Ý NGHĨA
VĂN CHƯƠNG
- Hoài Thanh -
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
- Hoài Thanh (1909 – 1982)
- Quê quán: Nghệ An
- Là một nhà phê bình văn học xuất sắc.
- Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn hóa – Nghệ thuật (năm 2000).
Xuất xứ:
2. Tác phẩm
- Được in trong “Bình luận văn chương” (1998).
b. Phương thức biểu đạt chính: nghị luận
- Trích “Văn chương và hành động”.
c. Từ khó
Văn chương
Nghĩa rộng: bao gồm cả triết học, chính trị học, sử học, văn học…
Nghĩa hẹp: các tác phẩm văn học, nghệ thuật ngôn từ.
Nghĩa hẹp hơn nữa: tính nghệ thuật, vẻ đẹp của câu văn, lời văn.
d. BỐ CỤC:
1. Đặt
vấn đề
2. Giải quyết vấn đề
3. Kết thúc
vấn đề
Nguồn gốc cốt yếu của văn chương.
Từ đầu đến “muôn vật, muôn loài”.
Nhiệm vụ, công dụng của văn chương.

Còn lại
Tiếp đến
“quá đáng”.
Khẳng định giá trị, vai trò của văn chương.
II. Đọc - hiểu văn bản
Người ta kể chuyện đời xưa, một nhà thi sĩ Ấn Độ trông thấy một con chim bị thương rơi xuống bên chân mình. Thi sĩ thương hại quá, khóc nức lên, quả tim cùng hòa một nhịp với sự run rẩy của con chim sắp chết. Tiếng khóc ấy, dịp đau thương ấy chính là nguồn gốc của thi ca.
Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song không phải không có ý nghĩa. Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra là thương cả muôn vật, muôn loài. […]
Đặt vấn đề: Nguồn gốc cốt yếu
của văn chương
1. Nguồn gốc cốt yếu của văn chương
- Mượn câu chuyện nhà thi sĩ Ấn Độ khóc con chim bị thương, quả tim hòa nhịp cùng với sự run rẩy của con chim sắp chết.
 Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra là thương cả muôn vật, muôn loài..
 Cách vào bài bất ngờ, cuốn hút, xúc động và rất tự nhiên.
Luận cứ 1
Dẫn chứng
Luận cứ 2
Lí lẽ
Luận cứ 3
Lí lẽ
Luận điểm

Con chim sắp chết. Thi sĩ thương hại khóc nức lên.

Tiếng khóc ấy, dịp đau thương ấy chính là nguồn gốc thi ca.
Câu chuyện có lẽ chỉ là một câu chuyện hoang đường, song không phải không có ý nghĩa
Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người và rộng ra là thương cả muôn vật, muôn loài.
Lập luận theo lối quy nạp: đưa dẫn chứng cụ thể để đưa ra kết luận giải thích nguồn gốc của văn chương.
Cày đồng đang buổi ban trưa Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Trâu ơi, ta bảo trâu này.
Trâu ra ngoài ruộng, trâu cày với ta
Cấy cày vốn nghiệp nông gia
Ta đây trâu đấy ai mà quản công.
Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền
- Văn chương bắt nguồn từ cuộc sống lao động, sản xuất.
Truyền thuyết “Thánh Gióng”
Đồng chí
(Chính Hữu)
- Văn chương bắt nguồn từ cuộc sống lao động.
- Văn chương bắt nguồn từ thực tế đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, chống giặc ngoại xâm.
- Văn chương bắt nguồn từ cuộc sống lao động.
- Văn chương bắt nguồn từ thực tế đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, chống giặc ngoại xâm.
- Văn chương bắt nguồn từ đời sống văn hoá, lễ hội, trò chơi... dân gian
2. Giải quyết vấn đề:
Nhiệm vụ, công dụng của văn chương
“ Văn chương sẽ là
muôn hình vạn trạng. Chẳng những thế, văn chương
còn
hình dung của sự sống
sáng tạo ra sự sống.”
a. NHIỆM VỤ CỦA VĂN CHƯƠNG
Phản ánh cuộc sống đa dạng, phong phú muôn màu, muôn vẻ.
Phản ánh cuộc chiến đấu
Nam quốc sơn hà
Phản ánh cuộc chiến đấu
Phản ánh tình yêu quê hương đất nước
Những câu hát về tình yêu quê hương đất nước
Sài Gòn tôi yêu
_Minh Hương_
Phản ánh cuộc chiến đấu
Phản ánh tình yêu quê hương đất nước
Phản ánh cuộc sống gia đình, quyền trẻ em
Phản ánh cuộc chiến đấu
Phản ánh tình yêu quê hương đất nước
Phản ánh cuộc sống gia đình, quyền trẻ em
Phản ánh vai trò của giáo dục
Cổng trường mở ra
Phản ánh cuộc chiến đấu
Phản ánh tình yêu quê hương đất nước
Phản ánh cuộc sống gia đình, quyền trẻ em
Phản ánh vai trò của giáo dục
Văn chương phản ánh cuộc sống. Cuộc sống chính là đối tượng của văn chương.
a. NHIỆM VỤ CỦA VĂN CHƯƠNG
Phản ánh cuộc sống đa dạng, phong phú muôn màu muôn vẻ.
Đưa ra ý tưởng mà cuộc sống hiện tại chưa có, nhưng sẽ có nếu con người phấn đấu.
Chú Cuội trên cung trăng
Tàu vũ trụ
Tàu ngầm
Nhiều món đồ thần kì trong Doraemon đã thành sự thật.
Xe tự động lái
Máy định vị
b. Công dụng của văn chương
Nhen nhóm, khơi gợi, nảy nở những tình cảm mới tốt đẹp, cao thượng.
Bồi dưỡng, làm phong phú, tinh tế hơn những tình cảm ta đã có.
Văn chương làm cho ta biết vui, buồn, hờn, giận cùng những người không quen biết, vì những chuyện ở đâu đâu.
Làm cho đời sống thêm phong phú.

Gây những tình cảm không có
Luyện những tình cảm sẵn có
Tình cảm gia đình
Tình yêu quê hương, đất nước
Phân biệt phải – trái,
đúng – sai, tốt – xấu…
Hướng tới “Chân – Thiện – Mỹ”.
Bài “Sông núi nước Nam” khơi dậy trong lòng người nghe, người đọc Lòng tự hào về dân tộc
Những câu ca dao về tình yêu quê hương đất nước Bồi đắp tình yêu và lòng tự hào về quê hương
Đọc bài “Cuộc chia tay của những con búp bê” ta Ước cho mọi gia đình hạnh phúc bên nhau mãi mãi
Nhưng mấy ai có nỗi lo nước thương nhà như Bác Hồ trong bài “Cảnh khuya”.
Mấy ai có nỗi thương cảm khát vọng cao cả như Đỗ Phủ trong bài “Bài ca nhà tranh bị gió thu phá”
Mấy ai có tình cảm sâu sắc và cao cả, tình bạn đậm đà chân thật như Nguyễn Khuyến trong bài thơ: “ Bạn đến chơi nhà’’. . .
“Có kẻ nói từ khi các thi sĩ ca thi ca tụng cảnh núi non, hoa cỏ, núi non, hoa cỏ trông mới đẹp; từ khi có người lấy tiếng chim kêu, tiếng suối chảy làm đề ngâm vịnh, tiếng chim, tiếng suối nghe mới hay”.
Văn chương làm cho những thứ bình thường trở nên đẹp và hay hơn.
3. Kết thúc vấn đề
“Nếu trong pho lịch sử loài người xóa các thi nhân, văn nhân và đồng thời trong tâm linh loài người xóa hết những dấu vết họ còn lưu lại thì cái cảnh tượng nghèo nàn sẽ đến bực nào!..”
“Nếu
thì
Về hình thức: giả thiết – hệ quả
Khẳng định vai trò diệu kì của văn nghệ sĩ.
Nhấn mạnh ý nghĩa của văn chương.
Nhắc nhở độc giả: trân trọng văn sĩ và các
tác phẩm nghệ thuật.
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật:
Phong cách viết văn nghị luận
- Lời văn giản dị, kết hợp lí lẽ, cảm xúc và hình ảnh.
- Có luận điểm rõ ràng, luận chứng minh bạch, thuyết phục.
- Cách nêu dẫn chứng đa dạng.
2. Nội dung
Ý nghĩa văn chương
Nguồn gốc
Nhiệm vụ
Công dụng
Cốt yếu là lòng vị tha, nhân ái.
Phản ánh sự sống.
Sáng tạo sự sống.
Làm giàu tình cảm cho con người.
Làm đẹp cho cuộcsống.
IV. Luyện tập
Hãy chứng minh: Văn chương đã làm cho tình yêu quê hương, đất nước sẵn có trong ta thêm phong phú và sâu sắc.
GỢI Ý:
1. Mở bài: Giới thiệu vấn đề
2. Thân bài:
a) Giải thích
- Tình yêu quê hương, đất nước là tấm lòng yêu mến, tự hào, biết ơn, luôn hướng về cội nguồn, về quốc gia, dân tộc.
- Tình yêu quê hương, đất nước là truyền thống thiêng liêng quý báu của dân tộc, được kế thừa và tiếp nối qua nhiều thế hệ.
- Dù là thời bình hay thời chiến, tấm lòng yêu quê hương đều được thể hiện thiết tha, sâu sắc. Nhờ vào văn chương, tình yêu ấy càng trở nên gần gũi, sinh động. Ca ngợi và bày tỏ tình yêu quê hương, đất nước là nguồn cảm hứng sáng tác của các nhà văn, nhà thơ.
b) Chứng minh
Tình yêu quê hương, đất nước trong thời chiến: Trong bối cảnh đất nước bị xâm lăng, tinh thần yêu nước được nêu cao hơn bao giờ hết.
Dẫn chứng: Nam quốc sơn hà, Phò giá về kinh, Tiếng gà trưa, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta…

Tình yêu quê hương, đất nước trong thời bình: Nếu trong thời chiến, yêu nước là ý chí đấu tranh, là lòng căm thù quân giặc xâm lược thì trong thời bình, tình yêu quê hương, đất nước lại được gửi gắm vào thiên nhiên, quê hương bình dị.
Dẫn chứng: Những câu hát về tình yêu quê hương đất nước, Thiên Trường vãn vọng. Côn Sơn ca…
c) Liên hệ:
Bước ra khỏi những trang văn thấm đẫm tinh thần yêu nước, quê hương, thế hệ trẻ chúng ta cần kế thừa, tiếp nối những truyền thống tốt đẹp đó

3. Kết bài: Khẳng định lại vấn đề.
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
Học bài.
Hoàn thành bài tập.
Soạn bài: “Luyện tập lập luận chứng minh”.