Bài 20

SỰ LỚN LÊN VÀ SINH SẢN CỦA TẾ BÀO
CÓ THỂ HAY KHÔNG THỂ?

Có thể xây ngôi nhà chỉ từ một viên gạch?

Có thể tạo ra cả một cơ thể chỉ từ 1 tế bào?

I. SỰ LỚN LÊN CỦA TẾ BÀO
TẾ BÀO LỚN LÊN NHƯ THẾ NÀO?
Nội dung

Tế bào non

Tế bào trưởng thành
Kích thước nhân
Tế bào chất
Vị trí của nhân
Kích thước, khối lượng tế bào
*Hình thức: hoạt động cá nhân *_Thời gian: _3 phút *Nhiệm vụ: Quan sát hình 20.1 SGK hoàn thành bảng so sánh (Bài 1-PHT)

1. Kích thước tế bào chất và nhân thay đổi như thế nào khi lớn lên ?
Nội dung

Tế bào non

Tế bào trưởng thành
Kích thước nhân
Tế bào chất
Vị trí của nhân
Kích thước, khối lượng tế bào
I. SỰ LỚN LÊN CỦA TẾ BÀO

Nhỏ

Lớn hơn

Ít

Nhiều hơn

Ở trung tâm tế bào

Nằm lệch về 1 phía

Kích thước, khối lượng nhỏ

Kích thước, khối lượng tang hơn so với ban đầu
I. SỰ LỚN LÊN CỦA TẾ BÀO

1. Tế bào trưởng thành có kích thước lớn hơn so với tế bào mới hình thành. Quá trình lớn lên này chủ yếu là do sự tăng lên về kích thước của tế bào chất trong khi kích thước nhân tế bào không thay đổi nhiều.
Chất cần thiết

Chất không cần thiết

Qúa trình trao đổi chất của tế bào
?2. Tế bào có mãi lớn lên mãi được không ? Tại sao ?

I. SỰ LỚN LÊN CỦA TẾ BÀO

2. Tế bào không thể lớn lên mãi được vì: kích thước tế bào bị giới hạn bởi màng tế bào (và thành tế bào ở tế bào thực vật), tế bào kích thước lớn có tỉ lệ S/V ( tỉ lệ trao đổi chất giữa tế bào với môi trường xung quanh ) giảm; dẫn đến sự trao đổi chất của tế bào sẽ chậm lại (do sự vận chuyển các chất đến từng phần trong tế bào sẽ chậm hơn), việc thu nhận và đáp ứng với các kích thích từ môi trường cũng chậm hơn.
I. SỰ LỚN LÊN CỦA TẾ BÀO

- Tế bào trưởng thành có kích thước lớn hơn so với tế bào mới hình thành. Quá trình lớn lên này chủ yếu là do sự tăng lên về kích thước của tế bào chất trong khi kích thước nhân tế bào không thay đổi nhiều.

- Tế bào không thể lớn lên mãi được vì: kích thước tế bào bị giới hạn bởi màng tế bào (và thành tế bào ở tế bào thực vật), tế bào kích thước lớn có tỉ lệ S/V ( tỉ lệ trao đổi chất giữa tế bào với môi trường xung quanh ) giảm; dẫn đến sự trao đổi chất của tế bào sẽ chậm lại (do sự vận chuyển các chất đến từng phần trong tế bào sẽ chậm hơn), việc thu nhận và đáp ứng với các kích thích từ môi trường cũng chậm hơn.

*Nhờ trao đổi chất (lấy vào chất cần thiết, loại bỏ chất không cần thiết) mà tế bào lớn lên. *Tế bào không lớn lên mãi vì đến một giới hạn xác định màng tế bào sẽ vỡ
TẾ BÀO PHÂN CHIA NHƯ THẾ NÀO?

Cá nhân

Quan sát phim, hoàn thành

Bài tập 2 phiếu học tập

Thảo luận nhóm

*_Thời gian: _3 phút *Nhiệm vụ: Thống nhất về

+ Hai giai đoạn của quá trình phân chia tế bào.

+ Kết quả sau 1 lần phân chia tế bào.
II. SỰ SINH SẢN ( PHÂN CHIA ) CỦA TẾ BÀO
TẾ BÀO PHÂN CHIA NHƯ THẾ NÀO?
Phân chia tế bào động vật
Mối quan hệ giữa quá trình lớn lên và phân chia tế bào.
II. SỰ SINH SẢN ( PHÂN CHIA ) CỦA TẾ BÀO

? 1. Khi nào tế bào phân chia ?

? 2. Cơ thể chúng ta gồm hang tỉ tế bào được hình thành nhờ quá trình nào ?

1. Khi tế bào lớn lên và đạt kích thước nhất định (tế bào trưởng thành) sẽ thực hiện quá trình phân chia.

2. Cơ thể người xuất phát ban đầu là hợp tử, chỉ gồm 1 tế bào, nhờ quá trình phân chia tế bào sẽ tạo ra hàng tỉ tế bào
ĐẤU TRƯỜNG 35
- Mỗi học sinh sẽ có 1 bảng ghi đáp án đúng cho mỗi câu hỏi trong vòng 5 giây suy nghĩ.

- Học sinh nào có đáp án sai sẽ dừng cuộc chơi và bị loại khỏi danh sách chơi  thành khán giả cổ vũ.

Luật chơi
Bạn B

Bạn A

Bạn A1

Bạn A2

Bạn A3

Bạn A4

Bạn A5

Bạn F

Bạn B2

Bạn B1

Bạn B3

Bạn B4

Bạn B5

Bạn C

Bạn C1

Bạn D

Bạn D1

Bạn E

Bạn C3

Bạn D2

Bạn D3

Bạn E2

Bạn C5

Bạn D4

Bạn F 4

Bạn F 1

Bạn C4

Bạn C2

Bạn E1

Bạn E3

Bạn E4

Bạn E5

Bạn F 2

Bạn F 3

Bạn D5

3

2

7

6

5

4

8

9

10

1
Một tế bào mẹ sau khi phân chia (sinh sản) sẽ tạo ra bao nhiêu tế bào con ?

00

01

02

03

04

05

06

07

08

09

10

11

12

13

14

15

2 tế bào

1 tế bào

4 tế bào

8 tế bào

A

B

C

D
Cơ thể sinh vật lớn lên chủ yếu dựa vào những hoạt động nào dưới đây?

00

01

02

03

04

05

06

07

08

09

10

11

12

13

14

15

Sự hấp thụ và ứ đọng nước trong dịch tế bào theo thời gian

Sự gia tăng số lượng tế bào qua quá trình phân chia.

Sự lớn lên và phân chia của tế bào

Sự tăng kích thước của từng tế bào do trao đổi chất.

A

B

C

D
Hiện tượng nào dưới đây không phản ánh sự lớn lên và phân chia của tế bào ?

00

01

02

03

04

05

06

07

08

09

10

11

12

13

14

15

Sự gia tăng diện tích bề mặt của một chiếc lá

Sự xẹp, phồng của các tế bào khí khổng

Sự tăng dần kích thước của một củ khoai lang

Sự vươn cao của thân cây tre

A

B

C

D
Sự lớn lên của tế bào có liên quan mật thiết đến quá trình nào dưới đây ?

00

01

02

03

04

05

06

07

08

09

10

11

12

13

14

15

Sinh sản

Trao đổi chất

Cảm ứng

Trao đổi chất và cảm ứng

A

B

C

D
Một tế bào mô phân sinh ở thực vật tiến hành phân chia liên tiếp 4 lần. Hỏi sau quá trình này, số tế bào con được tạo thành là bao nhiêu ?

_5_

00

01

02

03

04

05

06

07

08

09

10

11

12

13

14

15

16 tế bào

32 tế bào

4 tế bào

8 tế bào

A

B

C

D
Quá trình phân chia tế bào gồm hai giai đoạn là:

_6_

00

01

02

03

04

05

06

07

08

09

10

11

12

13

14

15

Phân chia tế bào chất  phân chia nhân

Phân chia nhân  phân chia tế bào chất.

Lớn lên  phân chia nhân

Trao đổi chất  phân chia tế bào chất.

A

B

C

D
Phát biểu nào dưới đây về quá trình lớn lên và phân chia của tế bào là đúng ?

_7_

00

01

02

03

04

05

06

07

08

09

10

11

12

13

14

15

Mọi tế bào lớn lên rồi đều bước vào quá trình phân chia tế bào.

Sau mỗi lần phân chia, từ một tế bào mẹ sẽ tạo ra 3 tế bào con giống hệt mình

Phân chia và lớn lên và phân chia tế bào giúp sinh vật tăng kích thước, khối lượng.

Sự phân tách chất tế bào là giai đoạn đầu tiên trong quá trình phân chia

A

B

C

D
Điều gì sẽ xảy ra với cơ thể nếu không kiểm soát được quá trình phân chia tế bào?

_8_

00

01

02

03

04

05

06

07

08

09

10

11

12

13

14

15

Cơ thể lớn lên thành người khổng lồ.

Xuất hiện các khối u ở nơi phân chia mất kiểm soát.

Cơ thể phát triển mất cân đối (bộ phận to, bộ phận nhỏ không bình thường).

Cơ vẫn thể phát triển bình thường.

A

B

C

D
II. SỰ SINH SẢN ( PHÂN CHIA ) CỦA TẾ BÀO

* Quá trình phân chia của tế bào gồm hai giai đoạn :

- Phân chia nhân : Nhân của tế bào nhân đôi và đi về hai cực tế bào.

- Phân chia chất tế bào : Tế bào chất chia đều cho hai tế bào con bằng cách hình thành vách ngăn ngang ( ở tế bào thực vật ) hoặc màng tế bào thắt lại ( ở tế bào động vật )

-> Kết quả : Từ một tế bào trưởng thành sau khi phân chia ( 1 lần ) hình thành hai tế bào con

- Tế bào non nhờ quá trình lớn lên mà thành tế bào trưởng thành có khả năng phân chia ( sinh sản ). Kết quả quá trình phân chia lại sinh ra những tế bào non mới
III. Ý NGHĨA CỦA SỰ LỚN LÊN VÀ SINH SẢN TẾ BÀO

Quan sát Hình 20.3 – 20.4, thảo luận và trả lời câu hỏi :

1. Sự sinh sản tế bào có ý nghĩa gì ?

2. Nhờ quá trình nào cơ thể có được những tế bào mới để thay thế cho những tế bào già, các tế bào bị tổn thương

1. Trong các trường hợp nêu ở Hình 20.3, 20.4, sự phân chia của tế bào giúp cơ thể lớn lên và tạo ra các tế bào mới thay thế cho các tế bào đã chết, già hay mất chức năng.

2. Nhờ có quá trình phân chia của tế bào, cơ thể sẽ tạo ra các tế bào mới để thay thế cho những tế bào già, tế bào chết, tế bảo sai hỏng và tế bào bị tổn thương.
III. Ý NGHĨA CỦA SỰ LỚN LÊN VÀ SINH SẢN TẾ BÀO

- Sự lớn lên của hầu hết các sinh vật đa bào (cơ thể có cầu tạo gồm nhiều tế bào) chủ yếu là do sự tăng lên về kích thước và số lượng các tế bào trong cơ thể. Trong khi đó, ở các sinh vật đơn bào, sự lớn lên là do sự tăng lên của kích thước tế bào.

- Giúp cơ thể thay thế những tế bào già yếu, đã chết

- Giúp cơ thể lớn lên ( sinh trưởng ) và phát triển.
*Hình thức: HS làm việc cá nhân. *Nhiệm vụ:

Quan sát và ghi lại các hiện tượng xung quanh em có thể giải thích bằng sự lớn lên và phân chia của tế bào.
NHIỆM VỤ VỀ NHÀ