NGUYÊN PHÂN
Thạc sỹ Lê Minh Châu
Khoa Công nghệ Thực phẩm
Đại Học Kinh tế Kỹ thuật Công Nghiệp
Kiểm tra bài cũ
Khái niệm về chu trình tế bào. Thời gian một chu trình tế bào phụ thuộc yếu tố nào? Cho ví dụ?
Trình bày các sự kiện trong chu trình tế bào?
1. Khái niệm về chu trình tế bào. Thời gian một chu trình tế bào phụ thuộc yếu tố nào? Cho ví dụ?
Đáp án
Chu trình tế bào là trình tự nhất định các sự kiện mà tế bào trải qua và lặp lại giữa các lần nguyên phân liên tiếp, mang tính chất chu kì.
Thời gian một chu trình tế bào phụ thuộc loại tế bào và loài.
Ví dụ:
Tế bào ở giai đoạn sớm của phôi chỉ 15 – 20ph
Tế bào ruột cứ một ngày phân bào 2 lần,
Tế bào gan phân bào 2 lần trong một năm,
Tế bào thần kinh ở cơ thể người trưởng thành hầu như không phân bào.
Thông thường, chu kì của đa số tế bào kéo dài trên 20 giờ.
Khi các tế bào chuyển sang trạng thái phân hoá sớm (tế bào thần kinh, tế bào sợi cơ vân), chúng mất khả năng phân chia.

2. Trình bày các sự kiện trong chu trình tế bào?
Đáp án


Chu trình tế bào G1→S→G2→M→C
Pha G1: pha sinh trưởng nguyên thủy của TB
Pha S: bản sao của bộ NST được tổng hợp
Pha G2: pha chuẩn bị phân ly của bộ NST
Pha M: thoi vô sắc được tập hợp, NST con trượt theo thoi vô sắc về các cực của TB
Pha C: TB tự phân chia thành 2 TB con riêng biệt
3.4. Phân bào nguyên nhiễm - nguyên phân
Nguyên phân (mitosis) là quá trình phân ly của tế bào diễn ra qua hai quá trình:
Sự phân chia nhân (pha M)
Kì đầu
Kì giữa
Kì sau
Kì cuối
Sự phân chia tế bào chất (pha C)
Kì đầu - prophase
Trung tử tự nhân đôi tiến về hai cực của tế bào.
Thoi vô sắc được hình thành.
Màng nhân và nhân con tiêu biến.
Các nhiễm sắc thể bắt đầu đóng xoắn và co ngắn
Kì giữa - metaphase
Thoi phân bào bắt đầu được hoàn chỉnh.
Nhiễm sắc thể kép đóng xoắn và co ngắn cực đại, trở thành dạng điển hình đặc trưng cho từng loài.
Các nhiễm sắc thể kép xếp thành một hàng dọc trên mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào.
Nhiễm sắc thể được đính với tơ của thoi phân bào ở tâm động.
Kì sau - anaphase
Hai cromatit trong từng nhiễm sắc thể kép dưới tác động co rút của thoi phân bào tách nhau ra tại tâm động tạo thành 2 NST đơn phân li về hai cực của tế bào .
2n nhiễm sắc thể kép trở thành 2n nhiễm sắc thể đơn ở cực tế bào


Kì cuối - telophase

Màng nhân và nhân con xuất hiện trở lại, xuất hiện hai nhân.
Tế bào chất phân chia tạo ra 2 tế bào con giống nhau và giống mẹ
Nhiễm sắc thể bắt đầu dãn xoắn.

Phân chia tế bào chất- Cytokinesis
Sau khi trải qua quá trình phân chia nhân, tế bào có hai nhân con, tế bào chất được tạo ra nhiều lên để phân chia tế bào.
Kết quả: từ một tế bào mẹ thành hai tế bào con có bộ nhiễm sắc thể giống hệt thế bào mẹ

Phân chia tế bào chất- Cytokinesis
Ở động vật, diễn ra sự co thắt tế bào ở khoảng giữa tách tế bào mẹ thành hai tế bào con.
Ở thực vật, thành tế bào được hình thành ở chính giữa tế bào tách tế bào mẹ thành hai tế bào con.
Phân chia tế bào chất
động vật thực vật
Tổng kết nguyên phân
Ý nghĩa
Là cơ sở của hình thức sinh sản vô tính ở những sinh vật đơn bào nhân thực.
Là một trong những cơ chế lớn lên của cơ thể đa bào.
Là phương thức truyền đạt ổn định bộ nhiễm sắc thể đặc trưng của loài qua các thể hệ trong quá trình phát triển của cơ thể và qua các thế hệ ở trong loài sinh sản hữu tính.
Nhờ có nguyên phân mà tế bào già và chết được thay thế bởi tế bào mới.
Đây là cơ sở của hình thức chiết cành, ghép cành, ứng dụng trong nuôi cấy mô.
Câu hỏi
Quan sát đoạn phim sau, cho biết đây là quá trình nguyên phân ở tế bào động vật hay thực vật?
Đáp án
Do hình thành vách ngăn, đây là quá trình nguyên phân ở tế bào thực vật

3.5. So sánh phân bào
TB có nhân và TB không nhân
Phân bào
procaryote eucaryote
Đơn giản
Không có sự chia thành các kỳ
Sự phân chia NST về TB con diễn ra chậm do phụ thuộc sự phân chia màng tế bào
Là hình thức phân bào không có tơ (phân đôi)
Phức tạp
Có sự phân chia thành các kỳ
Sự phân chia NST về TB con diễn ra nhanh hơn

Là hình thức phân bào có tơ (nguyên phân)
Về nhà
Đọc trước bài mới chương 4: sinh sản hữu tính và giảm phân
Trả lời câu hỏi
Trình bày sự kiện trong quá trình giảm phân
So sánh quá trình nguyên phân và giảm phân ở tế bào