Tiết 77
Nỗi thương mình
I/ Tìm hiểu chung
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
Nêu vị trí đoạn trích ?
1/ Vị trí đoạn trích:
Từ câu 1229 đến câu 1248
Nỗi thương mình
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
Biết bao bướm lả ong lơi,
Cuộc say đầy tháng trận cười suốt đêm.
Dập dìu lá gió cành chim,
Sớm đưa Tống Ngọc tối tìm Trường Khanh.
Khi tỉnh rượu lúc tàn canh,
Giật mình mình lại thương mình xót xa.
Khi sao phong gấm rủ là,
Giờ sao tan tác như hoa giữa đường.
Mặt sao dày gió dạn sương,
Thân sao bướm chán ong chường bấy thân.
Mặc người mưa Sở mây Tần,
Những mình nào biết có xuân là gì.
Đòi phen gió tựa hoa kề,
Nửa rèm tuyết ngậm bốn bề trăng thâu.
Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu,
Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ?
Đòi phen nét vẽ câu thơ,
Cung cầm trong nguyệt nước cờ dưới hoa.
Vui là vui gượng kẻo là,
Ai tri âm đó mặn mà với ai?
Nỗi thương mình
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
Biết bao bườm lả ong lơi,
Cuộc say đầy tháng trận cười suốt đêm.
Dập dìu lá gió cành chim,
Sớm đưa Tống Ngọc tối tìm Trường Khanh.
Khi tỉnh rượu lúc tàn canh,
Giật mình mình lại thương mình xót xa.
Khi sao phong gấm rủ là,
Giờ sao tan như hoa giữa đường.
Mặt sao dày gió dạn sương,
Thân sao bướm chán ong chường bấy thân.
Mặc người mưa Sở mây Tần,
Những mình nào biết có xuân là gì.
Đồi phen gió tựa hoa kề,
Nửa rèm tuyết ngậm bốn bề trăng thâu.
Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu,
Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ.
Đòi phen nét vẽ câu thơ,
Cung cầm trong nguyệt nước cờ dưới hoa.
Vui là vui gượng kẻo là,
Ai tri âm đó mặn mà với ai?
2/ Bố cục đoạn trích: 2 phần
Phần 1 (12 câu đầu)
Cảnh sống ở lầu xanh và tâm trạng của Kiều trong cảnh sống ấy.
Phần 2 (8 câu cuối)
Thái độ của Kiều trước cảnh và thú vui ở lầu xanh.
Nỗi thương mình
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
Đoạn trích chia làm mấy phần?
Tìm nội dung từng phần?
Nỗi thương mình
I/ Tìm hiểu chung
1/ Vị trí đoạn trích
2/ Bố cục đoạn trích
II/ Đọc - hiểu đoạn trích
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
1/ 12 câu thơ đầu
a/ Cảnh sống ở lầu xanh
Cảnh sống ở chốn lầu xanh được miêu tả qua
những câu thơ nào?
Biết bao bướm lả ong lơi,
Cuộc say đầy tháng trận cười suốt đêm.
Dập dìu lá gió cành chim,
Sớm đưa Tống Ngọc tối tìm Trường Khanh.
Tác giả đã sử dụng những biện pháp nghệ
thuật nào để miêu tả cảnh sống đó? Tác dụng?
lá gió cành chim,
Trường Khanh
bướm lả ong lơi,
Tống Ngọc
Nỗi thương mình
I/ Tìm hiểu chung
1/ Vị trí đoạn trích
2/ Bố cục đoạn trích
II/ Đọc - hiểu đoạn trích
1/ 12 Câu thơ đầu
Nguyễn Du sử dụng
Thành ngữ chéo: "Bướm lả ong lơi"
Hình ảnh ước lệ tượng trưng: "Bướm", "ong"
Điển tích, điển cố: ":Tống Ngọc", "Trường Khanh" "lá gió cành chim"
Đối "Bướm lả" >< "ong lơi" ; "Sớm đưa" ><"Tối tìm"
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
Bốn câu thơ đầu tả cảnh sống chốn lầu xanh:dâm loạn,trác táng,xô bồ. Đồng thời thể hiện thái độ trân trọng cảm thông của tác giả đối với nàng Kiều.
a/ Cảnh sống ở lầu xanh
Nỗi thương mình
I/ Tìm hiểu chung
1/ Vị trí đoạn trích
2/ Bố cục đoạn trích
II/ Đọc - hiểu đoạn trích
1/ 12 Câu thơ đầu
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
a/ Cảnh sống ở lầu xanh
b/Tâm trạng của Kiều trong cảnh sống ấy
Khi tỉnh rượu lúc tàn canh,
Giật mình mình lại thương mình xót xa.
Khi sao phong gấm rủ là,
Giờ sao tan như hoa giữa đường.
Mặt sao dày gió dạn sương,
Thân sao bướm chán ong chường bấy thân.
Mặc người mưa Sở mây Tần,
Những mình nào biết có xuân là gì.

Khi tỉnh rượu lúc tàn canh,
Giật mình mình lại thương mình xót xa.
Nỗi thương mình
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
gian
Khi tỉnh rượu
Lúc tàn canh
(hết khách)
Khoảnh khắc hiếm hoi Kiều đối diện với chính mình, ngẫm nghĩ lại hoàn cảnh sống của bản thân
"Giật mình",
"xót xa"
Câu thơ ngập tràn tâm trạng, nỗi niềm thương thân, xót phận, tâm trạng bàng hoàng, thảng thốt trước sự thay
đổi thân phận :
Người thiếu nữ tài sắc,nết na gái lầu xanh
(Gần sáng)
Nhịp câu thơ từ từ như sự tiến triển của thời gian (3/3) đến câu sau thì nhịp thơ không đều nữa (2/4/2) âm điệu nặng nề nó diễn tả nỗi đau đớn xót xa của nàng Kiều khi nhận ra thân xác bị dày vò.
"Thương mình"
Khi tỉnh rượu lúc tàn canh,
Giật mình mình lại thương mình xót xa.
Thời
Nhịp 3/3
Nhịp 2/4/2
Khi sao phong gấm rủ là,
Giờ sao tan tác như hoa giữa đường.
Mặt sao dày gió dạn sương,
Thân sao bướm chán ong chường bấy thân.
Nỗi thương mình
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
Nhận xét về cách dùng từ và biện pháp nghệ thuật
được sử dụng trong 4 câu thơ?
Giờ sao
Khi sao
Mặt sao
Thân sao
phong gấm rủ là,
hoa giữa đường.
dày gió dạn sương,
bướm chán ong chường
Giờ sao
Khi sao
Mặt sao
Thân sao
phong gấm rủ là,
hoa giữa đường.
dày gió dạn sương,
bướm chán ong chường
Q.khứ:
H.tại:
Tan tác như hoa giữa đường
Mặt dày gió dạn sương
Thân bướm chán ong chường
Đẹp êm đềm hạnh phúc nay chỉ còn trong nuối tiếc.
Thân xác bị dày vò,phũ phàng nghiệt ngã.
(Một câu)
(Ba câu)
Nghệ thuật đối : Quá khứ êm đềm hạnh phúc bao nhiêu thì hiện tại bị vùi dập đau xót bấy nhiêu.
Hư từ "sao"
Nghi vấn
Cảm thán
Đặt trong hình thức đối
"Khi sao" >< "giờ sao"
"Mặt sao" >< "thân sao"
Lặp liên tiếp trong bốn câu có cùng cấu trúc
Nhịp thơ dằn xuống, giọng thơ đay đả, chua xót, thể hiện tâm trạng chán chường mệt mổi , bẽ bàng tủi hổ, dằn vặt đến nhức nhối của Kiều

" Phong gấm rủ là"
Nỗi thương mình
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
Nỗi thương mình
Tám câu thơ là lời độc thoại nội tâm diễn tả tâm trạng của Kiều dù sống trong nhơ nhớp ô nhục của chốn lầu xanh vẫn luôn ý thức về thân phận và nhân phẩm của mình.
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
I/ Tìm hiểu chung
1/ Vị trí đoạn trích
2/ Bố cục đoạn trích
II/ Đọc - hiểu đoạn trích
1/ 12 Câu thơ đầu
a/ Cảnh sống ở lầu xanh
b/Tâm trạng của Kiều trong cảnh sống ấy
1/ Vị trí đoạn trích
2/ Bố cục đoạn trích
II/ Đọc - hiểu đoạn trích
1/ 12 Câu thơ đầu
a/ Cảnh sống ở lầu xanh
b/Tâm trạng của Kiều trong cảnh sống ấy
Nỗi thương mình
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
I/ Tìm hiểu chung
1/ Vị trí đoạn trích
2/ Bố cục đoạn trích
II/ Đọc - hiểu đoạn trích
1/ 12 Câu thơ đầu
2/ 8 câu còn lại:Thái độ của Kiều trước cảnh và thú vui ở lầu xanh
Đòi phen gió tựa hoa kề
Nửa rèm tuyết ngậm bốn bề trăng thâu.
Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu,
Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ?
Đòi phen nét vẽ câu thơ,
Cung cầm trong nguyệt nước cờ dưới hoa.
Vui là vui gượng kẻo là,
Ai tri âm đó mặn mà với ai?
Tác giả đã miêu tả cảnh và thú vui ở lầu xanh như thế nào?
Cảnh:
"Gió tựa", "hoa kề", "tuyết ngậm", "trăng thâu"
"Nét vẽ", "câu thơ", "cung cầm", "nước cờ"
Tao nhã, thanh cao
Tiếc rằng vẻ tao nhã, thanh cao ấy chỉ là vẻ bề ngoài để che đậy cuộc sống nhơ nhớp bên trong.
Thú vui:
->Thiên nhiên 4 mùa
-> Có đủ cầm ,kỳ, thi, họa
Nỗi thương mình
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
I/ Tìm hiểu chung
1/ Vị trí đoạn trích:
2/ Bố cục đoạn trích:
II/ Đọc - hiểu đoạn trích
1/ 12 Câu thơ đầu :
2/ Tám câu còn lại : Thái độ của Kiều trước cảnh và thú vui ở lầu xanh
Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu,
Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ?
Vui là vui gượng kẻo là
Ai tri âm đó mặn mà với ai?
Tại sao tác giả lại viết "cảnh nào.vui đâu bao giờ"?
Thái độ của Kiều qua cảnh và các thú vui ở lầu xanh
như thế nào?
Qui luật tâm lí:Người buồn -> cảnh buồn
Bút pháp tả cảnh ngụ tình
Vui gượng:
Gượng gạo miễn cưỡng
Kiều thờ ơ với tất cả nên chỉ vui gượng để chiều khách chứ đâu có mặn mà gì .
Nỗi thương mình
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
I/ Tìm hiểu chung
1/ Vị trí đoạn trích:
2/ Bố cục đoạn trích:
II/ Đọc - hiểu đoạn trích
1/ 12 Câu thơ đầu :
2/ Tám câu còn lại : Thái độ của Kiều trước cảnh và thú vui ở lầu xanh
Nhận xét cách dùng từ và biện pháp nghệ thuật trong câu thơ cuối?
Ai tri âm đó mặn mà với ai?
Đại từ phiếm chỉ "ai", câu hỏi tu từ
Thể hiện khát vọng mong được đồng cảm và
chia sẻ với hoàn cảnh sống của mình .
Tám câu thơ cuối thể hiện nỗi niềm thương thân xót phận , ý thức về nhân phẩm bị chà đạp và khát vọng được đồng cảm và chia sẻ của Kiều
Nỗi thương mình
- Thuý Kiều một phụ nữ có nhân cách, phẩm chất cao đẹp, số phận đưa đẩy, xã hội dồn ép vào cảnh sống ô nhục với bao quằn quại đớn đau.
- Tấm lòng nhân đạo cao cả của Nguyễn Du
2/ Nghệ thuật:
- Đoạn thơ thể hiện tài năng của Nguyễn Du trong việc sử dụng từ ngữ, hình ảnh, các biện pháp tu từ đặc biệt là phép đối để diễn tả tâm lý nhân vật.
III/ Tổng kết:
1/ Nội dung:
- Gián tiếp tố cáo xã hội đã vùi dập những người tài sắc như Kiều
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -
I/ Tìm hiểu chung
1/ Vị trí đoạn trích
2/ Bố cục đoạn trích
II/ Đọc - hiểu đoạn trích
1/ 12 Câu thơ đầu
a/ Cảnh sống ở lầu xanh
b/Tâm trạng của Kiều trong cảnh sống ấy
2/ Tám câu còn lại : Thái độ của Kiều trước cảnh
và thú vui ở lầu xanh
1/ Nội dung:
1/ Nội dung:
Vấn đề cơ bản đặt ra trong
đoạn trích"Nỗi thương mình là gì?
A/ Nỗi xót xa ai oán vì nhân phẩm bị chà đạp
B/ Vấn đề tình yêu đôi lứa
C/ Quyền sống của con người
D/ Nỗi cô đơn, tuyệt vọng của con người
IV/ Luyện tập
I/ Tìm hiểu chung
1/ Vị trí đoạn trích
2/ Bố cục đoạn trích
II/ Đọc - hiểu đoạn trích
1/ 12 Câu thơ đầu
Nỗi thương mình
2/ 8 câu còn lại
III/ tổng kết
Những biện pháp nghệ thuật nào được Nguyễn Du sử dụng trong đoạn trích?
A/ Hình ảnh ước lệ , thành ngữ và đối xứng
B/ Hình ảnh ước lệ , điệp từ thành ngữ và đối xứng
C/ Điệp từ thành ngữ đối xứng
D/ Hình ảnh cụ thể , thành ngữ và đối xứng
Nỗi thương mình
hướng dẫn về nhà
- Học thuộc ghi nhớ.
Học thuộc đoạn thơ.
Chuyển ngôi kể, giọng kể sang ngôi thứ ba trong 16 câu thơ cuối thành văn xuôi với các câu mở đầu: "Kiều nghĩ.nàng nhớ lại.Kiều cho rằng.
- Phân tích những nét mới trong CNNĐ của Nguyễn Du?
- Soạn bài: "Chí khí anh hùng".
(Trích: "Truyện Kiều") - Nguyễn Du -