TIẾT 50-Bài 25: PHONG TRÀO TÂY SƠN
Những nội dung chính:
- Mục I.1. Xã hội Đàng Trong nửa sau thế kỉ XVIII và Mục I.2. Khởi
nghĩa Tây Sơn bùng nổ. Tích hợp 2 mục thành 1 mục:
I. Khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ. (Tập trung nêu bật nguyên nhân và
sự bùng nổ cuộc khởi nghĩa)
- Mục II. Tây Sơn lật đổ chính quyền họ Nguyễn và đánh tan quân
xâm lược Xiêm, mục III. Tây Sơn lật đổ chính quyền họ Trịnh, mục
IV. Tây Sơn đánh tan quân Thanh: Hướng dẫn học sinh lập bảng
thống kê các chiến thắng lớn theo tiến trình (thời gian, các thắng lợi
tiêu biểu, kết quả)
- Nêu được nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của phong trào
Tây Sơn.

Bài 25: PHONG TRÀO TÂY SƠN
I. Khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ
* Nguyên nhân:
? Từ giữa TK
- Từ giữa TK XVIII, chính quyền họXVIII,
Nguyễn
ở
Đàng
chính
Trong suy yếu dần. Việc mua quan bán tước phổ biến.
quyền phong kiến
+ Ở triều đình, Trương Phúc LoanĐàng
nắm hết
quyền
Trong
nhưhiện
?
Nêu
những
biểu
hành, tự xưng “quốc phó” khét tiếng tham
nhũng.
thế
nào?
chứng tỏ chính quyền
+ Ở địa phương, quan lại, cường hào kết thành bè
họ Nguyễn ở Đàng
cánh, đàn áp, bóc lột nhân dân thậm tệ, đua nhau ăn
Trong
đi
vào
con
chơi xa xỉ.
đường suy yếu và mục
nát?

I. Khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ.
* Nguyên nhân:
- Từ giữa TK XVIII, chính quyền họ Nguyễn ở Đàng Trong suy yếu
dần. Việc mua quan bán tước phổ biến.
+ Ở triều đình, Trương Phúc Loan nắm hết quyền hành, tự xưng
“quốc phó” khét tiếng tham nhũng.
+ Ở địa phương, quan lại, cường hào kết thành bè cánh, đàn áp,
bóc lột nhân dân thậm tệ, đua nhau ăn chơi xa xỉ.

? Sự mục nát của
- Nông dân bị lấn chiếm ruộng đất,
phải quyền
chịu nhiều
chính
họ thứ thuế.
Đời sống nhân dân vô cùng Nguyễn
cực khổ, dẫn
nỗi bất
đếnbình
hậuđối với
chính quyền họ Nguyễn ngày càng cao.
quả gì đối với nông
Mâu thuẫn xã hội gay gắt, nhiều
cuộc
khởi
nghĩa
nổ
ra,
tiêu
dân và các tầng lớp
biểu là k/n Tây Sơn.
khác

Lời nhận xét của
Lê Quý Đôn nói
lên vấn đề gì ?

Nhà Bác học Lê Quý Đôn nhận xét:
“Từ quan to đến quan nhỏ, nhà cửa chạm trổ,…
lấy sự phú quý phong lưu để khoe khoang lẫn
nhau… Họ coi vàng bạc như cát, lúa gạo như bùn,
hoang phí vô cùng”. Trương Phúc Loan “thu lợi 5
cửa nguồn, nhận của đút lót, vàng bạc, châu báu,
gấm vóc chứa đầy nhà. Ruộng vườn, tôi tớ, trâu
ngựa không biết bao nhiêu kể”

I. Khởi nghĩa Tây Sơn bùng nổ.
* Nguyên nhân:
* Diễn biến:
? Cuộc khởi nghĩa
Tây Sơn diễn ra như
thế nào?

? Trước cuộc
sống khổ
cực đó,
nhân dân đã
làm gì?

Phiếu học tập
Em hãy điền vào các ô còn lại trong bảng sau: Trình
bày hiểu biết của mình về buổi ban đầu cuộc khởi nghĩa
Tây Sơn ?
Nội dung
Lãnh đạo
Căn cứ
Lực lượng
Khẩu hiệu

Sự kiện

Phiếu học tập:
Nội dung
Lãnh đạo
Căn cứ
Lực lượng
Khẩu hiệu

Sự kiện
Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ

Nguyễn Nhạc (?
- 1793)

Nguyễn Huệ

Nguyễn Lữ

(1753 - 1792)

(? - 1787)

Tổ tiên anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ
vốn quê ở Nghệ An, bị chúa Nguyễn bắt đưa vào Đàng
Trong khai khẩn đất hoang. Ba anh em sinh ra và lớn
lên ở ấp Kiên Thành, phủ Quy Nhơn, nay thuộc Tây
Sơn- Bình Định. Thuở nhỏ ba anh em theo học ông giáo
Hiến, một nho sĩ bất mãn với chế độ thối nát đương
thời.

Tây Sơn thượng đạo
Tỉnh
Gia
Lai

Tỉnh Bình Định
S. Côn

Tây Sơn hạ đạo
S. Côn

Căn cứ nghĩa quân Tây Sơn

Hình.56 -Lược đồ căn cứ địa của nghĩa quân Tây Sơn

Phiếu học tập:
Nội dung
Lãnh đạo
Căn cứ
Lực lượng
Khẩu hiệu

Sự kiện
Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ
Tây Sơn thượng đạo ( An Khê), Tây Sơn hạ đạo
(Kiên Mĩ)

Phiếu học tập:
Nội dung

Sự kiện

Lãnh đạo

Mùa xuân năm 1771, Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ,
Nguyễn Lữ dựng cò khởi nghĩa.

Căn cứ

Tây Sơn thượng đạo( An Khê), Tây Sơn hạ đạo
(Kiên Mĩ)

Lực lượng
Khẩu hiệu

Nông dân nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số
Lấy của nhà giàu cho cho người nghèo

TIẾT 51-Bài 25:
PHONG TRÀO TÂY SƠN (Tiếp theo)

II. Tây Sơn lật đổ chính quyền họ Nguyễn
và đánh tan quân xâm lược Xiêm.
? Trình bày sự phát triển của nghĩa quân Tây
Sơn sau khi chuyển địa bàn hoạt động?

NINH BÌNH
THANH HOÙA

9/1773

Nguyễn Nhạc ngồi vào cũi,
giả bị nhân dân bắt đem
nộp cho quan tỉnh

Nơi kiểm soát
của nghĩa
quân Tây Sơn

THĂNG LONG

PHÚ XUÂN
QUẢNG NAM

Tây
Sơn

BÌNH THUẬN

GIA ĐỊNH

Lược đồ khởi nghĩa Tây Sơn

Nơi kiểm soát của
nghĩa quân Tây Sơn
THĂNG
LONG

Hướng tiến công của
quân Trịnh
Hướng tiến công của
quân Nguyễn

Quân Trịnh
PHÚ XUÂN
QUẢNG NAM

Tây Sơn
Quân Nguyễn

QUY NHƠN
BÌNH THUẬN

GIA
ĐỊNH

Lược đồ khởi nghĩa Tây Sơn

Chính quyền họ
Nguyễn bị lật đổ
như thế nào?

XIÊM

CHÂN LẠP

GIA ĐỊNH

1776-1783

Phú Yên

Thời
gian

Các thắng lợi tiêu biểu

9/ 1773

 

Kết quả

Quân Tây Sơn chiếm được  
phủ Quy Nhơn

Giữa
 
năm 1774

Từ 1776
đến 1783

Nghĩa quân đã kiểm soát một
vùng rộng lớn từ Quảng Nam
đến Bình Thuận
 

Nghĩa quân Tây Sơn 4 lần
đánh vào Gia Định

Năm 1777 Tây Sơn bắt giết được chúa Chính

quyền họ
Nguyễn, Nguyễn Ánh chạy Nguyễn bị lật đổ.
thoát.

Lược đồ quân Xiêm xâm lược nước ta

MÓ THO

XOÀI MÚT

CHỢ GIỮA

BÌNH ĐỨC

RẠCH GẦM

Cuø lao Thôùi Sôn
Coàn Baø Kieàu

Thôùi Thaïch

SÔNG TIỀN
Boán Thoân

Quân Xiêm tấn công
Quân Tây Sơn mai phục
Quân Tây Sơn nhử địch vào trận địa
Quân Tây Sơn tấn công
Đại bản doanh của Tây Sơn

Lược đồ chiến thắng Rạch Gầm-Xoài Mút (năm 1785)

Thời
gian

Các thắng lợi tiêu biểu

Kết quả

9/ 1773 Quân Tây Sơn chiếm được phủ Quy Nhơn  
 
Nghĩa quân đã kiểm soát một vùng
Giữa
rộng lớn từ Quảng Nam đến Bình
năm 1774  
Thuận
 
Từ 1776 Nghĩa quân Tây Sơn 4 lần đánh vào Gia
đến 1783 Định
Năm 1777 Tây Sơn bắt giết được chúa Nguyễn, Chính quyền họ Nguyễn bị lật đổ.
Nguyễn Ánh chạy thoát.
5 vạn quân Xiêm gồm thủy, bộ kéo vào  
Cuối T7/
đánh chiếm miền Tây Gia Định (các tỉnh
1784
miền Tây Nam Bộ).
 
Nguyễn Huệ tiến quân vào Gia Định, đóng
Tháng
quân ở Mĩ Tho, chọn khúc sông Tiền từ
1/1785
Rạch Gầm đến Xoài Mút (Châu Thành –
Tiền Giang) làm trận địa quyết chiến.
 
 
19/01/
Ng.Huệ dùng mưu nhử địch vào trận địa Đập tan âm mưu xâm lược của nhà
1785
mai phục. Quân Xiêm bị tiêu diệt gần hết, Xiêm, đưa phong trào Tây Sơn trở
chỉ còn vài nghìn tên sống sót theo đường thành phong trào quật khởi của cả dân
bộ chạy về nước. Nguyễn Ánh thoát chết, tộc.
sang Xiêm lưu vong. Trận Rạch Gầm Xoài Mút thắng lợi.

TIẾT 52-Bài 25:
PHONG TRÀO TÂY SƠN (Tiếp theo)
III. Tây Sơn lật đổ chính quyền họ Trịnh.
 

Chú giải

Lược đồ Tây
Sơn khởi
nghĩa chống
các thế lực
phong kiến
và chống
quân xâm
lược

Ranh giới giữa
Đàng Trong -Đàng ngoài
Quân thủy
Quân bộ

6/1786

1785

Chú giải

Lược đồ Tây
Sơn khởi nghĩa
chống các thế
lực phong kiến
và chống quân
xâm lược

7/1786

Ranh giới giữa Đàng
trong - Đàng ngoài
Quân thủy
Quân bộ

Thời gian Các thắng lợi tiêu biểu
6/1786
Nghĩa quân Tây Sơn hạ thành
Phú Xuân, rồi tiến ra Nam sông
Gianh.
7/ 1786

Kết quả
Giải phóng toàn bộ đất
Đàng Trong.
 

Nguyễn Huệ đánh vào Thăng Chính quyền họ Trịnh
Long, chúa Trịnh bị dân bắt đem bị sụp đổ.
nộp cho Tây Sơn.
 

Giữa năm Nguyễn Huệ ra Bắc diệt Nhậm.
1788
Bè lũ Lê Chiêu Thống trốn sang
Kinh Bắc.
 
Từ cuối  
năm 1786
đến giữa
1788

 

Tây Sơn ba lần tiến
quân ra Bắc, lật đổ
chính quyền phong
kiến Lê-Trịnh.

Lật đổ chính
quyền họ Nguyễn

PHONG TRÀO
TÂY SƠN
Đánh tan
quân Xiêm
Lật đổ chính
quyền họ Trịnh
nhà Lê

Tháng 9/1773, nghĩa quân Tây
Sơn hạ thành Quy Nhơn
Giữa năm 1774, Tây Sơn mở rộng
vùng kiểm soát
Năm 1777 giết được chúa Nguyễn
1/1785, chiến thắng Rạch Gầm
– Xoài Mút, đánh tan quân Xiêm
7/1886, Tây Sơn lật đổ chính
quyền họ Trịnh.
Từ cuối năm 1886 đến giữa
1888, Tây Sơn ba lần ra Bắc,
chính quyền nhà Lê sụp đổ.

TIẾT 53 - Bài 25:
PHONG TRÀO TÂY SƠN (Tiếp theo)

IV. Tây Sơn đánh tan quân Thanh.
1. Quân Thanh xâm lược nước ta

- Lê Chiêu Thống sai người sang cầu cứu nhà Thanh.
? Sau khi Nguyễn Huệ
- Cuối năm 1788, nhà Thanh cử Tôn Sĩ Nghị chỉthu
huyphục
29 vạnđược
quân, Bắc
chia thành 4 đạo tiến vào nước ta
Hà, vua Lê Chiêu
? Tại sao nhà
Thống có hành động
Thanh lại chớp
gì? Em suy nghĩ về
cơ hội này để XL
hành động này của Lê
nước ta? Chúng
Chiêu Thống?
thực hiện âm
mưu XL ntn?

1. Quân Thanh xâm lược nước ta
- Lê Chiêu Thống sai người sang cầu cứu nhà Thanh.
- Cuối năm 1788, nhà Thanh cử Tôn Sĩ Nghị chỉ huy 29
vạn quân,
? Trước
thế chia
thành 4 đạo tiến vào nước ta.
giặc mạnh,

- Trước thế mạnh của giặc, Ngô Văn Sở và Ngô Thì Nhậm
quân
nghĩacho
quân
rút khỏi Thăng Long về xây dựng phòng tuyến ở Tam Điệp
– Biện
Tây Sơn
đã Sơn
và cho người về Phú Xuân cấp báo với Nguyễn Huệ. đối phó ntn?
-  Tại Thăng Long, quân Thanh ra sức cướp bóc, đốt nhà, cướp của,

giết người rất tàn bạo. Lê Chiêu Thống trả thù, báo oán ?rất tàn
Tại ngược,
sao ta
? Sau khi chiếm
khiến cho lòng căm thù của nhân dân ta lên đến cao độ. phải rút khỏi
được Thăng Long,
Thăng
độ của
quân Long?
2. Quang Trung đại phá quân Thanhthái
(1789)
Nhận
Thanh và bè
lũ Lê xét về
? Nhận được tin cấp báo quân Thanh xâm
KH như
này? KH
Chiêu Thống
lược nước ta, Nguyễn Huệ đã làm gì?
thế nào? này có phù hợp
không?Tại sao?

Thời gian

Sự kiện

12/1788

Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu
là Quang Trung, lập tức tiến quân ra Bắc.

? Tại sao khi lật đổ chính quyền họ Trịnh ở Bắc
? Quang Trung đã
Hà, Nguyễn Huệ không lên ngôi vua mà đến thời
chuẩn bị ntn cho
điểm này mới lên ngôi?
cuộc đại phá quân
? Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế có ý nghĩaThanh?
gì?
? Việc vua Quang Trung mở cuộc duyệt binh lớn ở Nghệ
An và làm lễ tuyên thệ ở Thanh Hóa có ý nghĩa gì?

? Tại sao
Quang Trung
quyết định tiêu
diệt quân
Thanh trong
dịp Tết Kỉ
Dậu?

- Đạo quân chủ lực tiến
thắng hướng Thăng Long.
- Đạo quân thứ 2 và thứ 3
đánh và Tây Nam Thăng
Long.
- Đạo quân thứ tư tiến ra
Hải Dương.
- Đạo quân thứ 5 tiến lên
Lạng Sơn chặn đường rút
lui của địch.
Quang Trung đại phá quân Thanh

Quân Tây Sơn tập kết

Quân Tây Sơn tiến công
Quân Tây Sơn chiếm
đóng.
Đại bản doanh giặc
Đồn địch bị tiêu diệt
Quân Thanh rút chạy

an
u
Q

Đô Đốc
Bảo

ng
u
r
gT

Đô Đốc
Long

Chiến thắng Ngọc Hồi- Đống Đa

Thời gian
Sự kiện
Đêm 30 tết Quân ta vượt sông Gián Khẩu (sông Đáy), tiêu diệt
(12/1788)
toàn bộ quân địch ở đồn tiền tiêu.
Đêm mồng 3  Quân ta chiếm đồn Hà Hồi (Thường Tín, HN).
tết (1789)
Mờ
sáng Quân ta đánh đồn Ngọc Hồi (Thanh Trì, HN), quân
mồng 5 tết Thanh chống cự không nổi, bỏ chạy toán loạn.
(1789)
Đạo quân của đô đốc Long đánh đồn Đống Đa, tướng
giặc là Sầm Nghi Đống thắt cổ tự tử.
 
Trưa mồng 5  Quang Trung cùng đoàn quân chiến thắng kéo vào
tết (1/1789) Thăng Long.
 → Cuộc kháng chiến chống quân Thanh thắng lợi.

“Ba quân đội ngũ chỉnh tề tiến
Trăm họ chật đường vui tiếp nghênh.
Mây quang mưa tạnh, mặt trời hiện.
Đầy thành già trẻ mặt như hoa
Chen vai thích cánh cùng nhau nói:
Cố đô trở lại núi sông ta”

TIẾT 54 - Bài 25: PHONG TRÀO TÂY SƠN (Tiếp theo)

V. Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của
phong trào Tây Sơn:
a, Nguyên nhân thắng lợi:
- Ý chí đấu tranh chống áp bức bóc lột và tinh thần yêu nước cao
cả của nhân dân ta.
- Sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Quang Trung và bộ chỉ huy
nghĩa quân
b, Ý nghĩa lịch sử:
- Lật đổ các chính quyền phong kiến thối nát Nguyễn, Trịnh, Lê,
xóa bỏ ranh giới chia cắt đất nước, đặt nền tảng thống nhất quốc
gia.
- Đánh tan các cuộc xâm lược của Xiêm, Thanh, bảo vệ nền độc
lập và lãnh thổ của tổ quốc.

Trận thủy chiến Rạch Gầm – Xoài Mút đã gợi cho em
những thắng lợi nào của quân dân ta trong lịch sử
chống ngoại xâm trước đó?
Lãnh đạo
Stt
kháng chiến
1
Ngô Quyền
2
Lê Hoàn
3 Lý Thường Kiệt
4 Trần Hưng Đạo

Quân giặc

Năm

Trên sông

Nam Hán

938

Bạch Đằng

Tống

981

Bạch Đằng

Tống

1077

Như Nguyệt

Nguyên

1288

Bạch Đằng

1
2
3
4
5
6
7
8
9

S

Ô

N

G

T

I

Q

U

Y

N

H Ơ

Ề

N

N

P H Ú
Ủ X U Â N
N G U Y Ễ NH U Ệ
N G U Y Ễ N N H Ạ C
M

Ỹ T H O

T H Ớ I
X

S

Ơ N

I ẾÊ M

N G U Y Ễ N Á N H

Sau
khi
tiến
quân
vào
Gia
Định,
Nguyễn
Huệ
đã
đóng
bản
doanh
tại
đâu?
Quân
Ai
Tây
ĐẶC
làSơn
người
ĐIỂM
đánh
đã
CỦA
tan
chỉ
huy
quân
TRẬN
quân
xâm
RẠCH
Tây
lược
Sơn
GẦM
Xiêm
đánh
trên
–đại
quân
dòng
MÚT
sông
này?
Tháng
Đây
Nguyễn
là
Chính
một
9-1773,
Ánh
trong
quyền
nghĩa
đã
những
cầu
họ
quân
Nguyễn
cứu
cù
Tây
vua
lao
ở
lớn
Sơn
nước
Đàng
nhất
đã
nào
Trong
chiếm
tại
để
Rạch
đánh
đóng
được
Gầm
quân
tại
phủ
nơi
–Xiêm?
Tây
thành
Xoài
này?
Sơn?
Mút?
này?
Trong
Ai
là
tình
người
thế
cầu
bất
cứu
lợi,
vua
ai
là
Xiêm
người
đưa
đã
quân
đưa
ra
xâm
đềXOÀI
lược
nghị
nước
giảng
ta?
hòa?

BÀI TẬP CỦNG CỐ
Câu 1: Trong triều đình ở Đàng trong, người nào dưới
đây nắm hết quyền hành, tự xưng là “Quốc phó”, khét
tiếng tham nhũng ?

A. Trương Văn Hạnh
B. Trương Phúc Loan
C. Trương Phúc Thuần
D. Trương Phúc Tần .

Câu 2: Vì sao nhân dân gọi nghĩa quân Tây Sơn là “
những kẻ nhân đức''?
A . “Lấy của nhà giàu chia cho dân nghèo'', xoá nợ cho
nhân dân và bỏ nhiều thứ thuế .
B. Lấy ruộng đất của địa chủ chia cho nông dân
C. Xoá nợ cho nông dân, mở lại chợ cho thương nhân.
D. Lấy ruộng đất công chia cho nông dân, xoá thuế cho
dân.

Câu 3: Căn cứ Tây Sơn Thượng Đạo của nghĩa quân Tây Sơn
trước đây nay thuộc vùng nào ?
A. Tây Sơn - Bình Định

B. An Khê - Gia Lai

C. An Lão - Bình Định

D. Đèo Măng Giang - Gia Lai

Câu 4: Khi lực lượng mạnh, nghĩa quân đánh xuống Tây
Sơn hạ đạo, rồi lập căn cứ ở đâu ?
A . Kiên Mĩ (Tây Sơn - Bình Định )
B . Truông Mây (Bình Định )
C . An Khê (Gia Lai )

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
1. Học thuộc các kiến thức chính trong bài hôm
nay :
- Tình hình xã hội Đàng Trong nửa sau thế kỉ
XVIII
- Khởi nghĩa Tây Sơn
2. Làm đầy đủ bài tập trong Tập bản đồ Lịch sử
3. Đọc trước phần II bài 25 Phong trào Tây Sơn

Lựa chọn câu hỏi:

Đáp án:

1
2
3
4
5
6

Q
S
N
B
N
N

U
Ô
G
Ố
G
G

Y
N
U
N
U
U

N
G
Y
L
Y
Y

H
T
Ễ
Ầ
Ễ
Ễ

Ơ
I
N
N
N
N

N
Ề N
H U Ệ
N H Ạ C
Á N H

Câu 1
Câu 2
Câu 3
Câu 4
Câu 5
Câu 6

Câu 1: Phủ thành mà nghĩa quân Tây Sơn hạ năm 1773?
Câu 2: Tên của một con sông đã diễn ra trận thủy chiến lịch sử?
Câu 3: Ai là người chỉ huy trận Rạch Gầm – Xoài Mút?
Câu 4: Từ năm 1776 đến 1783, nghĩa quân Tây Sơn mấy lần tiến quân vào
Gia Định?
Câu 5: Ai là người đứng đầu nghĩa quân Tây sơn ở giai đoạn đầu của cuộc khởi
nghĩa?
Câu 6: Ai là người tạo điều kiện, cơ hội cho quân Xiêm xâm lược nước ta ?

Hướng dẫn học ở nhà
1. Lập niên biểu thống kê diễn biến chính của
Phong trào Tây Sơn ?
2. Chuẩn bị bài : Chế độ phong kiến nhà Nguyễn