CHÀO MỪNG
QUÝ THẦY CÔ VÀ CÁC EM HỌC SINH!
Tiết : 85
(Trích)
ÔNG GIÀ VÀ BIỂN CẢ
Nội dung bài học :
I. Tìm hiểu chung.
Tác giả.
Tác phẩm.
Đoạn trích.
II. Đọc hiểu văn bản
Hình tượng con cá kiếm.
Hình tượng ông lão Xan-ti-a-gô
Nguyên lí “tảng băng trôi” trong đoạn trích
III. Tổng kết
I. Tìm hiểu chung :
1. Tác giả :
Ơ-nít Hê-minh-uê (1899-1961)
- Sinh trưởng trong một gia đình khá giả, ngoại vi Chicagô
- Là người yêu thiên nhiên, thích cuộc sống phiêu lưu mạo hiểm
- 18 tuổi, bước vào nghề phóng viên
Từng tham gia thế chiến I, II và tham gia đội quân quốc tế chống phát xít tại các chiến trường: Ý, Tây Ban Nha, Pháp.. trong vai trò phóng viên mặt trận, dựng phim, viết kịch
=> Là nhà văn Mĩ nổi tiếng, để lại dấu ấn sâu sắc trong văn xuôi hiện đại phương Tây, góp phần đổi mới cách viết của nhiều thế hệ nhà văn trên thế giới
- Được tặng giải Nobel văn học năm1954.


I-Tìm hiểu chung :
1-Tác giả :
Ơ-nít Hê-minh-uê (1899-1961)
* Sáng tác :
- T/p tiêu biểu: sgk
Đặc điểm s/tác:
+ Nội dung: Ông viết về chiến tranh, thiên nhiên và con người
+ Nghệ thuật:
Quan niệm s/tác : “Viết một áng văn xuôi đơn giản và trung thực về con người”.
Là người đề xướng nguyên lý "Tảng băng trôi“ :
I. Tìm hiểu chung :
1. Tác giả :
2 . Tác phẩm “ Ông già và biển cả” :
* Sáng tác N1952, xuất bản lần đầu trên tạp chí Đời sống và đã gây được tiếng vang lớn. Sau đó 2 năm (1954) đoạt giải Nobel văn chương.
* Tóm tắt :
3. Đoạn trích:
* Vị trí đoạn trích:
Nằm ở phần cuối truyện.
* Tóm tắt đọan trích: Kể lại việc ông lão Xan-ti-a-gô đuổi theo và bắt được con cá kiếm
Vào buổi sáng ngày thứ ba, con cá kiếm bắt đầu lượn vòng
quanh thuyền. Ông lão kiên nhẫn thu dây câu. Khi con cá trồi
lên, ông thấy nó thật to lớn. Dù đã đuối sức, lão cố gắng kéo
nó lại gần thuyền, dùng mũi lao để kết thúc cuộc đời nó. Lão
đưa con thuyền và cá kiếm vào bờ, thế rồi con cá mập đầu tiên
xuất hiện..
1. Hình tượng con cá kiếm
II. Đọc - hiểu văn bản
1. Hình tượng con cá kiếm :
- Rất lớn và đẹp:
- Đầy sức mạnh :
+ “ Lão phải dùng cả 2 tay, lắc người, dốc hết sức …ra mà kéo ”
+ “ Mồ hôi ướt đẫm, người ông lão mệt thấu xương ”
+ Những vòng bơi của con cá khiến ông lão “ hoa mắt, chóng mặt và choáng váng”
+ Ông lão cảm nhận được “ 1 cú quật đột ngột và cú nảy mạnh ” do con cá gây ra
1-Hình tượng con cá kiếm :
- Rất lớn và đẹp:
- Đầy sức mạnh :
+ “ Lão phải dùng cả 2 tay, lắc người, dốc hết sức …ra mà kéo ”
+ “ Mồ hôi ướt đẫm, người ông lão mệt thấu xương ”
+ Những vòng bơi của con cá khiến ông lão “ hoa mắt, chóng mặt và choáng váng”
+ Ông lão cảm nhận được “ 1 cú quật đột ngột và cú náy mạnh ” do con cá gây ra
+ “ 1 cái bóng đen vượt dài…đến mức lão không thể tin...”
+ “ Cái đuôi lớn hơn cả cái lưỡi hái lớn, màu tím hồng..”
+ “ Thân hình đồ sộ…”
+ “ Cánh vi trên lưng xếp lại ”
1-Hình tượng con cá kiếm :
- Rất lớn và đẹp:
- Đầy sức mạnh :
+ “ 1 cái bóng đen vượt dài…đến mức lão không thể tin...”
+ “ Cái đuôi lớn hơn cả cái lưỡi hái lớn, màu tím hồng..”
+ “ Thân hình đồ sộ…”
+ “ Cánh vi trên lưng xếp lại ”
+ “ Bộ vây to sụ bên sườn xòe rộng ”
+ “ Con cá lại tiếp tục lượn…trông điềm tĩnh và tuyệt đẹp…”
- Kiêu hùng, bất khuất :
Ngay cả khi cái chết đã cận kề, con cá vẫn không chịu buông xuôi, nó “ phóng vút lên khỏi mặt nước phô hết tầm vóc khổng lồ, vẻ đẹp và sức lực..”
1-Hình tượng con cá kiếm :
- Rất lớn và đẹp:
- Đầy sức mạnh :
- Kiêu hùng, bất khuất :
Ngay cả khi cái chết đã cận kề, con cá vẫn không chịu buông xuôi, nó “ phóng vút lên khỏi mặt nước phô hết tầm vóc khổng lồ, vẻ đẹp và sức lực..”
Tại sao nhà văn lại phải dụng công miêu tả con cá kiếm đến như vậy ?
1-Hình tượng con cá kiếm :
- Rất lớn và đẹp
- Đầy sức mạnh
- Kiêu hùng, bất khuất
=> Hê - minh - uê muốn con cá phải là đối thủ ngang tài của ông lão đánh cá Xan - ti - a - gô, xứng đáng là con cá mà ông lão đã chờ đợi.
Con cá càng mạnh mẽ, oai hùng, dũng mãnh thì chiến thắng của ông lão càng vinh quang -> Tầm vóc của con người cũng vì thế mà trở nên lớn lao
• Góc nhìn
+ Thiên nhiên

+ Cuộc sống con người

+ Nghệ thuật
• Hình tượng con cá Kiếm
Vẻ đẹp, sức mạnh, tính chất kiêu hùng, kì vĩ của tự nhiên .
Những chông gai, thử thách của c/ đời .

Ước mơ sáng tạo .
* Ý nghĩa biểu tượng :
2. Hình tượng ông lão Xan-ti-a-gô:
Ông lão Xan-ti-a-gô
Con cá kiếm
- Khi con cá cắn câu, nó kéo thuyền đi, tìm cách thoát thân.
- Khi bắt đầu thấm mệt, nó bắt đầu bơi chậm rãi, lượn thành vòng tròn.
Khi bị lao đâm, nó phóng lên mặt nước phô hết vẻ đẹp và phải đành chấp nhận thất bại.
Con cá xuất hiện từ xa đến gần, từ bộ phận đến tổng thể.
- Ông lão giữ yên sợi dây trong tư
thế sẵn sàng chiến đấu.
- Ông lão thu dần sợi dây vào để áp sát cá kiếm, tìm cơ hội để giết nó, con cá bắt đầu xuất hiện.
Ông lão dùng lao, vận hết sức bình sinh phóng lao vào con cá và cuối cùng cũng giết được nó.
Ông lão cảm nhận con cá kiếm bằng xúc giác, thị giác.
* Diễn biến
Đó là một cuộc chiến của hai đối thủ ngang tài, ngang sức (kì phùng địch thủ). Ông lão là một ngư phủ lành nghề, kiên cường, lão luyện.
* Ý nghĩa biểu tượng:
- Người lao động có ước mơ cao đẹp, có sức mạnh, trí tuệ, ý chí và quyết tâm theo đuổi đến cùng khát vọng của mình.
- Thể hiện niềm tin, nghị lực của con người và niềm tự hào về con người.
* Đối thoại với con cá:
- Quan hệ giữa người đi săn và con mồi.
- Quan hệ giữa hai người bạn.
- Quan hệ ứng xử giữa con người và môi trường.
Thể hiện mối quan hệ giữa ông lão và con cá:
* Phần nổi:
Hành trình săn bắt thành công lớn ngoài sức tưởng tượng của ông lão Xan-ti-a-gô.
3. Nguyên lí sáng tác “Tảng băng trôi” trong đoạn trích
* Phần chìm (ý nghĩa biểu tượng)
- “Ông lão”: biểu tượng cho người lao động bình thường nhưng phi thường.
- “Con cá kiếm”: biểu tượng cho vẻ đẹp, sức mạnh của thiên nhiên và ước mơ, khát vọng của con người. Là những chông gai, thử thách của cuộc đời. Là đỉnh cao của nghệ thuật.
- “Biển cả”: khung cảnh kì vĩ ứng với môi trường hoạt động sáng tạo của con người.
- “Cuộc đi câu”:
+ Hành trình khám phá vẻ đẹp và chinh phục thiên nhiên.
+ Hành trình theo đuổi ước mơ và biến ước mơ thành hiện thực.
+ Hành trình vượt qua thử thách đầy nhọc nhằn của người lao động trong một xã hội vô tình.
+ Thử nghiệm về thành công hay thất bại của người nghệ sĩ đơn độc khi theo đuổi ước mơ sáng tạo rồi trình bày nó trước mắt người đời.
III. Tổng kết
III. Tổng kết
Nghệ thuật
+ Lối kể chuyện độc đáo, kết hợp nhuần nhuyễn giữa kể và tả, đối thoại và độc thoại
+ Ý nghĩa hàm ẩn của hình tượng và tính đa nghĩa của ngôn ngữ, thể hiện nguyên lí “tảng băng trôi”.

Nội dung
Đoạn trích ca ngợi vẻ đẹp của con người trong hành trình theo đuổi những ước mơ giản dị mà lớn lao. Tác giả gửi gắm niềm tin vào con người và khẳng định sự thắng lợi của con người dù trong bất kì hoàn cảnh nào.
“Con người có thể bị huỷ diệt nhưng không thể bị đánh bại”.
Hoạt động luyện tập
1
3
4
2
Câu hỏi
Câu 1: Hãy chọn đáp án đúng nhất về nguyên lí “tảng băng trôi”?
B. Tác giả chỉ nêu những cái cốt lõi, lược bỏ những chi tiết không cần thiết nhưng người đọc vẫn hiểu được ý đồ của tác giả.
A. Tác giả nhấn mạnh yếu tố hàm súc, mạch ngầm văn bản.
C. Tác giả tạo ra khoảng trống và người đọc lấp đầy khoảng trống đó như một người đồng sáng tạo.
D. Cả 3 đáp án trên
Đáp án: D
1
3
4
2
Câu hỏi
Câu 2: Ý nghĩa biểu tượng nào sau đây không đúng với hình ảnh con cá kiếm?
D. Là ước mơ, khát vọng của con người.
A. Món quà vô giá của thiên nhiên.
C. Niềm vui, niềm hạnh phúc trong thành công vượt bậc của nghề nghiệp chuyên môn.
B. Thể hiện một xã hội vô tình.
Đáp án: B
1
3
4
2
Câu hỏi
Câu 3: Nhận xét nào sau đây không đúng về hình ảnh ông lão Xan-ti-a-gô?
B. Có ước mơ và nổ lực hết mình để thực hiện ước mơ.
A. Kiên cường, lão luyện, tinh thông nghề nghiệp.
D. Đi quá xa giới hạn của bản thân mình.
C. Ngủ quên trên chiến thắng.
Đáp án: C
1
3
4
2
Câu hỏi
Câu 4: Biện pháp nghệ thuật nào không được sử dụng trong đoạn trích?
B. Đối thoại và độc thoại.
A. Kết hợp giữa kể và tả.
C. Cách viết giản dị mà giàu tính biểu tượng.
D. Tác giả bày tỏ cảm xúc trực tiếp trong tác phẩm.
Đáp án: D
1
3
4
2
Câu hỏi
Hoạt động vận dụng và mở rộng:
Hãy viết một đoạn văn ngắn trình bày suy nghĩ của em
về giá trị của con người.
Dặn dò
* Cần nắm vững:
Nguyên lí “Tảng băng trôi” được thể hiện trong đoạn trích.
Soạn bài: Nhìn về vốn văn hóa dân tộc của Trần Đình Hượu.
- Tìm đặc sắc trong văn hóa của dân tộc.
Nghệ thuật lập luận của bài viết.
Chuẩn bị các đề tài trong sgk.
Xin chân thành cám ơn quý thầy cô giáo cùng các em học sinh.