TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ………..

Giáo viên: ………………………..

Chúng ta cùng chơi trò chơi “GIẢI Ô CHỮ” để nhắc lại
6 biện pháp tu từ mà chúng ta đã học.

Giải
Gi¶i ô« chữ
ch÷
Biện
pháppháp
tu từ
này
làcác
cách
vận
dụng
ngữ
Đây
làTừ
biện
tu
từ
mà
em
đã
học
ở
lớp
6:
“như”
là
từ
ngữ
được
sử
dụng
Từ
loại
này
có
chức
năng
chính
Đây âm,
là
từhoặc
loại
có
chức
năng
và
lộ cảm xúc
Biện
pháp
tu từ
này
cũng
được
gọi
ngữ
nghĩa
của
đểđáp
tạo
rabộc
những
Gọi
tả
con
vật,
đồtừgọi
vật,
cây
cối
bằng

Chúc mừng bạn!

phổ biến
pháp
tu
từ tả
này.
làtrong
dùngbiện
để
nối.
sánh
nhưng
là
so
sánh
ngầm?
nhưnglàtừsongữ
vốn
được
dùng
để
gọi
hoặc
cách hiểu bất ngờ, thú vị? người

1

N

H

2
3

C

H

Â

N

H

Ó

A

S

O
Ó

S

Á

N

Ơ

I

C

H

Ữ

Q

U

A

N

N

T

Ừ

4
5

Ẩ

6
!

N

D

Ụ
U

T

H

Á

Ô chữ

Nói quá

H

H

Ệ

T

Ừ

Hãy nhắc lại các BPTT mà chúng ta đã được học ?

Ẩn dụ

Điệp ngữ

So sánh

Chơi chữ

Hoán dụ

…
Nói quá

Tiết 40

NÓI QUÁ

I

Nói quá
và tác dụng của nói quá

1.Ví dụ:
a/ Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng.
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
(Tục ngữ)
b/

Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần

(Ca dao)

Chưa nằm đã sáng

= Đêm ngắn

Chưa cười đã tối

= Ngày ngắn

Mồ hôi thánh thót
như mưa ruộng cày
= Mồ hôi rơi nhiều,
liên tục

a/ Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng.
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
=> Nhấn mạnh đặc điểm của đêm tháng năm và ngày tháng mười rất ngắn giúp người
nông dân biết về thời gian mà điều chỉnh công việc cho hợp lí.
b/ Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
=> Mồ hôi đổ nhiều như thế mới thấy được nỗi vất vả của người nông dân khi làm ra
lúa gạo.

2.Nhận xét:
a/ Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng.
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
b/ Cày đồng đang buổi ban(Tục
trưangữ)
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần
(Ca dao)

Đêm tháng năm rất ngắn
Ngày tháng mười rất ngắn
Mồ hôi đổ rất nhiều

Nói đúng sự thật

Nói quá sự thật

Nói quá sự thật, phóng đại mức độ, quy mô, tính chất
Nhằm nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm cho lời văn.

Em hãy so sánh 2 cách sử dụng từ sau
Có sử dụng biện pháp nói quá
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
Cày đồng đang buổi ban trưa,
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.

Không sử dụng biện pháp nói quá
Đêm tháng năm ngắn
Ngày tháng mười ngắn.
Cày đồng đang buổi ban trưa,
Mồ hôi rơi nhiều và liên tục.

Có sử dụng biện pháp nói quá
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
Cày đồng đang buổi ban trưa,
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.

Hay, gây ấn tượng

Không sử dụng biện pháp nói quá
Đêm tháng năm đêm ngắn
Ngày tháng mười ngày ngắn.
Cày đồng đang buổi ban trưa,
Mồ hôi rơi nhiều và liên tục.

Bình thường, không gây ấn tượng

Từ việc phân tích ví dụ, theo em, nói
quá là gì? Tác dụng của nó?

3. Ghi nhớ
Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại
Khái niệm: mức độ, quy mô, tính chất của sự
vật, hiện tượng được miêu tả
Nhấn mạnh ý
Tác dụng:

Gây ấn tượng
Tăng sức biểu cảm cho lời văn.

Bài tập : Chỉ ra biện pháp nói quá và tác dụng của nói quá trong các câu
ca dao sau:

a. Thuận vợ, thuận chồng tát biển Đông cũng cạn.
 Sức mạnh của sự đồng tâm hiệp lực có thể làm được những
việc lớn lao tưởng chừng như không thể.
b.

Bao giờ cây cải làm đình
Gỗ lim làm ghém thì mình lấy ta.

 “Mình” sẽ chẳng bao giờ lấy được “ta”
c.

Đêm nằm lưng chẳng đến giường
Mong trời mau sáng ra đường gặp em.

 Thao thức suốt đêm không ngủ được vì mong được gặp em.

LƯU Ý
- Nói quá còn có các tên gọi khác như: thậm xưng, khoa
trương, phóng đại, cường điệu, ngoa ngữ.
- Nói quá thường đi kèm với các biện pháp tu từ khác như: So
sánh, ẩn dụ.
- Nói quá thường được sử dụng trong thơ ca châm biếm, thơ ca
trữ tình… và trong lời nói hằng ngày.
- Để nhận ra biện pháp nói quá cần đối chiếu nội dung lời nói
với thực tế. Phải nắm được cái ý nghĩa hàm ẩn của lời nói (tức
là hiểu theo nghĩa bóng chứ không hiểu theo nghĩa đen).

Phân biệt nói quá và nói khoác
Nói quá
Giống

Khác

Nói khoác

Đều phóng đại mức độ, quy mô, tính chất của sự vật, hiện
tượng được miêu tả.
- Mục đích: Nhấn mạnh,
gây ấn tượng, tăng sức
biểu cảm.
- Tác động: Tích cực.

-Mục đích: Làm người nghe tin vào
những điều không có thật, tạo tiếng
cười có ý nghĩa phê phán những kẻ
khoác lác trong cuộc sống.
- Tác động: Tiêu cực.

Bài tập nhanh
Tìm và nêu ý nghĩa của phép nói quá trong những câu sau
a/

Bàn tay ta làm nên tất cả .
Có sức người sỏi đá cũng thành

cơm.
b/ Anh cứ yên tâm, vết thương chỉ sướt da thôi. Từ sáng
đến giờ em có thể đi lên đến tận trời được.
c/ […] Cái cụ bá thét ra lửa ấy lại xử nhũn mời hắn vào
nhà xơi nước.

a/

Bàn tay ta làm nên tất cả .
Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.

 Ý nghĩa: Nhấn mạnh sự quyết tâm cũng như công sức
của con người. Dù có khó khăn đến đâu mà quyết chí,
gắng sức cũng sẽ đạt kết quả mỹ mãn.

b/ Anh cứ yên tâm, vết thương chỉ sướt da thôi.
Từ sáng đến giờ em có thể đi lên đến tận trời được

 Ý nghĩa : Thể hiện ý chí nghị lực cũng như lòng lạc
quan, tin tưởng của con người. Mặc khác còn để trấn an
mọi người rằng vết thương nhỏ chẳng có nghĩa lý gì.

c/ […] Cái cụ bá thét ra lửa ấy lại xử nhũn mời
hắn vào nhà xơi nước.

 Ý nghĩa: Nhấn mạnh vào tính cách nhân vật. Cụ bá là
kẻ có quyền uy, hống hách.

II

Luyện tập

VẬN DỤNG
Bài tập. Tìm thành ngữ so sánh có sử dụng phép nói quá.
Ví dụ: Ngáy như sấm
Nhanh

Đen

Chậm

Trắng

Đẹp

Khỏe

Xấu

Yếu

Lười

Dốt

Lớp chia thành 2 đội để thi đấu.
Đội nào tìm được nhiều thành ngữ nhất sẽ giành chiến thắng.

Bài 1: Điền các thành ngữ sau đây vào chỗ trống/....../ để tạo thành biện pháp
tu từ nói quá: “bầm gan tím ruột”; “chó ăn đá gà ăn sỏi”; “nở từng khúc
ruột”; “ruột để ngoài da”; “vắt chân lên cổ mà chạy”.

a. Ở nơi ...............................
chó ăn đá gà ăn sỏi thế này, cỏ không mọc nổi nữa
là trồng rau trồng cà.
b. Nhìn thấy tội ác của giặc ai ai cũng .........................
bầm gan tím ruột
c. Cô Nam tính tình xởi lởi,.........................
ruột để ngoài da
d. Lời khen của cô giáo làm cho nó ...........................
nở từng khúc ruột
e. Bọn giặc hoảng hồn .......................... mà chạy.
vắt chân lên cổ

Tìm thành ngữ so sánh có sử dụng phép nói quá.
Ví dụ: Ngáy như sấm

Nhanh như sóc

Chậm như rùa

khỏe như voi

Chậm/Yếu
như sên

Trò chơi: XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ

1

ĐEN NHƯ CỘT NHÀ CHÁY

Trò chơi: XEM HÌNH ĐOÁN CHỮ

2

NHANH NHƯ CHỚP

3
ĂN NHƯ MÈO

4
XẤU NHƯ MA

5
TƯƠI NHƯ HOA

Phần thưởng may mắn

1

2

3

Một tràng pháo tay
Một tràng pháo tay
1 quyển vở

VỀ NHÀ
Học thuộc ghi nhớ
Sưu tầm một số câu ca dao và thơ văn có sử dụng phép
nói quá .
Chuẩn bị bài “Thông tin về ngày trái đất năm 2000”

TRÂN TRỌNG CẢM ƠN CÁC
THẦY CÔ GIÁO VỀ DỰ TIẾT
HỌC NGÀY HÔM NAY