quả bom được miêu tả
như thế nào?

Trước khi
phá bom

Trong khi phá bom
Thỉnh thoảng lưỡi xẻng chạm vào quả bom. Một tiếng động sắc đến
gai người, cứa vào da thịt tôi. Tôi rùng mình và bỗng thấy tại sao mình
làm quá chậm. Nhanh lên một tí! Vỏ quả bom nóng. Một dấu hiệu chẳng
lành. Hoặc là nóng từ bên trong quả bom. Hoặc là mặt trời nung nóng.
[…] Hồi còi thứ hai của chị Thao. Tôi nép người vào bức tường đất,
nhìn đồng hồ. Không có gió. Tim tôi cũng đập không rõ. Dường như vật
duy nhất vẫn bình tĩnh, phớt lờ mọi biến động chung là chiếc kim đồng
hồ. Nó chạy, sinh động và nhẹ nhàng, đè lên những con số vĩnh cửu.

?

Tâm trạng Phương Định khi phá bom được miêu tả bằng
những từ ngữ, hình ảnh và thủ pháp nghệ thuật nào?

Trong
khi
phá
bom

🡺 Hình ảnh nữ thanh niên xung phong vừa chân thật lại
vừa cao cả, anh hùng; vừa gần gũi vừa lớn lao.

Sau khi
phá bom