BÀI GIẢNG VỀ “PHÒNG CHỐNG TÁC HẠI CỦA THUỐC LÁ, THUỐC LÁ ĐIỆN TỬ,
THUỐC LÁ NUNG NÓNG” DÀNH CHO GIÁO VIÊN PHỔ THÔNG TRÊN TOÀN
QUỐC NĂM 2025
Kính gởi: Ban Tổ chức cuộc thi
 
I.THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ/NHÓM TÁC GIẢ
1.Họ và tên: Nguyễn Thanh Bình

Giới tính: nam

-Ngày sinh: 12-03-1981
-Số CCCD : 087081000574 ngày cấp : 25-03-2021

nơi cấp: cục an ninh

-Đơn vị công tác: THCS Lưu Văn Lang
-Số điện thoại: 0939234044

email: nguyenthanhbinh.c2lvl@moet.edu.vn

LỢI ÍCH VÀ TÁC HẠI CỦA THUỐC
LÁ CÙNG HÀNG VẠN LÍ DO………

Cây thuốc lá ( Nicotiana
tabacum) là cây thuộc họ
Cà cao từ 1 m đến 2 m.
 Là loài bản địa của vùng
nhiệt đới và cận nhiệt đới
 châu Mỹ, nhưng hiện đã
được trồng khắp thế giới.

Cây thuốc lá là cây thuộc họ Cà phân bố chủ yếu
ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt, có nguồn gốc từ
vùng Nam và Trung Mỹ về sau được các nước
châu Âu đem trồng ở các nước thuộc địa ở châu
Á, châu Phi, trong đó có Việt Nam. Hiện nay trên
thế giới cây thuốc lá có mặt ở khoảng 125 quốc
gia, trong đó Trung Quốc là quốc gia sản xuất số
lượng lớn nhất (2,4 triệu tấn/năm).

Lịch sử ghi nhận rằng thuốc lá có nguồn gốc từ các bộ lạc
thổ dân Châu Mỹ. Họ sử dụng lá thuốc theo cách rất khác
biệt so với ngày nay: dùng một chiếc ống hình chữ Y cắm
vào mũi, đốt lá thuốc ở đầu kia và hít khói. Sau này, khi
nhà thám hiểm Christopher Columbus đặt chân đến Châu
Mỹ vào năm 1492, ông phát hiện ra tập quán hút thuốc
của thổ dân và mang loại lá đặc biệt này trở về Châu Âu.
Từ đây, thuốc lá nhanh chóng lan rộng khắp thế giới.

Lợi ích của cây thuốc lá

1.Kinh tế
1.Là cây công nghiệp có giá trị, đem lại thu nhập cho nông dân ở nhiều
vùng.
2.Xuất khẩu thuốc lá đóng góp vào ngân sách ở một số quốc gia.
2.Y học & nghiên cứu
1.Nicotin và các alcaloid khác được dùng trong sản xuất thuốc trừ sâu
sinh học, thuốc an thần, giảm đau (ở mức độ kiểm soát).
2.Cây thuốc lá còn được sử dụng trong công nghệ sinh học, đặc biệt là
nghiên cứu di truyền và sản xuất vắc xin thực vật.
3.Xã hội
1.Ngành sản xuất thuốc lá tạo công ăn việc làm cho hàng triệu người
(trồng trọt, chế biến, bán lẻ).

Tỉ lệ hút thuốc theo giới tính
Số người hút thuốc (%)
Nữ
Khu vực
Nam
4
Châu Phi
29
22
Châu Mỹ
35
4
Đông Địa Trung Hải 35
26
Châu Âu
46
4
Đông Nam Á
44
Tây Thái Bình Dươn 60
g
(2000, theo Tổ chức Y tế Thế giới)

8

Thuốc lá có nhiều lợi ích, tại sao phải cấm hút thuốc?
Cấm thuốc lá nơi công cộng nhưng lại xây dựng các
nhà máy thuốc lá ở các thành phố lớn?

Ngày nay, khoa học đã chứng minh tác hại
nghiêm trọng của thuốc lá đối với sức khỏe.
Nếu Columbus không đưa thuốc lá ra khỏi
Châu Mỹ, liệu thế giới có tránh được một trong
những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu? Một
câu hỏi không ai có thể trả lời, nhưng chắc chắn
rằng, cuộc sống của nhân loại sẽ lành mạnh hơn
nếu không có khói thuốc.

Tác hại của cây thuốc lá

1.Đối với sức khỏe
1. Khói thuốc chứa hơn 7.000 chất hóa học, trong đó có khoảng 70 chất gây ung
thư (như benzen, formaldehyde).
2. Gây nhiều bệnh nguy hiểm: ung thư phổi, tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc
nghẽn mạn tính (COPD).
3. Người hít khói thuốc thụ động cũng chịu tác hại tương tự.
2.Đối với môi trường
1. Quá trình trồng thuốc lá gây thoái hóa đất do sử dụng nhiều phân bón, hóa chất.
2. Chế biến thuốc lá thải ra khí độc và rác thải khó xử lý.
3. Vứt mẩu thuốc lá gây ô nhiễm môi trường (đầu lọc thuốc lá mất hàng chục năm
để phân hủy).
3.Đối với xã hội
1. Tốn kém chi phí y tế cho điều trị bệnh do thuốc lá gây ra.
2. Ảnh hưởng đến năng suất lao động và tuổi thọ cộng đồng.

Danh sách những phát minh khiến nhiều người chết nhất trong
lịch sử hiện đại. Chúng bao gồm thuốc lá, súng AK-47, 
bom hạt nhân và thuốc nổ dynamite.
Tính đến tháng 3 năm 2018, có khoảng 5.5 nghìn tỷ điếu thuốc
lá được sản xuất hàng năm trên thế giới trong 
ngành công nghiệp thuốc lá, được tiêu thụ bởi trên 1,1 tỷ người

ung thư phổi, tim mạch, đột
quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn
tính
ung thư phổi, tim mạch, đột
quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn
tính

Thuốc lá cướp đi khoảng
100 triệu sinh mạng trong thế kỷ XX.

Chiến tranh cũng cướp đi khoảng
100 triệu sinh mạng trong thế kỷ XX.

Việt Nam, mỗi năm có 40.000 người tử
vong do những nguyên nhân liên quan
đến thuốc lá, gấp hơn 3 lần số người
chết do tai nạn giao thông

10.944 người chết vì tai nạn giao thôn
g trong năm 2024

Việt Nam đã cấm hút thuốc lá từ khi nào?
Từ năm Canh Tý (1660) thời Lê Thần Tông,
người Ai Lao đem thứ cây thuốc lá vào nước
ta, dân ta mới đem trồng. Quan, dân, đàn bà
con gái đua nhau hút, đến nỗi có người nói
nhịn ăn cơm ba ngày còn được, chứ nhịn hút
thuốc một chốc là không chịu nổi".

Theo ghi chép của Lê Quý Đôn, năm Ất Tỵ, đời Cảnh Trị (1665), vua hai lần
hạ lệnh nghiêm cấm hút thuốc, lùng bắt người trồng thuốc, bán thuốc, hoặc
hút trộm... nhưng không tuyệt được. Nhiều người khoét tre làm ống điếu,
hoặc chôn giấu điếu sành xuống đất mà hút. Tàn đóm còn lại, thường gây
hỏa hoạn. Lâu lâu bỏ lệnh cấm ấy, dân gian lại hút như thường”.

Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập
khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử,
thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác
hại cho sức khỏe con người từ năm 2025
Tại sao đến tận hôm nay vẫn không cấm được thuốc lá ?

Việc người dân hút thuốc ở nơi công cộng cũng không phải hành
vi phạm pháp và cũng chẳng bị ai truy cứu, trong khi đó, điều này
đã bị cấm triệt để ở các quốc gia như Hoa Kỳ, Anh Quốc,
Singapore, Canada, Úc, Nhật… Mức phạt cũng rất cao đối với các
hành vi này, ở Singapore là ~734 USD, ở Hàn là tối đa 90 USD,
Anh là 277 USD,… “Chỉ được hút thuốc tại những nơi dành riêng
cho việc hút thuốc” dần trở thành một khái niệm bình thường, chứ
không phải là “Không hút thuốc ở những nơi bị cấm” ở Việt Nam.
Việc hút thuốc nơi công cộng dần trở thành một hành động liên
quan tới ý thức nhiều hơn là trách nhiệm. 

Thu thuế từ thuốc lá khoảng 148.000 tỷ
đồng chỉ tính riêng trong năm 2020. Phía
sau những đồng thuế này còn là những cánh
đồng mênh mông trồng thuốc lá, là những
người công nhân làm việc trong các nhà
máy

Tổng diện tích canh tác cây thuốc lá ở Việt Nam hiện nay
khoảng 17.000 ha và đang có xu hướng giảm dần. Việc
thay cây thuốc lá thành cây trồng khác đã mang lại sinh
kế ổn định cho người dân, góp phần thực hiện mục tiêu
phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc là đảm bảo an
ninh lương thực, thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền
vững.

Trồng cây thuốc lá ở Tây Ninh

là một trong những cây công nghiệp mang lại giá trị kinh tế cao,
giúp người dân vùng núi vươn lên thoát nghèo, tận dụng được tối
đa lao động dôi dư, trình độ kém của vùng núi, vùng khó khăn
(khoảng 340 000 lao động)
Công nghiệp Thuốc lá Việt Nam vẫn là một ngành quan trọng
trong nền kinh tế, có 16 doanh nghiệp, tạo ra 15.000 việc
làm mỗi năm; đồng thời đóng góp cho ngân sách nhà nước gần
14 nghìn tỷ đồng/năm.

Năm 2019, Việt Nam xuất khẩu 142 triệu USD thuốc lá
điếu (tương đương 3,3 nghìn tỷ đồng) 

 Vấn nạn buôn lậu thuốc lá rất khó xử lý khi lợi nhuận buôn lậu lên tới
400%. Với sự xuất hiện của Thuốc lá điện tử, việc kiểm soát buôn lậu càng
khó khăn hơn do nhu cầu sử dụng thuốc lá điện tử ngày càng tăng và các thủ
đoạn buôn lậu thuốc lá điện tử ngày càng tinh vi hơn.
Hiện nay, các quy định lỏng lẻo và chế tài nhẹ đã dẫn đến việc sử dụng và
buôn bán thuốc lá không được kiểm soát. Giá một bao thuốc ở Việt Nam dao
động từ 6.000 đồng đến 20.000 đồng. Điều này đưa Việt Nam thuộc nhóm 15
quốc gia có giá thuốc lá rẻ nhất thế giới theo WHO.
theo quy định của pháp luật, hành vi hút thuốc lá nơi công cộng có thể
bị phạt tiền từ 100.000 đồng đến 300.000 đồng. Tuy nhiên, mức phạt
trên là chưa thỏa đáng và hoạt động thanh tra còn rời rạc khiến tình
trạng vi phạm này vẫn diễn ra thường xuyên.

Vì sao pháp luật rất mạnh khi cấm đốt
pháo, cấm cờ bạc, cấm ma túy...nhưng
lại không thể cấm hút thuốc lá? Không
lẽ chúng ta phải sống chung với thuốc lá
giống như sống chung với ruồi, muỗi mà
không thể tiêu diệt chúng?

Vì sao không thể (hoặc rất khó) cấm thuốc lá tuyệt đối?
1.Thuốc lá đã tồn tại lâu đời
1. Khác với ma túy hay cờ bạc vốn bị coi là “tệ nạn” từ đầu, thuốc lá đã được dùng phổ
biến hàng trăm năm, gắn vào thói quen xã hội.
2. Hàng triệu người đã nghiện nicotin → nếu cấm hoàn toàn sẽ gây ra khủng hoảng xã hội
(người nghiện tìm nguồn chợ đen, phát sinh tội phạm).
2.Yếu tố kinh tế
1. Ngành thuốc lá tạo ra việc làm cho hàng triệu nông dân, công nhân, lao động chế biến –
bán lẻ.
2. Đóng góp ngân sách lớn thông qua thuế tiêu thụ đặc biệt.
3. Nếu “cấm hẳn” ngay lập tức sẽ ảnh hưởng mạnh đến kinh tế và sinh kế.
3.Sự khác biệt về tác động tức thời
1. Pháo, cờ bạc, ma túy → gây ra tai nạn, bạo lực, tội phạm ngay trước mắt.
2. Thuốc lá gây bệnh tích lũy lâu dài (ung thư, tim mạch…), nên xã hội có xu hướng
“chịu đựng” hơn.
4.Sức ép từ các tập đoàn thuốc lá quốc tế
1. Ngành công nghiệp thuốc lá rất mạnh, có khả năng vận động chính sách, ảnh hưởng
đến các quyết định pháp luật.

Chúng ta có phải “sống chung với thuốc lá”?
•Đúng là không thể tiêu diệt hoàn toàn ngay (giống như ruồi muỗi), nhưng
loài người có thể giảm thiểu dần bằng cách:
• Tăng thuế → thuốc lá ngày càng đắt.
• Cấm hút nơi công cộng.
• Cảnh báo mạnh mẽ trên bao bì (hình ảnh bệnh tật).
• Giáo dục thế hệ trẻ → để tỉ lệ hút thuốc giảm qua từng thế hệ.

Pháp luật không cấm hẳn thuốc lá không phải vì “không
thể”, mà vì liên quan đến thói quen xã hội và lợi ích kinh
tế. Tuy nhiên, xu thế chung của thế giới là siết chặt dần,
giảm tỉ lệ hút, hướng tới tương lai “không khói thuốc”.

Tiêu chí
Tác hại

So sánh ngắn gọn
Pháo, ma túy, cờ
bạc

Thuốc lá

Nguy hiểm ngay (tai
nạn, tội phạm)

Hại lâu dài (ung thư, tim
mạch)

Xã hội nhìn nhận Tệ nạn, cần loại bỏ

Thói quen lâu đời, nhiều
người nghiện

Kinh tế

Ít ảnh hưởng

Tạo việc làm, thuế lớn
cho Nhà nước

Khả năng cấm

Cấm hẳn, dễ thực thi Khó cấm ngay → siết
dần (tăng thuế, cấm nơi
công cộng)

🔎 Nguyên nhân giới trẻ lao vào hút thuốc lá
1.Tâm lý muốn thể hiện bản thân
1. Nhiều bạn trẻ cho rằng hút thuốc là “người lớn”, “ngầu”, thể hiện sự trưởng thành hoặc cá tính.
2. Muốn khẳng định cái tôi trước bạn bè.
2.Ảnh hưởng từ bạn bè và môi trường xã hội
1. Bị lôi kéo, rủ rê từ nhóm bạn.
2. Sống trong môi trường mà người lớn (bố mẹ, anh chị, thầy cô, người nổi tiếng…) hút thuốc.
3.Quảng cáo, hình ảnh trong văn hóa – giải trí
1. Phim ảnh, mạng xã hội, âm nhạc… đôi khi lãng mạn hóa hoặc “thời thượng hóa” hình ảnh hút thuốc.
2. Một số bạn trẻ bị tác động và bắt chước theo.
4.Tò mò và thử nghiệm
1. Tuổi mới lớn thường có tâm lý tò mò, muốn thử trải nghiệm mới.
2. Lần đầu thử, sau đó dễ dẫn đến nghiện nicotin.
5.Căng thẳng và áp lực học tập – cuộc sống
1. Một số bạn tin rằng hút thuốc giúp “giải tỏa stress”, “thư giãn”, mặc dù thực chất nicotin chỉ gây cảm
giác tạm thời và làm cơ thể lệ thuộc.
6.Thiếu hiểu biết về tác hại
1. Nhiều bạn trẻ chưa nhận thức đầy đủ về tác hại lâu dài: ung thư, bệnh tim mạch, giảm tuổi thọ…
2. Cho rằng “hút ít thì không sao”.

Tâm lý muốn thể hiện bản thân
hút thuốc là “người lớn”, “ngầu”,
tâm lý tò mò, muốn thử trải nghiệm mới
“giải tỏa stress”, “thư giãn”, mặc dù thực chất nicotin
chỉ gây cảm giác tạm thời và làm cơ thể lệ thuộc.
Thiếu hiểu biết về tác hại Cho rằng
“hút ít thì không sao”.
Ảnh hưởng từ bạn bè và môi trường
xã hội Bị lôi kéo, rủ rê

TẠI SAO CHÚNG TA KHÔNG NÊN HÚT THUỐC?

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính, đến năm 2025 sẽ
vẫn còn 1,1 tỷ người hút thuốc lá điếu trên toàn cầu. Theo
các chuyên gia y tế, tỷ lệ cai nghiện thuốc lá thực tế rất
thấp với khoảng 8% người hút thuốc lá có thể cai nghiện
được thành công, nhưng trong đó lại có đến 90-95%
người tái nghiện.
Người nghiện thuốc lá không chỉ nghiện nicotin, mà họ còn
nghiện hành vi cầm, đốt và rít thuốc. Chính vì vậy, việc cấm
bán hoặc cấm sản xuất thuốc lá là không khả thi. Vì làm như
vậy chỉ tạo cơ hội cho các nguồn hàng buôn lậu, bất hợp pháp
với giá thành sản phẩm rẻ mạt và tồn tại nhiều rủi ro, nguy cơ
cho sức khỏe.

Khoảng 25 triệu người Việt
Nam chi tiêu trung bình
khoảng 31 nghìn tỷ đồng
mỗi năm cho các sản phẩm
thuốc lá và tổng thiệt hại cho
xã hội là 54 nghìn tỷ đồng

Landmark 81: Toà nhà cao
nhất Việt Nam, kinh phí xây
dựng 1,4 tỷ USD ( 36 400 tỷ
đồng)

Nếu trong cuộc đời hút thuốc 50 năm, mỗi ngày là 20 000 đồng thì 20 000
x 365 x 50 = 365 000 000 đồng tương đương 1 chiếc ô tô Hyundai Grand
I10 sedan 1.2 MT (tiêu chuẩn): 380 triệu VNĐ

Ngày 31 tháng 5 hàng năm được xem
là "Ngày Thế giới không thuốc lá".