Dê có lông cừu.
Chuột mang tai người.
Sinh vật mang gen phát sáng của sứa
Bài 20
Tạo giống nhờ công nghệ gen
I. Công nghệ gen
1. Khái niệm công nghệ gen
Công nghệ gen là gì?
+ Khái niệm: Công nghệ gen là quy trình tạo ra những TB hoặc sinh vật có gen bị biến đổi hoặc có thêm gen mới.
Kỹ thuật chuyển gen là gì?
+ Kỹ thuật chuyển gen là kỹ thuật tạo ADN tái tổ hợp để chuyển gen từ TB này (TB cho gen) sang TB khác (TB nhận gen).
2. Các bước cần tiến hành trong kỹ thuật chuyển gen:
Để chuyển gen từ TB cho sang
TB nhận cần tiến hành qua mấy bước?
a. Bước 1: Tạo ADN tái tổ hợp
ADN tái tổ hợp là gì?
+ ADN tái tổ hợp là 1 phân tử ADN nhỏ được lắp ráp từ ADN của gen cần chuyển với AND của thể truyền
Thể truyền là gì?
+Thể truyền (vecto): là phương tiện để chuyển gen từ tế bào cho sang tế bào nhận.
Thể truyền có thể là: plasmit (chủ yếu), virut hay NST nhân tạo
Plasmit là gì?
+ Plasmit là phân tử ADN nhỏ, dạng vòng, nhân đôi độc lập với hệ gen của TB. Plasmit có trong tế chất của nhiều loài vi khuẩn.
+ Các bước tạo AND tái tổ hợp:
- Tách plasmit ra khỏi TB vi khuẩn và tách ADN của gen cần chuyển ra khỏi TB cho.
- Cắt ADN plasmit và ADN của gen cần chuyển tại vị trí xác định nhờ enzyme cắt Restrictaza (enzyme giới hạn).
- Nối ADN của gen cần chuyển vào ADN của plasmit tạo thành ADN tái tổ hợp nhờ enzyme nối Ligaza.
TẾ BÀO VI KHUẨN
TẾ BÀO CHO GEN
PLASMIT
GEN CẦN CHUYỂN
TÁCH
CẮT
NỐI
ADN TÁI TỔ HỢP
b. Bước 2: Chuyển ADN tái tổ hợp vào trong tế bào nhận:
Dùng muối CaCl2 hoặc dùng xung điện làm dãn màng sinh chất để AND tái tổ hợp dễ dàng đi qua
TẾ BÀO NHẬN GEN
c. Bước 3: phân lập dòng TB chứa ADN tái tổ hợp:
Để phân lập, người ta dùng thể truyền có gen đánh dấu ( gen phát sang,….)
II. Ứng dụng công nghệ gen trong tạo giống biến đổi gen
1. Khái niệm sinh vật biến đổi gen
Thế nào là sinh vật biến đổi gen?
- Sinh vật biến đổi gen là sinh vật mà hệ gen của nó đã được con người làm biến đổi cho phù hợp với lợi ích của mình.
- Cách biến đổi hệ gen của sinh vật:
+ Đưa thêm một gen lạ vào hệ gen.
+ Làm biến đổi một gen đã có sẵn trong hệ gen.
+ Loại bỏ/làm bất hoạt một gen nào đó trong hệ gen.
2. Một số thành tựu tạo giống biến đổi gen
+ Tạo động vật chuyển gen: lấy trứng ra khỏi con vật=>thụ tinh trong ống nghiệm=>hợp tử=>tiêm gen cần chuyển vào hợp tử=>phôi=>chuyển phôi vào tử cung=> động vật chuyển gen. Ví dụ: chuyển gen nhện vào dê
+ Tạo giống cây trồng biến đổi gen:tạo giống bông vải kháng sâu, giống lúa gạo vàng, giống có sản phẩm được bảo quản lâu,…
+ Tạo dòng vi sinh vật biến đổi gen: tạo ra dòng vi khuẩn E.coli mang gen Insulin của người để sản xuất thuốc chữa bệnh tiểu đường; các dòng vi sinh vật làm sạch môi trường, phân hủy rác thải,…
Khoai tây kháng virut
CỦNG CỐ
Câu 1: ADN tái tổ hợp là phân tử ADN gồm:
A. ADN vùng nhân và ADN của thể truyền.
B. ADN của tế bào cho và ADN của thể truyền.
C. ADN này và phân tử ADN khác cùng ở trong nhân tế bào.
D. ADN plasmit và ADN nhân của vi khuẩn.
Câu 2: Tại sao phải phân lập dòng tế bào chứa ADN tái tổ hợp?
C. Vì có tế bào chứa ADN tái tổ hợp, có tế bào không nhận được.
A. Vì các tế bào chết do không chấp nhận ADN lạ.
B.Vì ADN của 2 loài không tương thích nên không phát triển được.
D. Vì plasmit tự nhân đôi độc lập với ADN nhân nên phải tách chúng ra.
Câu 3: Để cắt plasmit và đoạn gen của tế bào cho tạo ra cùng 1 loại “đầu dính” người ta dùng loại enzim nào?
A. Polimeraza.
B. Ligaza.
C. Peptitaza.
D. Restrictaza.