MÔN: SINH HỌC 8
TRƯỜNG THCS TÂN PHÚ

GIÁO VIÊN THỰC HIỆN: NGUYỄN THỊ VẸN

Em hãy cho biết phản xạ là gì? cho ví dụ?
Trả lời: Phản xạ là phản ứng của cơ thể trả lời các kích
thích của môi trường thông qua hệ thần kinh.
Vd:….

TIẾT 56: BÀI 52:
PHẢN XẠ KHÔNG ĐIỀU KIỆN VÀ
PHẢN XẠ CÓ ĐIỀU KIỆN

I. Phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện
2. Qua ngã tư thấy
3. Đi nắng mặt đỏ
đèn đỏ vội dừng xe
gay, mồ hôi vã ra
1. Tay chạm
trước vạch kẻ
phải vật nóng,
rụt tay lại

5. Trẻ sơ sinh
khóc

Những phản
Những
phản
xạ nào
là xạ
nào
là tự
nhiên
được
hình
sinh
đã có?
2,ra4trong
thành
đời sống?

1, 3, 5

4. Chẳng dại gi mà
chơi đùa với lửa

Bảng 52.1. Các phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện
STT

1
2
3

VÍ DỤ

- Tay chạm phải vật nóng rút tay lại
- Đi nắng ,mặt đỏ gay, mồ hôi vã ra
- Qua ngã tư thấy đèn đỏ vội dừng xe lại trước
vạch kẻ
- Trời rét môi tím tái, người run cầm cập và
4
sởn gai ốc
5 - Gió mùa đông bắc thổi về, nghe tiếng gió rít
qua khe cửa chắc trời lạnh lắm, tôi vội mặc áo
len đi học
6
- Chẳng dại gì mà chơi/ đùa với lửa

PXKĐK PXCĐK

x
x
x
x
x
x

Lấy ví dụ khác về PXCĐK

Trời lạnh mặc áo ấm

Nóng bật quạt

Tập đi

Tập viết

Chơi đá bóng

Thức dậy đúng giờ

TIẾT 56: BÀI 52:
PHẢN XẠ KHÔNG ĐIỀU KIỆN VÀ PHẢN XẠ CÓ
ĐIỀU KIỆN
I. Phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện
- Phản xạ có điều kiện là phản xạ được hình thành trong
đời sống cá thể, là kết quả của quá trình học tập rèn
luyện.

Phản xạ không điều kiện
Trời lạnh nổi da gà

Hắt hơi

Bú và nuốt sữa ở trẻ

Khóc

TIẾT 56: BÀI 52:
PHẢN XẠ KHÔNG ĐIỀU KIỆN VÀ PHẢN XẠ CÓ
ĐIỀU KIỆN
I. Phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện
- Phản xạ có điều kiện là phản xạ được hình thành trong
đời sống cá thể, là kết quả của quá trình học tập rèn
luyện.
- Phản xạ không điều kiện là phản xạ sinh ra đã có,
không cần phải học tập.

II. Sự hình thành phản xạ có điều kiện
1. Hình thành phản xạ có điều kiện
* Thí nghiệm:

Nhà sinh lý học thần kinh người
Nga Ivan Petrovich Paplov _
người sáng lập ra lí thuyết hoạt
động thần kinh cấp cao .Ông là
người đầu tiên nghiên cứu não bộ
bằng các phương pháp thực
nghiệm khách quan , là người
đưa ra nhận định "Mọi hoạt
động hành vi đều là các phản xạ”

Thí nghiệm của Paplôp
Vùng thị giác
ở thuỳ chẩm

Phản xạ định hướng với ánh

Khi bật đèn, tín
hiệu sáng qua
mắt kích thích
lên vùng thị giác
ở thuỳ chẩm và
chó cảm nhận
được ánh sáng.

Thí nghiệm của Paplôp
Vùng ăn uống
ở vỏ não
Trung khu
tiết nước bọt
Tuyến
nước
bọt

Phản xạ tiết nước bọt đối với thức ăn

- Khi có thức
ăn vào miệng,
tín hiệu được
truyền
theo
dây thần kinh
đến trung khu
điều khiển ở
hành tuỷ hưng
phấn, làm tiết
nước bọt đồng
thời trung khu

Thí nghiệm của Paplôp

Đang hình thành
đường liên hệ
tạm thời
Bật đèn trước, rồi
cho ăn. Lặp đi lặp lại
quá trình này nhiều
lần, khi đó cả vùng
thị giác và vùng ăn
uống đều hoạt động,
đường liên hệ tạm
thời đang được hình
thành.

Bật đèn rồi cho ăn nhiều lần, ánh đèn sẽ trở thành tín hiệu của ăn uống.

Thí nghiệm của Paplôp

Đường liên hệ
tạm thời đã được
hoàn thành.

- Khi đường liên
hệ tạm thời
được hình
thành thì phản
xạ có điều kiện
được thành lập.
Phản xạ có điều kiện tiết nước bọt với ánh đèn đã được thiết lập.

Hãy lựa chọn cụm từ thích hợp để điền vào chỗ trống:
không điều kiện
đường liên hệ tạm thời
lặp đi, lặp lại
* Điều kiện hình thành PXCĐK:

tác động
có điều kiện
kết hợp

1
- Phải có sự …………
giữa kích thích có điều kiện với kích thích
2
…………..............
3
- Kích thích có điều kiện phải ……………
trước kích thích không
điều kiện một thời gian ngắn. Quá trình kết hợp đó phải được
4
………………
nhiều lần.
5
* Thực chất của việc hình thành phản xạ …….………...
là sự hình
6
thành ….…………..……..……
nối các vùng của vỏ não lại với
nhau.

II. Sự hình thành phản xạ có điều kiện
1. Hình thành phản xạ có điều kiện

- Phản xạ có điều kiện hình thành phải có sự kết
hợp giữa một kích thích có điều kiện với kích
thích không điều kiện.
- Trong đó kích thích có điều kiện phải tác
động trước kích thích không điều kiện một
thời gian ngắn.
- Quá trình kết hợp đó phải được lặp đi lặp lại nhiều lần.
- Thực chất của phản xạ có điều kiện là: hình

1. PXCĐK chính là thói quen. Em hãy kể một số thói quen của bản thân em?

2.Nhà trường đã hình thành cho Học sinh những PXCĐK nào?
- Ra vào lớp theo tiếng trống
- Quàng khăn đỏ, sơ vin,không đi dép lê, mặc đồng phục khi đến trường
- Không quay cóp trong kiểm tra, thi cử
- Làm bài tập về nhà và học bài trước khi đến lớp
- Truy bài 15 phút đầu giờ
- Chào cờ, hát quốc ca, đội ca vào sáng thứ 2…..

2. Ức chế phản xạ có điều kiện

Các phản xạ có điều kiện
Trong
thí nghiệm
trêncủng cố
nếu không
được
nếu
ta chỉxuyên
bật đènsẽmà
thường
bị mất do
không
chó ăn
ức
chế cho
tắt dần,
vì vậy phải
nhiều lần thì hiện
thường xuyên củng cố các
tượng gì sẽ xảy ra?
phản xạ có điều kiện đã
được hình thành.
Phản xạ tiết nước bọt đối với
kích thích ánh đèn sẽ không

Đường liên hệ tạm
thời dần mất đi

2. Ức chế phản xạ có điều kiện

- Khi phản xạ có điều kiện không được củng cố thì sẽ
mất dần.
- Ý nghĩa:
+ Đảm bảo sự thích nghi với môi trường và điều kiện
sống luôn thay đổi.
Hình
thói
quen
tậpPXCĐK
quán tốtcủa
đốibản
vớithân
conem
-+Lấy
mộtthành
ví dụcác
về sự
hình
thành
và
trìnhnạn
bàynhân
quá trình
thành
và ức chếlá,PXCĐK
đó?có
người.
- Các
nghiện
(malập
túy,thuốc
game, ...)
Sự hình thành và ức chế PXCĐK có ý nghĩa gì đối với
thể
cai
nghiện
như
thế
nào?
đời sống?

III. So sánh các tính chất của PXKĐK và PXCĐK
Tính chất của phản xạ không điều kiện Tính chất của phản xạ có điều kiện
1. Trả lời các kích thích tương ứng hay
không điều kiện

1'. Trả lời các kích thích bất kỳ hay
kích thích có điều kiện

2. Bẩm sinh

2'. Được hình thành trong đời sống

3. Bền vững

3'. Dễ mất khi không củng cố

4. Có tính chất di truyền, mang tính chất
chủng loại

4'. Có tính chất cá thể, không di
truyền
5'. Số lượng không hạn chế

5. Số lượng hạn chế
6. Cung phản xạ đơn giản

6'. Hình thành đường liên hệ tạm
thời

7. Trung ương nằm ở trụ não,tuỷ sống

7'. Trung ương nằm ở vỏ não

Bài tập : Phản xạ nào dưới đây thuộc loại phản xạ CĐK:

a. Trẻ mới sinh ra, khi mẹ nhét vú vào miệng, trẻ bú sữa ngay.
b.
. Trẻ ba tháng tuổi thấy mẹ thì đòi bú.
c.. Trẻ reo mừng khi nhìn thấy bố mẹ.

d.
Sau
vài
tháng
tuổi
trẻ
phân
biệt
được:
người
lạ,
người
thân.
.

Câu chuyện: Mèo của Trạng Quỳnh
 Trạng Quỳnh sống vào thời vua Lê - chúa Trịnh. Khi ấy xã hội lầm
than, đời sống nhân dân vô cùng cực khổ, nạn đói xảy ra khắp nơi.
Vậy mà chúa Trịnh đã không đoái hoài, chăm lo cho đời sống của
con dân mà còn sống xa hoa, đến nuôi mèo cũng cho ăn bằng những
cao lương mĩ vị mà cả đời người nông dân chưa bao giờ dám nghĩ
tới. Tức giận vì điều đó, Trạng Quỳnh đã lập mưu:
Ăn Trộm Mèo
  Nhà Chúa có một con mèo quý lắm, xích bằng xích vàng và cho ăn
những đồ mỹ vị.
    Quỳnh vào chầu, trông thấy, bắt trộm về, cất xích vàng đi mà buộc
xích sắt, nhốt một chỗ, đến bữa thì để hai bát cơm, một bát cơm thịt cá,
một bát cơm với đầu tôm. Mèo ta quen ăn ngon chạy đến bát cơm thịt cá
chực ăn, Quỳnh cầm sẵn roi, hễ ăn bát cơm thịt cá thì đánh. Mèo đói quá,
phải ăn bát cơm với đầu tôm. Cứ như thế, được hơn nửa tháng, dạy đã
vào khôn, Quỳnh mới thả mèo ra.
  

Chúa mất mèo, tiếc quá, cho người đi tìm, thấy nhà Quỳnh có một
con giống hệt, Chúa bắt Quỳnh đem mèo vào chầu. Chúa xem mèo,
hỏi:
- Sao nó giống mèo của trẫm thế? Hay khanh thấy mèo của trẫm
đẹp bắt đem về, nói cho thật!
- Tâu bệ hạ, bệ hạ nghi cho hạ thần bắt trộm, thật là oan, xin bệ hạ
đem ra thử thì biết.
- Thử thế nào? Nói cho ta nghe .
- Muôn tâu bệ hạ, bệ hạ phú quý thì mèo ăn thịt ăn cá, còn hạ thần
nghèo túng thì mèo ăn cơm với đầu tôm, rau luộc. Bây giờ để hai
bát cơm ấy, xem nó ăn bát nào thì biết ngay.
Chúa sai hầu đem 2 bát cơm ra thử. Mèo chạy thẳng đến bát cơm
rau, ăn sạch.
Quỳnh nói:
- Xin bệ hạ lượng cho, người ta phú quý thì ăn cao lương mỹ vị,
bần tiện thì cơm hầm rau dưa. Mèo cũng vậy, phải theo chủ.
Rồi lạy tạ đem mèo về.

Tại sao nhà Chúa lại chịu mất mèo?

Dặn dò:
-Học bài trong vở, trả lời các câu hỏi
SGK.
- Xem trước bài 53 “ Hoạt động thần kinh
cấp cao ở người”.
- Tìm các tư liệu có liên quan đến hoạt
động thần kinh cấp cao.