Tình cha ấm áp như vầng thái dương
Ngọt ngào như dòng nước trôi đầu nguồn
Có lẽ các bạn cũng đã biết xưa nay tình mẫu tử luôn là đề tài phong phú cho thơ ca. Những bài thơ nói về tình cảm cha con thì rất là ít. Riêng bài thơ " Nói với con" của tác giả Y Phương là một trong những tác phẩm rất hiếm hoi đó. Bài thơ Nói với con thể hiện tình cảm êm ấm của gia đình, tình yêu quê hương da diết, ngọt ngào và ngợi ca giá trị truyền thống tình nghĩa, sức sống mạnh mẽ của người dân miền núi.
Nói với con
_Y Phương_
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
Bài thơ sáng tác năm ……., là lời tâm tình của ………… với ….. về cội nguồn sinh dưỡng nuôi lớn mỗi người.
Thể thơ: …….
PTBĐ: ………………………….....
1980
người cha
con
tự do
Biểu cảm
I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm
Bố cục
I. TÌM HIỂU CHUNG
2. Tác phẩm
Người đồng mình: người vùng mình, người miền mình. Đây có thể hiểu cụ thể là những người cùng sinh sống trên một miền đất, cùng quê hương cùng một dân tộc.
Lờ: 1 loại dụng cụ dùng để đặt bắt cá, được đan bằng những nan tre vót tròn
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Nói với con về cội nguồn sinh dưỡng
a) Cội nguồn sinh thành và nuôi dưỡng con trước hết là gia đình:
Sử dụng hệ thống từ ngữ giàu giá trị tạo hình: "chân phải", "chân trái", "một bước", "hai bước"
 gợi cho chúng ta liên tưởng đến những bước chân chập chững đầu tiên của một em bé trong sự vui mừng của cha mẹ.
Thủ pháp liệt kê thứ nhất qua hình ảnh "tiếng nói" ,"tiếng cười":
 Tải hiện được hình ảnh của một em bé đang ở lứa tuổi bi bô tập nói.
 Gợi đến khung cảnh của một gia đình đầm ấm, hòa thuận luôn tràn đầy niềm vui, hạnh phúc, tràn đầy tiếng nói, tiếng cười.
" Chân phải bước tới cha
Chân trái bước tới mẹ
Một bước chạm tiếng nói
Hai bước tới tiếng cười"
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Nói với con về cội nguồn sinh dưỡng
a) Cội nguồn sinh thành và nuôi dưỡng con trước hết là gia đình:
" Chân phải bước tới cha
Chân trái bước tới mẹ
Một bước chạm tiếng nói
Hai bước tới tiếng cười"
Thủ pháp liệt kê thứ hai qua hình ảnh " tới cha","tới mẹ":
- Tái hiện hình ảnh em bé đang chập chững tập đi, lúc thì sà vào lòng mẹ, khi lại níu lấy tay cha.
- Gợi lên ánh mắt như đang dõi theo và vòng tay dang rộng đón đợi của cha mẹ.
Nhịp thơ 2/3 với cấu trúc đối xứng
 đã tạo nên một âm điệu, không khí tươi vui và gợi đến một mái ấm gia đình đề huề, hạnh phúc.
Lời thơ giản dị như một lời tâm tình thủ thỉ
 Y Phương đã nói với con, gia đình chính là cội nguồn sinh thành và nuôi dưỡng con. Vì thế, trên hành trình vạn dặm của cuộc đời, con không được phép quên.
NỘI DUNG
Đoạn thơ gợi ra 1 khung cảnh gia đình đầm ấm, hạnh phúc
Con hãy biết trân trọng niềm hạnh phúc giản dị, ngọt ngào mà thiêng liêng đó
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Nói với con về cội nguồn sinh dưỡng
b) Quê hương chính là mạch nguồn không thể thiếu nuôi
dưỡng con khôn lớn và trưởng thành:
- Quê hương được giới thiệu qua lối nói hình ảnh của người vùng cao - "người đồng mình".
 Cách giới thiệu hình ảnh ấy lại đi liền với hô ngữ "con ơi" khiến lời của cha với con thật trìu mến, thân thương.
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Nói với con về cội nguồn sinh dưỡng
" Người đồng mình yêu lắm con ơi
Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát
Rừng cho hoa
Con đường cho những tấm lòng
b) Quê hương chính là mạch nguồn không thể thiếu nuôi
dưỡng con khôn lớn và trưởng thành:
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Nói với con về cội nguồn sinh dưỡng
" Người đồng mình yêu lắm con ơi
Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát
Rừng cho hoa
Con đường cho những tấm lòng
"Đan lờ cài nan hoa" :
 tả thực công cụ lao động còn thô sơ được "người đồng mình" trang trí trở nên đẹp đẽ; gợi đôi bàn tay cần cù, khéo léo, tải hoa và giàu sáng tạo của "người đồng mình", đã khiến cho những nan nứa, nan tre đơn sơ, thô mộc trở thành "nan hoa".
b) Quê hương chính là mạch nguồn không thể thiếu nuôi
dưỡng con khôn lớn và trưởng thành:
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Nói với con về cội nguồn sinh dưỡng
" Người đồng mình yêu lắm con ơi
Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát
Rừng cho hoa
Con đường cho những tấm lòng
“Vách nhà ken câu hát"
 tả thực lối sinh hoạt văn hóa cộng đồng, gia đình của " người đồng mình", khiến cho những vách nhà như được ken dầy trong những câu hát si, hát lượn; gợi một thế giới tâm hồn tinh tế và tràn đầy lạc quan của người miền cao.
b) Quê hương chính là mạch nguồn không thể thiếu nuôi
dưỡng con khôn lớn và trưởng thành:
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Nói với con về cội nguồn sinh dưỡng
" Người đồng mình yêu lắm con ơi
Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát
Rừng cho hoa
Con đường cho những tấm lòng
Các động từ “cài, ken”
 vừa miêu tả được động tác khéo léo trong lao động vừa gợi sự gắn bó của những "người đồng mình"trong cuộc sống lao động.
b) Quê hương chính là mạch nguồn không thể thiếu nuôi dưỡng con khôn lớn và trưởng thành:
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Nói với con về cội nguồn sinh dưỡng
"Rừng cho hoa"
 tả thực vẻ đẹp của những rừng hoa mà thiên nhiên, quê hương ban tặng; gợi sự giàu có và hào phóng của thiên nhiên, quê hương.
Thủ pháp nhân hóa:
b) Quê hương chính là mạch nguồn không thể thiếu nuôi dưỡng con khôn lớn và trưởng thành:
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Nói với con về cội nguồn sinh dưỡng
Con đường cho những tấm lòng
 gợi liên tưởng đến những con đường trở về nhà, về bản; gợi đến tấm lòng, tình cảm của "người đồng mình" với gia đình, quê hương, xứ sở.
 cho thấy tấm lòng rộng mở mở, hào phóng, sẵn sàng ban tặng tất cả những gì đẹp nhất, tuyệt vời nhất của quê hương, thiên nhiên.
Nếu như gia đình là cội nguồn sinh thành và dưỡng dục con, thì quê hương bằng văn hóa, lao động đã nuôi dưỡng và che chở cho con thêm khôn lớn, trưởng thành.
Điệp từ "cho"
II. TÌM HIỂU CHI TIẾT
1. Nói với con về cội nguồn sinh dưỡng
c) Cuối cùng, tác giả tâm sự với con về kỉ niệm êm đềm, hạnh phúc
nhất của cha mẹ. Bởi đó cũng là cội nguồn để sinh thành nên con:
" Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới
Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời"
2. Những đức tính cao đẹp của người đồng mình
- Trong lời tâm tình về cội nguồn sinh thành và nuôi dưỡng con, người cha đã khéo léo "đan" "cài" những phẩm chất tốt đẹp của người đồng mình:
"Người đồng mình thương lắm con ơi!
Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn"
2. Những đức tính cao đẹp của người đồng mình
- Sử dụng lối nói hình ảnh của người vùng cao: "người đồng mình"
 để gợi lên sự gần gũi, thân thương trong một gia đình.
- Trong lời tâm tình về cội nguồn sinh thành và nuôi dưỡng con, người cha đã khéo léo "đan" "cài" những phẩm chất tốt đẹp của người đồng mình:
"Người đồng mình thương lắm con ơi!
Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn"
2. Những đức tính cao đẹp của người đồng mình
Động từ "thương" đi liền với từ chỉ mức độ "lắm"
 để bày tỏ sự đồng cảm với những nỗi vất vả, khó khăn của con người quê hương.
Hệ thống từ ngữ giàu sức gợi qua hai tính từ "cao", "xa":
- Gợi liên tưởng đến những dãy núi cao, trùng điệp là nơi cư trú của đồng bào vùng cao.
- Những tính từ này được sắp xếp theo trình tự tăng tiến, gợi những khó khăn như chồng chất khó khăn để thử thách ý chí con người.
- Hệ thống hình ảnh mang tư duy của người miền núi, khi tác giả lấy cao của trời, của núi để đo nỗi buồn, lấy xa của đất để cho ý chí của con người.
- Hãy biết sống theo những truyền thống tốt đẹp của người đồng mình:
2. Những đức tính cao đẹp của người đồng mình
- Hãy biết sống theo những truyền thống tốt đẹp của người đồng mình:
2. Những đức tính cao đẹp của người đồng mình
Sống như sông như suối
Lên thác xuống ghềnh
Không lo cực nhọc"
Hình ảnh so sánh:"Sống như sông như suối"
+ Gợi về cuộc sống bình dị, hồn nhiên, gắn bó với thiên nhiên.
+ Gợi lối sống trong sáng , phóng khoáng, dào dạt tình cảm như sông, những suối.
- Từ đó, người cha mong muốn ở con: một tâm hồn trong sáng, phóng khoáng như thiên nhiên.
Thủ pháp đối: "lên thác" >< "xuống ghềnh"
 gợi một cuộc sống vất vả, lam lũ, nhọc nhằn, không hề bằng phẳng, dễ dàng. Từ đó , người cha mong muốn ở con: phải biết đối mặt, không ngại ngần trước những khó khăn và phải biết vươn lên, làm chủ hoàn cảnh.

Đoạn thơ là lời khuyên của cha, khuyên con hãy tiếp nối cái tình cảm ân nghĩa, thủy chung với mảnh đất nơi mình sinh ra. Hãy tiếp nối cả ý chí can đảm, lòng kiên cường của người đồng mình.
2. Những đức tính cao đẹp của người đồng mình
- Từ phẩm chất của người đồng mình, Y Phương tiếp tục nói với con về ý chí và vẻ đẹp truyền thống của người vùng cao:
Người đồng mình sống trên đá, mang vóc hình và ý chí mạnh mẽ, kiên cường của đá núi
Y Phương đã tạc 1 bức tượng đá sừng sững về con người quê hương ông với tinh thần tự tôn dân tộc sâu sắc
2. Những đức tính cao đẹp của người đồng mình
3. Lời dặn dò của cha
Con ơi tuy thô sơ da thịt
Lên đường tình
Không bao giờ được nhỏ bé
Nghe con"
Là lời nhà thơ nói với con, gửi tới con niềm yêu thương, tin tưởng, mong muốn con trưởng thành
Là lời nhà thơ nói với chính mình: bộc bạch tình yêu với gia đình, quê hương, tự dặn lòng bền gan vững chí giữa lúc khó khăn
Là lời chuyển giao thế hệ
3. Lời dặn dò của cha
III. TỔNG KẾT
- Giọng điệu thơ tha thiết, trìu mến;
- Xây dựng các hình ảnh cụ thể mà khái quát, mộc mạc mà giàu chất thơ;
- Bố cục chặt chẽ, hợp lí, dẫn dắt tự nhiên
- Thể hiện tình cảm gia đình ấm cúng, ca ngợi truyền thống cần cù, sức sống mạnh mẽ của quê hương và dân tộc
- Gợi nhắc tình cảm gắn bó với truyền thống, quê hương và ý chí vươn lên trong cuộc sống
Nội dung
Nghệ thuật
LUYỆN ĐỀ
ĐỀ ĐỌC- HIỂU SỐ 1:
Cho hai câu thơ
Chân phải bước tới cha
Chân trái bước tới mẹ
Câu 1: Hãy chép chính xác 9 câu thơ tiếp theo và cho biết đoạn thơ em vừa chép nằm trong bài thơ nào? Tác giả là ai?
Câu 2: Nêu hoàn cảnh ra đời của bài thơ?
Câu 3: Em hiểu “người đồng mình” là gì? Cách gọi “người đồng mình” của tác giả có gì sâu sắc?
Câu 4: Em hiểu như thế nào về hai câu thơ:
Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát
Câu 1: 
Chân phải bước tới cha
Chân trái bước tới mẹ
Một bước chạm tiếng nói
Hai bước tới tiếng cười
Người đồng mình thương lắm con ơi
Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát
Rừng cho hoa
Con đường cho những tấm lòng
Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới
Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời
Bài thơ "Nói với con" của Y Phương.
Câu 2: 
Hoàn cảnh ra đời của bài thơ: Bài thơ sáng tác năm 1980 khi đất nước gặp nhiều khó khăn do vừa thoát khỏi chiến tranh. Bài thơ như lời tâm sự với đứa con gái về những giá trị về tình người và văn hóa.
Câu 3: 
“Người đồng mình” là cách gọi thân thương, chân thành và giản dị của tác giả về người cùng quê, cùng bản với mình.
Câu 4:
Hai câu thơ gợi lên khung cảnh lao động của người dân miền núi.
- "Đan lờ cài nan hoa": tả thực công cụ lao động còn thô sơ được "người đồng mình" trang trí trở nên đẹp đẽ; gợi đôi bàn tay cần cù, khéo léo, tải hoa và giàu sáng tạo của "người đồng mình", đã khiến cho những nan nứa, nan tre đơn sơ, thô mộc trở thành "nan hoa".
- "Vách nhà ken câu hát": tả thực lối sinh hoạt văn hóa cộng đồng, gia đình của " người đồng mình", khiến cho những vách nhà như được ken dầy trong những câu hát si, hát lượn; gợi một thế giới tâm hồn tinh tế và tràn đầy lạc quan của người miền cao.
Hai câu thơ thi vị bởi trong lao động, người ta vẫn lạc quan, vui vẻ tận hưởng cuộc sống, và sống hạnh phúc bởi bàn tay lao động.
ĐỀ ĐỌC- HIỂU SỐ 3:
Con ơi tuy thô sơ da thịt
Lên đường
Không bao giờ nhỏ bé được
Nghe con.
(Theo Ngữ văn 9, tập hai, trang 72, NXB Giáo dục, 2007)

Câu 1: Những dòng thơ trên có ở trong bài thơ nào? Tác giả là ai?
Câu 2: Cụm từ in đậm ở dòng thơ đầu tiên là thành phần gì trong câu?
Câu 3: Chỉ ra những từ ngữ mang ý nghĩa hàm ý trong đoạn thơ trên. Điều lớn lao nhất mà người cha muốn truyền cho con qua những lời thơ ấy là gì?
Câu 4: Viết đoạn văn khoảng 10 câu theo mô hình tổng – phân – hợp, trong đoạn văn có sử dụng phép liên kết câu để thể hiện mong muốn của người cha với con: Hãy vững bước tự tin trên đường đời.
Hướng dẫn trả lời
Câu 1: Đoạn thơ trên được trích từ tác phẩm Nói với con của tác giả Y Phương.
Câu 2: Cụm từ in đậm ở dòng thơ đầu tiên là thành phần gọi đáp.
Câu 3: . Điều lớn lao nhất mà người cha muốn truyền cho con qua những lời thơ ấy là gì?
- Những từ ngữ mang ý nghĩa hàm ý trong đoạn thơ trên: thô sơ da thịt, nhỏ bé
+ Thô sơ da thịt: hình hài, vóc dáng nhỏ bé, mộc mạc.
+ Không nhỏ bé: không được tầm thường, mà phải có ý chí.
Câu 4: Viết đoạn văn theo mô hình tổng – phân – hợp, trong đoạn văn có sử dụng phép thế và câu cảm thán để thể hiện mong muốn của người cha với con thể hiện qua 4 câu thơ cuối: Hãy vững bước tự tin trên đường đời.
* Đoạn văn tham khảo:
(1) Kết thúc bài thơ về cha mong muốn con mình phải tự hào về truyền thống tốt đẹp của quê hương, lấy đó làm hành trang để vững bước vào đời.
(2) Lời nhắn nhủ và mong ước của người cha được thể hiện qua những câu thơ ngắn gọn và dứt khoát:
Con ơi tuy thô sơ da thịt
Lên đường
Không bao giờ nhỏ bé được
Nghe con.
(3) Lời cuối nói với con càng trở nên tha thiết.
(4) “Lên đường” là hình ảnh ẩn dụ để chỉ con đường đời, con đường đi tới tương lai, khi đó con phải thật mạnh mẽ, vững vàng, không được phép yếu mềm, buông xuôi trước cuộc đời.
(5) Hình ảnh thơ được lặp lại "thô sơ da thịt" như là lời khẳng định để khắc sâu trong tâm trí con, rằng : con cũng là người đồng mình, cũng mang hình hài, vóc dáng nhỏ bé.
(6) Người cha muốn con phải biết lắng nghe, biết giữ lấy cốt cách giản dị, mộc mạc của người lao động.
(7) Nhưng con "không bao giờ được nhỏ bé" mà phải kiên cường, bản lĩnh để đương đầu với những gập ghềnh, gian khó của cuộc đời.
(8) Hai tiếng "nghe con" nghe thật thiết tha, ân cần, xúc động, ẩn chứa biết bao mong muốn của người cha.
(9) Đó là cả một tấm lòng người cha bao la, đó cũng là niềm tin người cha dành cho con.
(10) Với giọng điệu thiết tha, tâm tình, trìu mến,người cha đã gửi gắm cho con những bài học quý giá, để trên suốt hành trình dài rộng của cuộc đời con mãi mãi khắc ghi.
- Phép liên kết: (7) Nhưng con "không bao giờ được nhỏ bé" mà phải kiên cường, bản lĩnh để đương đầu với những gập ghềnh, gian khó của cuộc đời.
( Nhưng: phép nối)