Chương II. VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN THẾ KỈ XV
Tiết 23 – Bài 17. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN
(Từ thế kỉ X đến thế kỉ XV)
Việc Ngô Quyền xưng vương, xây dựng
chính quyền mới có ý nghĩa gì đối với
lịch sử dân tộc?
Mở đầu xây dựng nhà nước độc lập tự chủ.
I. Bước đầu xây dựng nhà nước độc lập ở TK X
- Năm 938, Ngô Quyền xưng vương, lập chính quyền mới đóng đô tại Cổ Loa (Đông Anh – Hà Nội).
Vua Trần Thánh Tông.
Đền thờ các vua Trần (Đông Triều-Quảng Ninh)
Lăng Ngô Quyền (Đường Lâm, Sơn Tây, Hà Nội)
I. Bước đầu xây dựng nhà nước độc lập ở TK X
a/ Nhà Đinh – Tiền Lê:
- Xây dựng nhà nước quân chủ sơ khai gồm 3 ban: Văn ban – Võ ban – Tăng ban.
- Chia thành 10 đạo.
“… Thăng Long được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi Nam, Bắc, Đông, Tây lại tiện h­ướng nhìn sông, tựa núi. Địa thế rộng mà bằng, đất đai cao mà thoáng… Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn hội tụ trọng yếu của bốn ph­ương đất n­ước; cũng là kinh đô bậc nhất của đế v­ương
muôn đời.”
Chiếu dời đô
Một số hình ảnh về kinh thành Thăng Long
Vua Trần Thánh Tông
Đền thờ các vua Trần (Đông Triều – Quảng Ninh)
b/ Thời Lý – Trần – Hồ
+ Đứng đầu là Vua, giúp việc cho vua có tể tướng và một số đại thần.
+ Dưới là các cơ quan trung ương gồm: sảnh, viện, đài.
+ Cả nước chia thành nhiều lộ, trấn.
+ Dưới lộ, trấn là phủ, huyện, châu, xã.
=> Bộ máy nhà nước được tổ chức chặt chẽ và hoàn chỉnh hơn.
c/ Thời Lê Sơ:
- Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế lập ra nhà Lê.
- Những năm 60 (XV), vua Lê Thánh Tông tiến hành cuộc cải cách hành chính lớn:
+ Đứng đầu là vua, dưới vua có 6 bộ và các cơ quan khác.
+ Cả nước chia thành 13 đạo thừa tuyên, mỗi đạo có 3 ti. Dưới đạo: phủ, huyện, châu, xã.
+ Tuyển chọn quan lại bằng giáo dục thi cử.
=> Nhà nước quân chủ chuyên chế đạt mức độ cao, hoàn chỉnh hơn.
SƠ ĐỒ BỘ MÁY NHÀ NƯỚC
1. Lại Bộ: Trông coi việc tuyển bổ, thăng thưởng và thăng quan tước.
2. Lễ Bộ: Trông coi việc đặt và tiến hành các nghi lễ, tiệc yến, học hành thi cử...
3. Hộ Bộ: Trông coi công việc ruộng đất, tài chính, hộ khẩu, tô thuế kho tàng, thóc tiền và lương, bổng của quan, binh.
4. Binh Bộ: Trông coi việc binh chính, tổ chức việc giữ gìn các nơi hiểm yếu và ứng phó các việc khẩn cấp.
5. Hình Bộ: Trông coi việc thi hành luật, lệnh, xét lại các việc tù, đày, kiện cáo.
6. Công bộ: Trông coi việc xây dựng, sửa chữa cầu đường, cung điện…
2. Luật pháp và quân đội
a. Luật pháp
- Năm 1042, vua Lý Thái Tông ban hành bộ Hình thư.
- Thời Trần: Có bộ Hình luật.
- Thời Lê: Có Quốc triều hình luật (Luật Hồng Đức).
 Luật pháp nhằm bảo vệ quyền hành của giai cấp thống trị, an ninh đất nước và một số quyền lợi chân chính của nhân dân.


Gồm hơn 700 điều, quy định khá đầy đủ về các tội danh và hình phạt liên quan đến hầu hết các hoạt động xã hội.
b. Quân đội:
- Được tổ chức quy cũ, gồm: Cấm quân và ngoại binh.
- Tuyển theo chế độ “Ngụ binh ­ư nông”.
- Được trang bị vũ khí đầy đủ.
Quân đội được tuyển
theo chế độ nào?
Thế nào là
“Ngụ binh ư nông”?
Máy bắn đá
Súng thần cơ
3. Hoạt động đối nội và đối ngoại
a. Đối nội:
- Coi trọng vấn đề an ninh đất nước.
- Quan tâm đến đời sống nhân dân.
- Đoàn kết với các dân tộc ít người.
b. Đối ngoại:
- Luôn giữ vững tư thế độc lập, tự chủ.
- Sẳn sàng chiến đấu bảo vệ tổ quốc.
- Với các nước: Lan Xang, Cham Pa, Chân Lạp có lúc thân thiện, có lúc xảy ra chiến tranh.