Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)
KIỂM TRA KIẾN THỨC ĐÃ ÔN TẬP
Hãy nêu các kiểu câu đơn em đã ôn tập trong tiết học trước?
Câu
cầu khiến

Câu
cảm thán
Câu
bình thường
Câu đặc biệt
Câu
nghi vấn
Câu
trần thuật
CÁC KIỂU CÂU ĐƠN
Phân loại theo mục đích nói
Phân loại theo cấu tạo

CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU
Thêm, bớt
thành phần câu
Chuyển đổi kiểu câu
Rút gọn câu
Mở rộng câu
Thêm trạng ngữ
Dùng cụm C – V để
Mở rộng câu
Chuyển đổi câu chủ động
thành câu bị động và
ngược lại
KIẾN THỨC ÔN TẬP TIẾP THEO
I. CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU :
1- Thêm bớt thành phần câu
a) Rút gọn câu :
* Khái niệm: Khi nói và viết, có thể lược bỏ một số thành phần của câu, tạo thành câu rút gọn.
* Mục đích:
+ Làm cho câu gọn hơn, vừa thông tin được nhanh, tránh lặp từ ngữ...
+Ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người.
* Thành phần rút gọn:
+ Chủ ngữ: Tối qua cậu đi đâu ? – Đi chơi
+ Vị ngữ : Con gì mà to thế ? – Con sâu.
+ Có khi rút gọn cả chủ ngữ và vị ngữ:
Khi nào thì em được nghỉ hè? – Tháng sáu.
Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)
* Bài tập: Hãy đọc truyện “Tham ăn” và tìm câu rút gọn được sử dụng trong truyện
THAM ĂN
Có anh chàng phàm ăn tục uống, hễ ngồi vào mâm là chỉ gắp lấy gắp để, chẳng ngẩng mặt nhìn ai, cũng chẳng muốn chuyện trò gì. Một lần đi ăn cỗ ở nhà nọ, có ông khách thấy anh ta ăn uống lỗ mãng quá, bèn lân la gợi chuyện. Ông khách hỏi:
- Chẳng hay ông người ở đâu ta ?
- Anh chàng đáp :
- Đây.
- Rồi cắm cúi ăn.
- Thế ông được mấy cô, mấy cậu rồi ?
- Mỗi.
- Nói xong, lại gắp lia gắp lịa.
- Ông khách hỏi tiếp :
- Các cụ thân sinh ông chắc còn cả chứ ?
- Anh chàng vẫn không ngẩng đầu lên, bảo:
Tiệt !
(Truyện cười dân gian Việt Nam)
HÃY TÌM CÂU RÚT GỌN TRONG CÂU CHUYỆN
Câu rút gọn trong câu chuyện :
D�y
Mỗi
Tiệt

- Chủ ngữ
- Vị
ngữ
Gây cười
và
phê phán
Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)
1- Thêm bớt thành phần câu
* Bài tập:
* Lưu ý: Khi rút gọn câu cần chú ý:
+ Không làm cho người nghe, người đọc hiểu sai hoặc hiểu không đầy đủ nội dung câu nói;
+ Không biến câu nói thành câu nói cộc lốc, khiếm nhã.
b- Mở rộng câu :
Bằng 2 cách
b.1.Thêm trạng ngữ :
* Về ý nghĩa: Để xác định thời gian, nơi chốn, nguyên nhân, mục đích, phương tiện, cách thức diễn ra sự việc nêu trong câu.
* Bài tập: Hãy cho biết các trạng ngữ trong mỗi câu sau có ý nghĩa như thế nào ?
a. Bấy giờ, khi chào người lớn, các cô ấy (trước 1945) cúi đầu, chắp

hai bàn tay lại và xá.. ( Minh hương – Sài Gòn tôi yêu).
b. Ở trên đất này, không có người Bắc, không có người Trung, người
Nam, người Hoa, người Khơ- me…mà chỉ toàn là người Sài Gòn cả .
( Minh hương – Sài Gòn tôi yêu).
c. Vì bị bệnh, Phúc phải nghỉ học ở nhà.

Thời gian - Cách thức
Địa điểm
I. CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU :
1- Thêm bớt thành phần câu
a) Rút gọn câu :
Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)
Nguyên nhân
Mục đích
Cách thức
* Hình thức : Trạng ngữ đứng đầu câu, cuối câu hay giữa câu.
b- Mở rộng câu :
b.1.Thêm trạng ngữ :
* Bài tập: Hãy cho biết các trạng ngữ trong mỗi câu sau có ý nghĩa như thế nào ?
d.Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc. ( Xuân Quỳnh – Tiếng gà trưa).

e. - Qua bài này, chúng ta hiểu rõ hơn cách dùng trạng ngữ trong câu.
I. CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU :
1- Thêm bớt thành phần câu
a) Rút gọn câu :
Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)
b- Mở rộng câu :
b.1.Thêm trạng ngữ :
* Bài tập: Hãy cho biết các trạng ngữ trong mỗi câu sau có ý nghĩa như thế nào ?
* Hình thức : Trạng ngữ đứng đầu câu, cuối câu hay giữa câu.
* Công dụng:
Xác định hoàn cảnh, điều kiện diễn ra sự việc nêu trong câu, góp phần làm cho nội dung của câu được đầy đủ, chính xác;
Nối kết các câu, các đoạn với nhau, góp phần làm cho đoạn văn, bài văn được mạch lạc.
* Tách trạng ngữ thành câu riêng:
Trong một số trường hợp, để nhấn mạnh ý, chuyển ý hoặc thể hiện những tình huống, cảm xúc nhất định, người ta có thể tách trạng ngữ (đứng cuối câu) thành những câu riêng.
I. CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU :
1- Thêm bớt thành phần câu
a) Rút gọn câu :
Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)

I. CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU :
1- Thêm bớt thành phần câu
b. Mở rộng câu
b.2. Dùng cụm chủ-vị để mở rộng câu
* Khái niệm: Khi nói và viết, có thể dùng những cụm từ có hình thức giống câu đơn bình thường, gọi là cụm chủ - vị (cụm C- V) làm thành phần của câu hoặc của cụm từ để mở rộng câu.
* Các thành phần câu mở rộng: Các thành phần câu như chủ ngữ, vị ngữ và các phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ đều có thể cấu tạo bằng C-V
* Bài tập: Hãy xác định trong các câu sau thành phần nào của câu được mở rộng thành một cụm chủ - vị.
a. Đám người /không sợ chết //đã cứu được quãng đê.
C V
CN VN
Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)
Chủ ngữ được mở rộng bằng cụm c -v

I. CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU :
1- Thêm bớt thành phần câu
b. Mở rộng câu
b.2. Dùng cụm chủ-vị để mở rộng câu
* Khái niệm: Khi nói và viết, có thể dùng những cụm từ có hình thức giống câu đơn bình thường, gọi là cụm chủ - vị (cụm C- V) làm thành phần của câu hoặc của cụm từ để mở rộng câu.
* Các thành phần câu mở rộng: Các thành phần câu như chủ ngữ, vị ngữ và các phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ đều có thể cấu tạo bằng C-V
* Bài tập: Hãy xác định trong các câu sau thành phần nào của câu được mở rộng thành một cụm chủ - vị.
b. Chiếc xe này //máy/ đã hỏng
C V
CN VN
Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)
Vị ngữ được mở rộng bằng cụm c -v

I. CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU :
1- Thêm bớt thành phần câu
b. Mở rộng câu
b.2. Dùng cụm chủ-vị để mở rộng câu
* Khái niệm: Khi nói và viết, có thể dùng những cụm từ có hình thức giống câu đơn bình thường, gọi là cụm chủ - vị (cụm C- V) làm thành phần của câu hoặc của cụm từ để mở rộng câu.
* Các thành phần câu mở rộng: Các thành phần câu như chủ ngữ, vị ngữ và các phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ đều có thể cấu tạo bằng C-V
* Bài tập: Hãy xác định trong các câu sau thành phần nào của câu được mở rộng thành một cụm chủ - vị.
c. Cả lớp//tin là bạn Phúc/nói thật
C V
CN VN
Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)
Phần phụ ngữ của động từ được mở rộng bằng cụm c -v
I. CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU :
2- Chuyển đổi câu
a. Câu chủ động, câu bị động
* Khái niệm:
+ Câu chủ động là câu có chủ ngữ chỉ chủ thể của hoạt động.
VD: Nam trồng cây hoa vào chậu.
+ Câu bị động là câu có chủ ngữ chỉ đối tượng của hoạt động
VD: Cây hoa được Nam trồng vào chậu.
* Cách biến đổi câu: Có 2 cách
Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)
Cách 2: Chuyển từ (cụm từ) chỉ đối tượng của hoạt động lên đầu câu, đồng thời lược bỏ hoặc biến từ (cụm từ) chỉ chủ thể của hoạt động thành một bộ phận không bắt buộc trong câu (đưa phụ ngữ sau của động từ lến làm chủ ngữ
Ví dụ:Nhà trường khen bạn Nam. ->Bạn Nam được nhà trường khen.
Cách 1: Chuyển từ (cụm từ) chỉ đối tượng của hoạt động lên đầu câu và thêm các từ “bị”, “được”
Ví dụ: - Câu chủ động: Thầy phê bình Phúc.
- Chuyển thành câu bị động: Phúc bị thầy phê bình.

CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU
Thêm, bớt
thành phần câu
Chuyển đổi kiểu câu
Rút gọn câu
Mở rộng câu
Thêm trạng ngữ
Dùng cụm C – V để
Mở rộng câu
Chuyển đổi câu chủ động
thành câu bị động và
ngược lại
KIẾN THỨC ĐÃ ÔN TẬP
I. CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU :
II. LUYỆN TẬP
1. Bài tập rút gọn câu:
Hãy cho biết các câu sau rút gọn thành phần nào trong câu
a. Anh đang làm gì đấy ?
- Đang học.
(rút gọn chủ ngữ)
b. Ai làm việc này ?
-Bạn Bình.
(rút gọn vị ngữ)
c.  Bao giờ bạn về ?
– Ngày mai.
(rút gọn cả chủ ngữ và vị ngữ)

Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)
I. CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU :
II. LUYỆN TẬP
1. Bài tập rút gọn câu: Hãy cho biết các câu sau rút gọn thành phần nào trong câu
2. Bài tập thêm trạng ngữ cho câu
Hãy chỉ rõ và nêu ý nghĩa của trạng ngữ trong các câu sau
Buổi chiều hôm ấy, không khí nặng nề như ngâm hơi nước. Trời tối sẫm. Những đám mây đen trông gần ta hơn. Gió trước còn hiu hiu mát mẻ, sau bỗng ào ào kéo đến như tiếng thác chảy nghe tận đàng xa.
   Đến nửa đêm, bốn phương trời đều như có gió nổi lên họp thành một luồng mạnh ghê gớm. […]
   Mãi đến sáng hôm sau, bão mới ngớt. […] (Theo Hàn Thế Du)
1. Buổi chiều hôm ấy=> Trạng ngữ thời gian
2. Đến nửa đêm -> Trạng ngữ thời gian
3. Mãi đến sáng hôm sau => Trạng ngữ thời gian
Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)
1
2
3
I. CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU :
II. LUYỆN TẬP
3. Bài tập dùng cụm chủ vị mở rộng câu
Hãy xác định cụm chủ-vị dùng mở rộng câu trong các câu sau và cho biết cụm c-v đó mở rộng thành phần nào trong câu?
+  Con mèo /chạy// làm đổ lọ hoa.
c - v
(cụm C-V làm chủ ngữ)
+ Cái bàn này //chân/ đã gãy.
(cụm C-V làm vị ngữ)
+ Quyển sách /bạn cho mượn// rất hay.
(cụm C-V làm phụ ngữ của cụm danh từ)
+ Nó //nói rằng nó/ sẽ đến.
(cụm C-V làm phụ ngữ của cụm động từ)
Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)
I. CÁC PHÉP BIẾN ĐỔI CÂU :
II. LUYỆN TẬP
4. Bài tập biến đổi câu
Hãy chuyển đổi câu chủ động sau thành những câu bị động
Nó biếu bà tấm vải này.
+ => Tấm vải này được nó biếu cho bà.
+ => Bà được nó biếu tấm vải này.
Tiết 130 – Tiếng Việt ÔN TẬP TIÉNG VIỆT (Tiếp theo)
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI
1. ÔN TẬP KIẾN THỨC VỀ BIẾN ĐỔI CÂU
2. VẬN DỤNG CÁC CÁCH BIẾN ĐỔI CẦU VÀO GIAO TIẾP VÀ VIẾT CÂU VĂN.