Kiểm tra bài cũ
? Em hãy quan sát và phát biểu trước lớp về quang cảnh sân trường nơi em đang học?
? Những năng lực nào cần có khi miêu tả?
Tiết 86 – Tập làm văn
PHƯƠNG PHÁP TẢ CẢNH
I. Phương pháp viết văn tả cảnh
1. Đọc ba văn bản sau:
- Văn bản a: Miêu tả cảnh Dượng Hương Thư chèo thuyền vượt thác.
+ Động tác
+ Ngoại hình
 Như một hiệp sĩ của Trường Sơn oai linh hùng vĩ.
? Qua hình ảnh Dượng Hương Thư, em hãy hình dung được những nét tiêu biểu của cảnh sắc ở khúc sông có nhiều thác dữ hiện lên như thế nào?
 Thác dữ, nước chảy xiết, cảnh thiên nhiên hùng vĩ.
 Vậy, muốn tả cảnh trước hết phải hiểu mình định tả cái gì để quan sát, lựa chọn những hình ảnh tiêu biểu, đặc sắc đó.
b. Thuyền chúng tôi chèo thoát qua kênh Bọ Mắt, đổ ra con sông Cửa Lớn, xuôi về Năm Căn. Dòng sông Năm Căn mênh mông, nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như thác, cá nước bơi hàng đàn đen trũi nhô lên hụp xuống như người bơi ếch giữa những đầu sóng trắng. Thuyền xuôi giữa dòng con sông rộng hơn ngàn thước, trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận. Cây đước mọc dài theo bãi, theo từng lứa trái rụng, ngọn bằng tăm tắp, lớp này trồng lên lớp kia ôm lấy dòng sông, đắp từng bậc màu xanh lá mạ, màu xanh rêu, màu xanh trai lọ, ... Lòa nhòa ẩn hiện trong sương mù và khói sóng ban mai. (Đoàn Giỏi)
? Văn bản (b) tả quang cảnh gì?
? Những chi tiết tiêu biểu nào được lựa chọn?
- Văn bản b: Tả quang cảnh thiên nhiên trên dòng sông Năm Căn.
* Những chi tiết miêu tả tiêu biểu.
- Mênh mông.
- Nước ầm ầm đổ ra biển ngày đêm như thác.
- Cá nước bơi hàng đàn đen trũi.
- Rừng đước dựng lên cao ngất.
- Cây đước dựng dài theo bãi,…
? Cảnh vật được miêu tả theo thứ tự nào?
 Trình tự miêu tả: Từ dưới sông nhìn lên bờ, từ gần đến xa.
- Văn bản 2: Tả quang cảnh thiên nhiên trên dòng sông Năm Căn.
? Văn bản (c) miêu tả cảnh gì?
? Hãy chỉ ra và tóm tắt các ý của mỗi phần?
- Mở bài: Từ đầu “… màu của lũy”.
 Giới thiệu khái quát lũy tre làng.
- Văn bản c: Miêu tả lũy tre làng.
* Bố cục: Gồm 3 phần:
- Thân bài: Tiếp theo “… không rõ”.
 Tả kĩ ba vòng của lũy tre).
- Kết bài: Phần còn lại  Tả măng tre dưới gốc tre và cảm tưởng của tác giả.
? Từ dàn ý trên, em hãy nhận xét về thứ tự miêu tả của tác giả?
* Thứ tự miêu tả:
- Tả từ khái quát đến cụ thể.
- Tả từ ngoài vào trong (theo thứ tự không gian).
? Muốn tả cảnh cần có những yêu cầu nào? Bố cục bài văn tả cảnh gồm những phần nào?
* Ghi nhớ Sgk tr. 47
II. Luyện tập phương pháp viết văn tả cảnh.
Quan sát, lựa chọn hình ảnh tiêu biểu cụ thể?
Miêu tả theo thứ tự nào?
? Nếu phải tả quang cảnh lớp học trong giờ viết tập làm văn thì em sẽ miêu tả như thế nào?
Những hình ảnh cụ thể tiêu biểu:
Cảnh học sinh nhận đề, một vài gương mặt tiêu biểu.
Cảnh học sinh chăm chú làm bài.
Hoạt động của giáo viên trong khi học sinh đang làm bài.
Quang cảnh chung của phòng học (bảng đen, bàn ghế…)
Cảnh thu bài.
GỢI Ý
II. Luyện tập phương pháp viết văn tả cảnh.
Bài tập 1:
Những hình ảnh cụ thể tiêu biểu:
Cảnh học sinh nhận đề, một vài gương mặt tiêu biểu.
Cảnh học sinh chăm chú làm bài.
Hoạt động của giáo viên trong khi học sinh đang làm bài.
Quang cảnh chung của phòng học (bảng đen, bàn ghế…)
Cảnh thu bài.
GỢI Ý
Trình tự miêu tả:
- Không gian: Từ ngoài vào trong hoặc từ trong ra ngoài.
Thời gian: Từ lúc trống vào lớp đến khi hết giờ.
Kết hợp cả hai trình tự miêu tả.
? Viết phần mở bài và kết bài cho bài văn.
Mở bài: Giới thiệu cảnh được miêu tả.
(Cảnh lớp học trong giờ viết tập làm văn).
- Kết bài: Phát biểu cảm tưởng.
Bài 3: Lập dàn ý
Mở bài: Giới thiệu cảnh được miêu tả (Biển đẹp).
Thân bài: Tả vẻ đẹp và màu sắc của biển ở nhiều thời điểm khác nhau:
- Buổi sáng:……
- Buổi chiều:…...
- Buổi trưa:…….
- Ngày mưa rào:…….
- Ngày nắng:……….
Kết bài: Nêu nhận xét và suy nghĩ của mình về sự thay đổi cảnh sắc của biển.
CỦNG CỐ
? Muốn tả cảnh người viết cần phải làm gì?
? Bố cục bài văn tả cảnh gồm mấy phần? Nội dung từng phần?
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Làm bài tập 2.
Học bài và viết bài văn số 5 - Văn tả cảnh Sgk/49.