Bài 4
Nguồn gốc vận động, phát triển của sự vật hiện tượng
1. Thế nào là mâu thuẫn.
Nguồn gốc của từ Mâu Thuẫn.
Vào thời Xuân thu- Chiến quốc của Trung Quốc cổ đại, có một người vừa bán Mâu( Khiên) lại vừa bán Thuẫn( giáo).
Khi rao bán Mâu, anh ta rao rằng:
Mâu đây Mâu đây, ai mua Mâu đi, Mâu của tôi rất chắc, không gì đâm thủng được!
Lát sau, khi rao bán Thuẫn, anh ta lại rao rằng:
Thuẫn đây Thuẫn đây, ai mua Thuẫn đi, Thuẫn của tôi rất sắc, đâm gì cũng thủng!
Kể từ đó, Mâu và Thuẫn được dùng để chỉ những khuynh hướng, đặc điểm, tính chất...trái ngược nhau của sự vật hiện tượng.
Hãy lấy những ví dụ
về mâu thuẫn mà em biết
trong cuộc sống?
To
và
nhỏ
Ngày
Đêm
Hãy theo dõi tình huống sau:
Bạn Nam và bạn Hằng tranh cãi nhau rất hăng vì bạn Nam
cứ mải chơi không chịu học. Nam nói: Phải chơi cho
đầu óc thoải mái thì mới học được.Nhưng bạn Hằng thì
muốn Nam phải tập trung học tập vì theo bạn, học xong
đã rồi chơi cũng chưa muộn, với lại như thế sẽ không
bị mẹ mắng.Hai bạn cãi nhau rất hăng, không ai chịu ai cả.

? Giữa hai bạn đang xảy ra vấn đề gì vậy? Nếu thiếu ý kiến
của bạn Nam thì ý kiến của bạn Hằng có tồn tại được không?
Vì sao?
Theo quan niệm thông thường,
mâu thuẫn được hiểu như thế nào?
Trong mâu thuẫn thông thường,
nếu thiếu đi một mặt đối lập thì mặt kia
có tồn tại được không?
- Quan niệm thông thường:
mâu thuẫn là trạng thái xung đột, chống đối nhau.
Hãy theo dõi các ví dụ sau:
Mỗi nguyên tử có hai mặt : điện tích (+) và điện tích (-)
Các nguyên tử
có thể thiếu hạt điện tích âm
hoặc dương được không?
Xã hội phong kiến có 2 giai cấp: địa chủ và nông dân
><
><
Xã hội phong kiến
có thể thiếu giai cấp địa chủ
hoặc nông dân được không?
Nền kinh tế có hai mặt: sản xuất và tiêu dùng
Nền kinh tế
có thể thiếu sản xuất
hoặc tiêu dùng được không?
Nền kinh tế có hai mặt: ổn định- khủng hoảng
Em có nhận xét gì
về những mâu thuẫn trên?

Nhận xét:
Mỗi mâu thuẫn đều bao gồm hai mặt đối lập nhau.
Hai mặt đó ràng buộc, tác động và đấu tranh với nhau.
Vậy, em hiểu thế nào
là mâu thuẫn triết học?
Điểm khác biệt giữa mâu thuẫn triết học
và mâu thuẫn thông thường là gì?
Quan niệm của triết học Mác-Lênin:
Mâu thuẫn là một chỉnh thể, trong đó
hai mặt đối lập vừa thống nhất lại vừa
đấu tranh với nhau.
a. Mặt đối lập của mâu thuẫn.
Hãy theo dõi các ví dụ sau:
Xã hội có áp bức giai cấp tồn tại những mặt đối lập sau:

Xã hội chiếm hữu nô lệ: giai cấp chủ nô >< giai cấp nô lệ.
Xã hội phong kiến: giai cấp đại chủ PK >< giai cấp nông dân
Xã hội Tư bản: giai cấp tư sản >< giai cấp vô sản

? Các mặt đối lập phát triển theo khuynh hướng nào? Nếu ta lấy
giai cấp chủ nô ghép với giai cấp vô sản có được không?
Tại sao?
Hiểu thế nào là mặt đối lập? Cho ví dụ?
Mặt đối lập của mâu thuẫn: là những khuynh hướng, tính chất, đặc điểm …trái ngược nhưng ràng buộc lẫn nhau trong mỗi sự vật hiện tượng.
VD: Nền kinh tế: sản xuất >< tiêu dùng
b. Sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập.
Sự thống nhất giữa các mặt đối lập
được biểu hiện như thế nào?
Điều gì sẽ xảy ra nếu ta bỏ đi
một mặt đối lập trong mỗi
sự vật hiện tượng?
- Trong mỗi mâu thuẫn, hai mặt đối lập luôn gắn bó với nhau,
làm tiền đề tồn tại cho nhau, tạo thành sự thống nhất
giữa các mặt đối lập.

VD: có quá trình đồng hoá thì quá trình dị hoá mới thực hiện được
và ngược lại…hai quá trình này liên hệ gắn bó với nhau, không ngừng
thay thế nhau tạo nên quá trình trao đổi chất của sinh vật.
Mặt khác, các mặt đối lập
luôn vận động theo xu hướng nào?
Cho ví dụ minh hoạ?
Mặt khác, hai mặt đối lập này luôn tác động, bài trừ,
gạt bỏ nhau, tạo nên sự đấu tranh giữa các mặt đối lập.
VD: sự đấu tranh của giai cấp bị trị chống lại giai cấp thống trị.
Nhân dân khởi nghĩa chống phong kiến áp bức, bóc lột
Giai cấp địa chủ, phong kiến bóc lột, đàn áp hết sức dã man
a. Con giun xéo lắm cũng quằn
b. Trong họa có phúc, trong phúc có họa
c. Khẩu phật tâm xà
d. Dĩ hoà vi quý
e. Vỏ quýt giày có móng tay nhọn
g. Xanh vỏ đỏ lòng
h. Mền nắn rắn buông
i. Tình trong như đã mặt ngoài còn e
k. Cao nhân tất hữu cao nhân trị
l. Lạt mềm buộc chặt.

Những câu nào sau đây có ý nói về mâu thuẫn
(khoanh tròn đáp án đúng, có giải thích sơ lược)
BÀI TẬP