Nói với con
(Y Phương)

I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả

- Y Phương (sinh năm 1948) tên thật là Hứa Vĩnh
Sước.
- Quê quán: Trùng Khánh - Cao Bằng, ông là
người dân tộc Tày.
- Ông nhập ngũ năm 1968, phục vụ trong quân đội
đến năm 1981 chuyển về công tác tại Sở văn hóa
- thông tin tỉnh Cao Bằng.
- Năm 1993 là chủ tịch hội văn nghệ Cao Bằng.
- Năm 2007 ông được nhận giải thưởng nhà nước
về Văn học nghệ thuật.
- Phong cách thơ: Thể hiện tâm hồn chân thật, mạnh
mẽ, trong sang; cách tư duy giàu hình ảnh của người
miền núi, mang đậm bản sắc vùng cao.

2. Tác phẩm
Xuất xứ:

Bài thơ được sáng tác năm 1980, khi đất nước mới hòa bình
thống nhất nhưng gặp rất nhiều khó khăn thiếu thốn. Từ hiện
thực ấy, nhà thơ sáng tác bài thơ như lời tâm sự, động viên
chính mình đồng thời nhắc nhở con cái sau này.
Đọc, tìm hiểu chú thích:
Thể loại: Thơ tự do
PTBĐ: Biểu cảm

P1: Đoạn 1: Cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người

Bố cục: 2 phần
P2: Còn lại: Những đức tính cao đẹp của người đồng
mình và mong ước của cha

II. Tìm hiêu chi tiết văn bản:

1. Nói với con về vội nguồn sinh dưỡng

Chân phải bước tới cha
Chân trái bước tới mẹ
Một bước chạm tiếng nói
Hai bước tới tiếng cười

a. Nói với con về tình cảm gia đình:
+ Chân phải… Chân trái
từ ngữ gợi hình, phép liệt
+ Một bước … Hai bước
kê, điệp cấu trúc câu

=> gợi liên tưởng đến những bước chân chập chững đầu tiên của một em
bé trong sự vui mừng đón chờ của cha mẹ.
+ tiếng nói … tiếng cười => phép liệt kê
=> Bốn câu thơ tái hiện hình ảnh của một em bé đang ở lứa tuổi bi bô tập
nói đồng thời gợi đến khung cảnh của một gia đình đầm ấm, hòa thuận
luôn tràn đầy niềm vui, hạnh phúc, tràn đầy tiếng nói, tiếng cười.

+ tới cha … tới mẹ => phép liệt kê
=> Tái hiện hình ảnh em bé đang chập chững tập đi, lúc thì sà vào
lòng mẹ, khi lại níu lấy tay cha, gợi lên ánh mắt như đang dõi theo và
vòng tay dang rộng đón đợi của cha mẹ.
+ Nhịp thơ 2/3 gợi liên tưởng đến bước chân chập chững tập đi của em bé,
đoạn thơ có cấu trúc đối xứng, điệp cấu trúc câu đã tạo nên một âm điệu,
không khí vui tươi và gợi đến một mái ấm gia đình hạnh phúc.
Þ Lời thơ giản dị, êm ái như tiếng ru con, như một lời tâm tình thủ thỉ,
cha đã nói với con: gia đình chính là cội nguồn sinh thành, nuôi
dưỡng con.
Þ Vì thế, trên hành trình vạn dặm của cuộc đời, con không được phép
quên.

b. Nói với con về tình cảm quê hương:
- Cách gọi độc đáo:

Người
đồng
mình

Người vùng mình, người miền mình; người
cùng sống trên một miền đất, cùng quê hương,
cùng một dân tộc.

- Người cha đã có cách lí giải rất cụ thể về sự đáng yêu của con người
quê hương:
Người đồng mình yêu lắm con
ơi
Đan lờ cài nan hoa
Vách nhà ken câu hát

Đan lờ cài nan hoa

Vách nhà ken câu hát

- Hệ thống hình ảnh giàu sức gợi:
+ “ Đan lờ cài nan hoa”: tả thực công cụ lđ còn thô sơ
được “người đồng mình” trang trí trở nên đẹp đẽ; gợi
cảm nhận về đôi bàn tay cần cù, khéo léo, tài hoa và giàu
sáng tạo của “người đồng mình”, đã khiến cho những
nan nứa, nan tre đơn sơ, thô mộc trở thành “nan hoa”
+ “ Vách nhà ken câu hát”: tả thực lối sinh hoạt văn
hóa cộng đồng, Vách nhà không chỉ được ken bằng tre
bằng nứa mà còn đầy ắp những câu hát; gợi một thế giới
tâm hồn tinh tế và tràn đầy lạc quan của người vùng cao.
+ Các động từ “cài, ken”: đi kèm danh từ “nan hoa, câu
hát” vừa miêu tả được động tác khéo léo trong lao động
vừa gợi sự gắn bó trong cuộc sống tràn ngập niềm
vui.của những “người đồng mình”.

Hoà trong vẻ đẹp của núi rừng, những
làn điệu Then, những thanh âm của cây
đàn tính tô điểm cho bức tranh làng bản
thanh bình, tôn tạo bản sắc văn hoá và
những nét đẹp trong đời sống của đồng
bào các dân tộc anh em phía Bắc.

Rừng cho hoa
- H/ả tả thực, nhân hóa, ẩn dụ: gợi vẻ
đẹp của thiên nhiên, quê hương ban
tặng =>quê hương thơ mộng, nghĩa
tình cho con cái đẹp, niềm vui

Con đường cho những tấm lòng

Nhân hóa => gợi liên tưởng đến những con
đường trở về làng, về bản; gợi đến tấm lòng
t/c của “người đồng mình” với GĐ, QH, xứ
sở; con đường kết nối yêu thương giữa mọi
nhà.

Điệp từ “cho” => tấm lòng rộng mở, hào phóng, nhân hậu của thiên nhiên, của quê
hương cho con những gì đẹp nhất, tuyệt vời nhất. Quê hương bao bọc, nuôi dưỡng con
trưởng thành.

=> Nếu như gia đình là cội nguồn sinh thành, dưỡng dục
con thì quê hương bằng truyền thống văn hóa, lao động đã
nuôi dưỡng tâm hồn, lẽ sống và chở che cho con thêm khôn
lớn, trưởng thành.

Nói với con về kỉ niệm ngày cưới
Cha mẹ mãi nhớ về ngày cưới
Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời.
- Nhớ về ngày cưới - Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời =>
nhớ về kỉ niệm cho sự khởi đầu của một gia đình. Nó là
minh chứng cho tình yêu cha mẹ và con chính là kết tinh
của tình yêu ấy.
Khổ thơ đầu là lời cha nói với con về cội nguồn sinh dưỡng:
Con sinh ra và lớn lên trong không khí gia đình hạnh phúc,
trong vòng tay đùm bọc, yêu thương, che chở của quê hương
thơ mộng nghĩa tình

Nói với con về
cội nguồn sinh
dưỡng

Tình cảm cha mẹ dành cho
con: nâng đón, chở che, chăm
chút…
Tình cảm quê hương : con
trưởng thành trong cuộc sống
lao động, trong thiên nhiên thơ
mộng, nghĩa tình của quê
hương.

=> Đoạn thơ là lời dặn dò, nhắn nhủ tâm tình của người cha về cội nguồn
sinh thành và nuôi dưỡng con: Gia đình, quê hương chính là nền tảng để tiếp
bước cho con khôn lớn, trưởng thành. Bởi vậy, con phải luôn sống bằng tất
cả tình yêu và niềm tự hào của mình đối với gia đình, quê hương. 

2.Nói với con về những đức tính cao đẹp của người đồng mình và mong ước của cha

a. Những đức tính cao đẹp của “người đồng mình”
“Người đồng mình thương lắm con ơi!” => giọng điệu vừa trìu mến, vừa xót xa
- Động từ “thương” kết hợp từ chỉ mức độ “lắm” -> bày tỏ sự đồng cảm, xót xa với
những nỗi vất vả, khó khăn của con người quê hương.
Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn
+ cao, xa => tính từ dùng để đo chiều dài vật lí=> gợi liên tưởng đến những dãy núi
cao, trùng điệp là nơi cư trú của đồng bào vùng cao; khó khăn chồng chất khó khăn
để- thử
thách ýh/ả
chímang
con người.
Hệ thống
tư duy của người miền núi, khi tác giả lấy chiều cao của trời,
của núi để đo nỗi buồn nỗi vất vả; lấy kh/cách xa của đất, của những con đường
đèo để đo ý chí con người.
=> Câu thơ đượm chút ngậm ngùi, xót xa diễn tả thực tại đ/s của đồng bào mình
còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, đồng thời, cũng đầy tự hào trước ý chí, nghị lực
vươn lên của họ.

 Người đồng mình thô sơ da thịt
Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con

- Nghệ thuật tương phản:
+ “thô sơ da thịt” => tả thực vóc dáng, hình hài nhỏ bé của “người
đồng mình”
+ Cụm từ “chẳng mấy ai nhỏ bé” => gợi ý chí, nghị lực phi thường,
vượt lên hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn của họ
=> Cách diễn đạt giản dị, hình ảnh vừa tả thực, vừa có ý nghĩa sâu
sắc: Người đồng mình vóc dáng hình hài còn thô sơ nhưng có tầm
vóc, có ý chí lớn lao, có nghị lực sống mạnh mẽ.

 Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương
Còn quê hương thì làm phong tục
- H/ả “tự đục đá kê cao quê hương” vừa tả thực, vừa có ý nghĩa ẩn dụ sâu sắc:
+ Tả thực quá trình dựng nhà, dựng bản của của người vùng cao, được kê trên
những tảng đá lớn để tránh mối mọt, ẩm thấp.
+ Ẩn dụ cho tinh thần tự lực cánh sinh, họ đã xây dưng và nâng tầm quê hương. 
=> Trong quá trình dựng làng, dựng bản, dựng quê hương ấy, chính họ đã làm
nên phong tục, bản sắc riêng cho cộng đồng.
Þ Câu thơ tràn đầy niềm tự hào về những phẩm chất đáng quý của người đồng
mình.
Þ Từ đó người cha nhắn nhủ, răn dạy con phải biết kế thừa, phát huy những vẻ
đẹp của con người quê hương.

b. Mong ước của cha
Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn
Sống trên đá không chê đá gập ghềnh
Sống trong thung không chê thung nghèo đói
Sống như sông như suối
Lên thác xuống ghềnh
Không lo cực nhọc.

=> Điệp ngữ “sống”  => đã tô đậm được mong ước mãnh
liệt của cha dành cho con.
=> Hình ảnh ẩn dụ và phép liệt kê “đá ghập ghềnh” và
“thung nghèo đói”:
+ Gợi không gian sống hiểm trở, khó làm ăn, canh tác 
+ Gợi cảm nhận về cuộc sống nhiều vất vả, gian khó và đói
nghèo của người đồng mình
=> người cha mong muốn con: hãy biết yêu thương, gắn

Sống như sông như suối
Lên thác xuống ghềnh
Không lo cực nhọc.
- Hình ảnh so sánh : “Sống như sông như suối”
+ Gợi về c/s bình dị, hồn nhiên, gắn bó với thiên nhiên.
+ Gợi lối sống trong sáng, phóng khoáng, dào dạt tình
cảm như sông như suối.
=> người cha mong muốn ở con: một tâm hồn trong
sáng, phóng khoáng, mạnh mẽ như thiên nhiên.
- Thủ pháp đối “lên thác”>< “xuống ghềnh”, sử dụng thành ngữ dân
gian => gợi một cuộc sống vất vả, lam lũ, nhọc nhằn, không hề bằng
phẳng, dễ dàng.
=> Cha mong muốn con: phải biết đối mặt, không ngần ngại trước
những khó khăn và phải biết vươn lên, làm chủ hoàn cảnh. 
=> Đoạn thơ là lời khuyên của cha, khuyên con hãy tiếp nối tình cảm ân
nghĩa, thủy chung với mảnh đất mà mình sinh ra. Hãy tiếp nối cả ý chí

Con ơi tuy thô sơ da thịt
Lên đường
Không bao giờ nhỏ bé được
Nghe con”
- Hình ảnh “thô sơ da thịt” lặp lại -> khẳng định người đồng mình mộc
mạc, chân chất nhưng có lẽ sống cao đẹp.
- “Lên đường”: Bước vào cuộc sống tự lập.
- “không bao giờ nhỏ bé được”: Phải kiên cường, có bản lĩnhđể đương
đầu với khó khăn, gian khổ.
- 2 tiếng “Nghe con”: thiết tha, ân cần, xúc động, ẩn chứa mong muốn
của người cha.
=> Với giọng điệu thiết tha, tâm tình, trìu mến, người cha đã gửi gắm
cho con bài học quý giá, để trên suốt hành trình dài rộng của cuộc đời
con mãi mãi khắc ghi

Tình yêu
thương
của
cha mẹ
NÓI
VỚI
CON

Tình yêu
quê hương
đất nước

Phẩm chất
tốt đẹp của
“Người
đồng mình”

Sống nghĩa tình, chung
thuỷ với quê hương.
Mong
muốn
con:

Tự hào, kế tục và phát huy
truyền thống quê hương.

Tự tin vững bước trên
đường đời.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
Giọng thơ thủ thỉ,
tâm tình, trìu mến,
thiết tha

Xây dựng hình
ảnh thơ vừa cụ thể
vừa khái quát,
mộc mạc

Bố cục chặt
chẽ, dẫn dắt tự
nhiên

2. Nội dung
Bài thơ thể hiện tình yêu thương
thắm thiết của cha mẹ đối với con
cái, đó cũng là tình yêu, niềm tự
hào về quê hương đất nước.

Ô chữ chìa khóa: Đây là một tình cảm thiêng liêng của con người?
1
2

N

3
4
5
6
7
8
9

C

T A Y
G U O I D O N G
P H O N G T U C
M A N
Y
T
Q
H A N

H
P
H
U
T

M
H
U
E
H

E
U
N
H
A

R

U

N

G

M

I

O N G
G L U N
U O N G
T

N

H

G

7.
Đây
là bài
một
trong
những
cội
nguồn
sinh
dưỡng
6.
Dải
đất
trũng
và
kéo
dài
nằm
giữa
hai
sườn
đồi,
9.
Trong
thơ
cái
gì
đã
cho
hoa
8.
Một
trong
những
đặc
điểm
thơ
của
tác
giả?
3.
Theo
nhà
thơ
thìthơ
quê
hương
đã
làm
nên
điều
chotác
con
người?
2.
Đây
làtừ
cách
gọi
những
người
cùng
quê
hương
giả?
1. Tính
Tác
là
người
dân
tộc
nào?
5.
của
bài
là
ai?
4.
chỉngười
sống
của
người
đồng
mình?
của
mỗigiả
con
mà
người
cha
đã
nói
với
con?gìcủa
núi
được
gọi
làsức
gì?

PHẦN KHÁI QUÁT

Phần 1:

Người đồng mình thương lắm con ơi
Cao đo nỗi buồn
Xa nuôi chí lớn
Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn
Sống trên đá không chê đá gập ghềnh
Sống trong thung không chê thung nghèo đói
Sống như sông như suối
Lên thác xuống ghềnh
Không lo cực nhọc

* Nói với con về đức tính của người đồng mình:
- Cách nói ngắn gọn, khác lạ: Lấy chiều cao và độ xa để đo nỗi buồn và ý chí.
+ Buồn vì chưa làm cho quê hương phát triển giàu mạnh như những vùng quê khác.
+ Có ý muốn và quyết tâm đạt được những điều tốt đẹp trong tương lai.
 Người đồng mình có khát vọng lớn lao
- Những hình ảnh đa nghĩa: “đá”, “thung”
+ Phản ánh đặc điểm vùng miền nơi người đồng mình sinh sống.
+ Biểu trưng cho những điều kiện sống còn nhiều khó khăn, vất vả.
- Cách nói phủ định để khẳng định “không chê”: thái độ sống gắn bó, thủy chung.
 Người đồng mình sống vất vả nhưng bền bỉ, gắn bó với quê
hương cho dẫu quê hương còn nhiều đói nghèo, cực nhọc.
- Hình ảnh ẩn dụ “thác”, “ghềnh”: biểu trưng cho những gian nan, thử thách
- Hình ảnh so sánh “Sống như sông như suối ... Không lo cực nhọc”: cụ thể hoá cách sống
mạnh mẽ, khoáng đạt
- Cách nói phủ định được lặp lại “không lo”:khẳng định rõ hơn về ý chí, niềm tin
 Người đồng mình sống mạnh mẽ, khoáng đạt, biết chấp nhận khó
khăn thử thách và vượt qua nó bằng nghị lực, niềm tin của mình
- Điệp ngữ “sống”: khẳng định cách sống, lẽ sống chân chính.
* Nói với con niềm mong muốn
Muốn con phải biết sống nghĩa tình, thủy chung với quê hương, biết chấp nhận và vượt
qua thử thách bằng ý chí và niềm tin của mình

Phần 2:

Người đồng mình thô sơ da thịt
Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con
Người đồng mình tự đục đá kê cao quê hương
Còn quê hương thì làm phong tục
Con ơi tuy thô sơ da thịt
Lên đường
Không bao giờ nhỏ bé được
Nghe con.

* Nói với con về đức tính của người đồng mình:
- Sử dụng cặp hình ảnh tương quan đối ứng:“thô sơ da thịt” – “chẳng nhỏ bé”.
+ “thô sơ da thịt”: vẻ ngoài giản dị mộc mạc
+ “chẳng nhỏ bé”: không nhỏ bé về tâm hồn, ý chí, mong ước
 Người đồng mình giản dị, mộc mạc, giàu chí khí, niềm tin, nghị lực.
- Sử dụng cặp hình ảnh bắc cầu:
+“tự đục đá kê cao quê hương”: tự nguyện, tự lực xây dựng và phát triển quê hương.
+“quê hương thì làm phong tục”: quê hương là nơi nuôi dưỡng về tâm hồn, lối sống
 Người đồng mình cần cù, chủ động, sáng tạo xây dựng quê hương,
làm nên quê hương với truyền thống, với phong tục tập quán tốt đẹp.
* Nói với con niềm mong muốn:

- Tách riêng những dòng thơ để nhấn mạnh niềm mong muốn, khiến con ghi nhớ sâu sắc
- Hình ảnh ẩn dụ “lên đường”: Gợi suy nghĩ sâu xa về con đường đời, về cuộc sống
- Nhắc lại cặp hình ảnh trong tương quan đối lập: khẳng định con là người đồng mình, con
phải sống như người đồng mình, không được nhỏ bé về ý chí, niềm tin và nghị lực.
- Lời thơ giản dị, dụng ý sâu xa: + Vừa là lời nhắn nhủ thân thương, trìu mến.
+ Vừa là mệnh lệnh nghiêm khắc.

 Người cha mong muốn con biết tự hào với truyền thống quê hương và cần
tự tin vững bước trên đường đời.

* Tóm lại:
- Đoạn 2 của bài thơ trước hết là người cha nói với con về những
đức tính của người đồng mình:
+ Người đồng mình sống vất vả nhưng có khát vọng lớn lao, có
sức sống mạnh mẽ, bền bỉ gắn bó với quê hương.
+ Người đồng mình giản dị mộc mạc nhưng giàu niềm tin, không
nhỏ bé về tâm hồn, ý chí, mong ước xây dựng quê hương.
- Người cha muốn truyền cho con niềm tự hào và sự tự tin để con
bước vào đời.

TỔNG KẾT:
1. Nghệ thuật:
- Thể thơ tự do không bị gò bó bởi câu chữ.
- Giọng điệu thơ thiết tha, trìu mến, ấm áp.
- Cách diễn đạt của thơ ca miền núi (vừa cụ thể, mộc mạc vừa có tính khái
2. Nội dung
quát)– ý nghĩa:
- Mượn lời nói với con, Y Phương đã thể hiện tình cảm gia đình ấm cúng, ca
ngợi truyền thống cần cù, sức sống mạnh mẽ của quê hương, dân tộc.
- Bài thơ giúp ta hiểu thêm về sức sống, về vẻ đẹp tâm hồn của một dân tộc
miền núi, gợi nhắc tình cảm gắn bó với truyền thống, với quê hương và ý chí
vươn lên trong cuộc sống.