TRƯỜNG THCS TRUNG MỸ

Lịch sử 8
Gv: Nguyễn Thị Thanh Huyền

KIỂM TRA BÀI CŨ
Câu 1: Để đánh chiếm Bắc Kì lần thứ hai, TDP có âm
mưu gì? Chúng đã thực hiện âm mưu này như thế
nào?
Câu 2: Hãy cho biết từ năm 1862-1884 triều đình Huế
đã kí với Pháp bao nhiêu Hiệp ước? Các Hiệp ước trên
có tác động thế nào đến xã hội phong kiến đương thời?
Nêu nội dung cơ bản của Hiệp ước Hác-măng 1883?

Tiết 40,41- Bài 26:
PHONG TRÀO KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP
TRONG NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỈ XIX

Tiết 40,41-Bài 26:

PHONG TRÀO KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP
TRONG NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỈ XIX

I. CUỘC PHẢN
CÔNG CỦA PHÁI
CHỦ CHIẾN TẠI
KINH THÀNH HUẾ.
VUA HÀM NGHI RA
“CHIẾU CẦN
VƯƠNG”

II. NHỮNG CUỘC
KHỞI NGHĨA LỚN
TRONG PHONG
TRÀO CẦN VƯƠNG

I. CUỘC PHẢN CÔNG CỦA PHÁI CHỦ CHIẾN TẠI KINH
THÀNH HUẾ. VUA HÀM NGHI RA “CHIẾU CẦN VƯƠNG”
1. Cuộc phản công quân Pháp của phái chủ chiến ở Huế tháng
7/1885
- Nguyên nhân:

? Sau hai Hiệp
+ Sau hai Hiệp ước 1883 và 1884, phái chủ chiến
triều đình đứng
ướctrong1883-1884,
đình
đầu Tôn Thất Thuyết muốn giành lại chủ quyềntrong
từ Cuộc
tay triều
Pháp
khi
có điều
?
phản
công
Huế
kiện.
của có
pháisựchủphân
chiến
hóa
thế nào?
nổ như
ra trong
hoàn
Phái
chủ Dựa
chiến
cảnh nào?
vào
gồm
thành
đâu những
phái chủ
chiến
phần
nào? tâm
Hình
lại có quyết
như
thành
vậy? từ bao giờ?

Tôn Thất Thuyết sinh ngày 12 tháng 5 năm
1835, quê ở Xuân Long, TP Huế. ông đã bí
mật lập hai đội quân mang tên Phấn Nghĩa
và Đoàn Kiệt, ngày đêm luyện tập, chờ cơ
hội giết giặc. TTT thẳng tay trừng trị các
kẻ thân Pháp, đưa Ưng Lịch lên ngôi…

Tôn Thất Thuyết(1835-1913)
Vua Hàm Nghi (1870-1943)

? Trước hành động
của Tôn Thất Thuyết,
thực dân Pháp có thái
Trước hành động của phe chủ chiến,
thực dân
độ như thế nào?

Pháp có thái độ
- Phản đối việc lập vua Hàm Nghi lên ngôi vua.
- Đưa quân từ ngoài Bắc vào Huế, đóng quân ở
đồn Mang Cá.
- Tướng Cuốc-xi vào Huế, âm mưu bắt cóc Tôn
Thất Thuyết.

I. CUỘC PHẢN CÔNG CỦA PHÁI CHỦ CHIẾN TẠI KINH
THÀNH HUẾ. VUA HÀM NGHI RA “CHIẾU CẦN VƯƠNG”
1. Cuộc phản công quân Pháp của phái chủ chiến ở Huế tháng
7/1885
- Nguyên nhân:
+ Sau hai Hiệp ước 1883 và 1884, phái chủ chiến trong triều đình, đứng
đầu Tôn Thất Thuyết muốn giành lại chủ quyền từ tay Pháp khi có điều
kiện.
+ Thực dân Pháp lo sợ, tìm mọi cách tiêu diệt phái chủ chiến.
- Diễn biến:
? Trước âm mưu
+ Đêm mồng 4, rạng ngày 5/7/1885, Tôn Thất Thuyết
ra lệnhphái
tấn công
của Pháp,
quân Pháp ở đồn Mang Cá và Tòa Khâm sứ.
chủ chiến đã làm
+ Nhờ có ưu thế về vũ khí, quân giặc phản công,gì?chiếm
lại kinh
Cuộc
phản thành
Huế. Cuộc phản công thất bại.
công diễn ra như
? Cuộc phản công quân Pháp của thế nào?
phái chủ chiến có phải là hành động
gây chiến tranh không? Tại sao?

: Quân ta tấn công
: Quân ta rút lui
: Quân Pháp phản công

Lược đồ kinh thành Huế năm 1885

Tôn Thất thuyết đưa vua Hàm Nghi rời khởi kinh thành Huế

? Vì sao cuộc phản công của phái chủ chiến diễn ra
nhưng nhanh chóng thất bại ?
- Lực lượng ta còn yếu, vũ khí ít, còn vướng phái chủ hòa.
- Pháp có vũ khí, lực lượng mạnh, ưu thế hơn hẳn.

I. CUỘC PHẢN CÔNG CỦA PHÁI CHỦ CHIẾN TẠI
KINH THÀNH HUẾ. VUA HÀM NGHI RA “CHIẾU
CẦN VƯƠNG”

1. Cuộc phản công quân Pháp của phái chủ chiến ở
Huế tháng 7-1885
2. Phong trào Cần vương bùng nổ và lan rộng
? Phong trào
Cần Vương
bùng nổ trong
hoàn cảnh
nào?

Khi ra tới Tân Sở vua
Hàm Nghi và Tôn Thất
Thuyết có hành động
gì?

Vua Hàm Nghi

Vua Hàm Nghi có tên húy là
Nguyễn Phúc Ưng Lịch (em ruột
vua Kiến Phúc), sinh ngày
3/8/1871. Năm 13 tuổi, ông được
chọn làm vị vua thứ bảy của
triều Nguyễn. Ông là vị vua trẻ
tuổi, yêu nước, có tinh thần
chống Pháp tiêu biểu cho ý chí
độc lập tự cường của dân tộc...
Vua Hàm Nghi trong trang phục
rất giản dị, đầu quấn khăn đen,
mặc áo the như dân thường,
nhưng nét mặt lộ rõ vẻ kiên nghị,
tính khẳng khái, thông minh và
quả cảm. Ông bị Pháp đày sang
An-giê-ri năm 1888.

* Hoàn cảnh:
- Sau khi cuộc phản công bị thất bại, Tôn Thất Thuyết đưa
vua Hàm Nghi chạy ra Tân Sở (Quảng Trị).
- Ngày 13/7/1885, ông nhân danh vua Hàm Nghi ra Chiếu
Cần vương kêu gọi văn thân, sĩ phu và nhân dân đứng lên
giúp vua cứu nước →Phong trào Cần Vương bùng nổ.
? Vì sao
Chiếu Cần
vương được
đông đảo nhd
hưởng ứng?

Chiếu Cần vương

“Từ xưa kế sách chống giặc không ngoài ba điều: đánh, giữ, hòa.
Đánh thì chưa có cơ hội; giữ thì khó định hẹn được sức; hoà thì họ
đòi hỏi không biết chán.
...Nước ta gần đây ngẫu nhiên gặp nhiều việc. Trẫm tuổi trẻ nối
ngôi, không lúc nào không nghĩ đến tự cường tự trị. Kẻ phái của
Tây ngang bức, hiện tình mỗi ngày một quá thêm. Hôm trước chúng
tăng thêm binh quyền đến, buộc theo những điều mình không thể
nào làm được...; trong triều đình đắn đo về hai điều: cúi đầu tuân
mạng, ngồi để mất cơ hội, sao bằng nhìn thấy chỗ âm mưu biến
động của địch mà đối phó trước? Vì bằng việc xảy ra không thể
tránh, thì cũng còn có cái việc ngày nay để mưu tốt cái lợi sau này,
ấy là do thời thế xui nên vậy. Phàm những người cùng dự chia mối
lo này cũng đã dư biết. Biết thì phải tham gia công việc, nghiến răng
dựng tóc, thề giết hết giặc, nào ai là không có cái lòng như thế?”
(Trích “Chiếu Cần vương”)

* Diễn biến: 2 giai đoạn

? Phong trào
- Giai đoạn 1 (1885-1888): Phong trào phát Cần
triểnVương
rộng khắp
cả nước, sôi động nhất là các tỉnh Trung Kì vàdiễn
BắcraKì.
như
thế nào?

Ngô Quang Bích

Nguyễn Văn Giáp

Nguyễn Thiện Thuật
Phạm Bành
Phan Đình Phùng

Nguyễn Xuân Ôn

Lê Trực,
Nguyễn Phạm Tuân

Trương Đình Hội
Nguyễn Duy Hiệu,
Trần Văn Dự
Lê Trung Đình,
Nguyễn Tự Tân
Mai Xuân Thưởng

Ở Tân Sở (Quảng Trị)
địa bàn chật hẹp, Tôn
thất Thuyết đưa vua
Hàm Nghi ra căn cứ
Phú Gia (Hương khê –
Hà Tĩnh) để mở rộng
địa bàn hoạt động.
Trên đường đi nhà vua
đã nhận được sự giúp
đỡ nhiệt tình của đồng
bào các dân tộc ở vùng
biên giới Việt – Lào.
1886 Tôn Thất Thuyết
sang Trung Quốc cầu Cuộc rút khỏi kinh thành Huế cuả
phái chủ chiến
viện.

Chân dung vua Hàm Nghi khi bị đưa đi đày.
Hàm Nghi trang phục rất giản dị, đầu quấn khăn đen mặc
áo the như dân là người cương nghị, khẳng khái, thông
minh, quả cảm. Thực dân Pháp nhờ tay sai dẫn đường,
đến ngày 14-11-1888 chúng bắt được ông. Pháp tìm moị
cách mua chuộc nhưng không được. Cuối cùng, Pháp đày
vua Hàm Nghi sang An –giê –ri , khi đó ông mới 17 tuổi.

2. Phong trào Cần vương bùng nổ và lan rộng
- Giai đoạn 2 (1888-1896):
phong trào tiếp tục phát triển
và quy tụ thành những cuộc
khởi nghĩa lớn, tiêu biểu là
các cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy,
Hương Khê.
* Kết quả, ?ýEm
nghĩa:
Tuy thất
có nhận
bại song phong
xét gì trào
về sựđã thể
hiện tinh phát
thầntriển
yêu
của nước
chống xâm lược,
lại nhiều
phongđểtrào
bài học quí,..góp
phần làm
Cần Vương?
chậm quá trình bình định của
thực dân Pháp.

Khởi nghĩa
Bãi Sậy
Khởi nghĩa
Hương Khê

Lược đồ phong trào Cần Vương cuối
TKXIX

II. Những cuộc khởi nghĩa lớn trong phong trào Cần Vương
1. Khởi nghĩa Ba Đình (1886 - 1887)
2. Khởi nghĩa Bãi Sậy (1883 - 1892): giảm tải
3. Khởi nghĩa Hương Khê (1886 – 1887)
- Căn cứ chính: Ngàn Trươi (Hà Tĩnh)
có địa thế hiểm trở.
- Lãnh đạo: Phan Đình Phùng và Cao
Thắng.

? Lãnh đạo và
căn cứ của
cuộc khởi
nghĩa Hương
Khê?

NGÀN TRƯƠI

Phan Đình Phùng (1847 – 1895)

? Trình bày hiểu biết của em
về nhân vật Phan Đình Phùng
và tướng Cao Thắng?

Cao Thắng (1864-1893)

Phan Đình Phùng (1847 – 1895)
Năm 1877, ông thi đậu đình nguyên đồng tiến sĩ, được bổ làm Tri huyện
Yên Khánh (tỉnh Ninh Bình). Năm 1883, do bất đồng quan điểm với Tôn
Thất Thuyết về việc phế vua Dục Đức, lập Hiệp Hòa ông bị cách chức,
về quê lập trại cày, tự hiệu là "Châu Phong".
Năm 1885, hưởng ứng chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi, Phan Đình
Phùng đã đứng ra chiêu tập lực lượng chống Pháp, từ các tỉnh Thanh
Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình. Nghĩa quân đã xây dựng căn cứ tại
Hương Sơn, Hương Khê, Hà Tĩnh. Đến năm 1889, ông được làm Bình
Trung tướng quân.
Trong lúc cuộc chiến đấu còn tiếp diễn, ngày 28 tháng 12 năm 1895, do
mắc bệnh lỵ nặng, Phan Đình Phùng đã qua đời tại bản doanh (núi Quạt),
thọ 49 tuổi. Không lâu sau cái chết của ông, cuộc khởi nghĩa do ông phát
động hoàn toàn bị trấn áp. Nguyên trước đó, Hoàng Cao Khải có viết thư
dụ ông về hàng triều đình nhưng bị thẳng thừng từ chối, nên sau khi mất,
mộ táng của ông bị Hoàng Cao Khải quật lên, tán thi hài của ông với
thuốc súng và bắn xuống sông Lam.

Cao Thắng (1864-1893)
Năm 1887 khi Phan Đình Phùng ra Bắc liên lạc với các lực lượng kháng
Pháp, Cao Thắng được giao quyền chỉ huy nghĩa quân. Trong một trận
đánh thắng đội quân của ông đã thu được 17 khẩu súng và 60 viên đạn.
Ông cùng với Lê Phần, Lê Quyên tháo súng ra nghiên cứu để chế tạo súng
cho nghĩa quân. Ông tổ chức mở xưởng đúc vũ khí theo kiểu châu Âu ở
chiến khu Vũ Quang và sản xuất được 500 khẩu súng theo mẫu 1874 của
Pháp. Ngoài chế tạo vũ khí, ông còn xây dựng được một đội quân có tính
chiến đấu cao, kỷ luật nghiêm.
Tháng 9 năm 1889, Phan Đình Phùng trở về căn cứ, cử Cao Thắng làm tổng
chỉ huy nghĩa quân và thu được nhiều thắng lợi trong những năm 1890 1891.
Năm 1893, trong trận đánh Đồn Nu (Thanh Xuân - Thanh Chương - Nghệ
An), ông bị trúng đạn và hy sinh lúc mới 29 tuổi.
Cái chết của Cao Thắng là tổn thất lớn cho quân khởi nghĩa Phan Đình
Phùng. Sau khi ông mất, quân Phan Đình Phùng chỉ thắng thêm được 1 trận
Vụ Quang năm 1894 và không lâu sau khi Phan Đình Phùng mất (1895),
cuộc khởi nghĩa bị trấn áp hẳn.

? Địa bàn hoạt
động của cuộc
khởi nghĩa?
- Địa bàn hoạt động: 4 tỉnh
Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh
và Quảng Bình.

* Diễn biến:
- Giai đoạn 1 (1885
1888):nghĩa
nghĩa Hương
quân lo tổ
chức,
huấn
Cuộc– khởi
Khê
diễn
ra luyện
như quân
thế
đội, xây dựng lực
lượng, rèn đúc vũ khí, tích trữ lương thảo.
nào?

“Khen thay Cao Thắng tài to
Lấy ngay súng giặc về cho thợ rèn
Đêm ngày tỉ mỉ mở xem
Lại thêm có cả đội Quyên cúng tài
Xưởng trong cho chí xưởng ngoài
Thợ rèn cao tỉnh đều mời hội công
Súng ta chế tạo vừa xong
Đem ra mà bắn nức lòng thắm thay
Bắn cho tiệt giống quân Tây
Cậy nhiều súng ống phen này hết
khoe.”
(Vè Quan Đình)
Cao Thắng (1864 – 1893)

Vũ khí của nghĩa quân Phan Đình Phùng

Súng trường kiểu 1874
của Pháp

Em có nhận xét gì về
súng trường do Cao
Thắng chế tạo?

Súng trường do Cao Thắng chế
tạo

- Giai đoạn 2 (1888 – 1895):
+ Nghĩa quân bước vào giai đoạn chiến đấu ác liệt, đẩy lùi nhiều cuộc
càn quét của địch.

Để đối phó với lực lượng nghĩa quân, thực dân
Pháp đã làm những gì?
+ Thực dân Pháp tập trung binh lực bao vây, cô lập nghĩa quân,
mở nhiều cuộc tấn công quy mô vào căn cứ chính Ngàn Trươi,
lực lượng suy yếu dần.
+ Ngày 28/12/1895, Phan Đình Phùng hi sinh, khởi nghĩa dần
tan rã.
* Ý nghĩa:
- Tuy thất bại nhưng khởi nghĩa Hương Khê là cuộc khởi
nghĩa tiêu biểu nhất, có quy mô lớn nhất, trình độ tổ chức
cao và chiến đấu bền bỉ.
- Sau khởi nghĩa Hương Khê, phong trào yêu nước dưới
ngọn cờ Cần Vương chịu ảnh hưởng của hệ tư tưởng
phong kiến đã hoàn toàn thất bại, phong trào yêu nước
Việt Nam chuyển sang giai đoạn mới.

Bài thơ tuyệt mệnh của Phan Đình Phùng
“Nhung trường vâng mệnh đã mười đông
Vũ lược còn chưa lập được công
Dân đói kêu trời, xao xác nhạn,
Quân gian chật đất, rộn ràng ong
Chín lần xa giá non sông cách
Bốn bể nhân dân nước lửa hồng
Trách nhiệm càng cao càng nặng gánh
Tướng môn riêng thẹn mặt anh hùng”
Bản dịch của Trần Huy Liệu
Thơ văn yêu nước thế kỷ XIX
Phan Đình Phùng (1847-1895)

“Ông chết rồi, nhưng bọn Pháp vẫn không tha, chúng quật mộ ông lên, đốt xác
và tro đem vứt đi. Người ta báo thù cả người đã nằm yên dưới mộ”. (Trần Dân
Tiên)

Tại sao nói cuộc khởi nghĩa Hương Khê là tiêu biểu nhất
trong phong trào Cần Vương?(LÀM VÀO VỞ)

Về thời gian
Về địa bàn hoạt động
GỢI Ý

Về tổ chức, trang - thiết
bị quân sự
Về phương thức tác
chiến

Về thời gian

Về địa bàn
hoạt động
Về tổ chức,
trang – thiết
bị quân sự

Về phương
thức tác
chiến

Tồn tại dài nhất trong các cuộc khởi nghĩa
trong phong trào Cần Vương: 10 năm

4 tỉnh Bắc Trung Kỳ: Thanh Hóa,
Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình.
- Về tổ chức: chia làm 4 căn cứ lớn với 15
quân thứ.
- Về trang thiết bị quân sự: cùng kiểu
trang phục, được xây dựng công sự, rèn –
đúc – chế tạo vũ khí (đặc biệt là súng
trường và chông…)
Dựa vào địa hình hiểm trở, đánh du kích,
sử dụng phương thức tác chiến linh hoạt….

CỦNG CỐ BÀI HỌC(VÒA VỞ)
Em có nhận xét gì về phong trào vũ trang chống Pháp cuối thế kỷ XIX?

Lãnh đạo:
Thời gian :
Lực lượng tham gia:

Tầng lớp văn thân, sĩ phu yêu nước
1885-1896
Đông đảo quần chúng nhân dân

Tính chất:

Yêu nước chống xâm lược, mang màu
sắc phong kiến

Kết quả:

Thất bại (do ý thức hệ phong kiến, lãnh
đạo, so sánh lực lượng...)

Ý nghĩa :
Thể hiện truyền thống yêu nước của dân tộc ta.
Có vị trí lớn trong sự nghiệp đấu tranh chống quân xâm lược.
Để lại nhiều tấm gương, bài học kinh nghiệm quý báu.

HƯỚNG DẪN HỌC BÀI
1: Học bài cũ, trả lời câu hỏi bài tập cuối bài. Phân tích
nguyên nhân thất bại của phong trào Cần Vương.
2: Bài mới: Đọc và soạn bài 27: Khởi nghĩa Yên Thế và phong
trào kháng chiến chống Pháp của đồng bào miền núi cuối thế
kỷ XIX.

Luyện tập:
Câu 1: Dựa vào phong trào kháng chiến của nhân dân, phái chủ
chiến trong triều đình Huế, đại diện là những ai mạnh tay hành
động chống Pháp?
A. Nguyễn Trường Tộ, Phan Thanh Giản
B. Tôn Thất Thuyết, Nguyễn Văn Tường
C. Tôn
Thất Thuyết và vua Hàm Nghi
C
D. Nguyễn Văn Tường và Nguyễn Đức Nhu.

Câu 2: Phong trào yêu nước chống xâm lược đã dâng lên sôi nổi,
kéo dài từ năm 1885 đến cuối thế kỉ XIX được gọi là phong trào
gì?
  
A. Phong trào nông dân
   B. Phong trào nông dân Yên Thế.
   C. Phong
trào Cần vương.
C
   D. Phong trào Duy Tân.

CHÀO TẠM BIỆT
TẤT CẢ CÁC EM !