TIẾT 80:

Khi con tu hú
- Tố Hữu -

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả
Tiểu
sử

Sự
nghiệp

Tác
phẩm
chính

Đặc
điểm
thơ ca

1. Tác giả
- Tố Hữu ( 1920 – 2002 ), tên thật Nguyễn
Kim Thành, quê ở Thừa Thiên - Huế.
- Ông giác ngộ lí tưởng cách mạng khi
đang học ở Trường Quốc học Huế

- Tố Hữu có sự thống nhất đẹp đẽ giữa cuộc đời
cách mạng và cuộc đời thơ
- Phong cách thơ: Trữ tình, chính trị sâu sắc
Þ Là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt nam

Một số hình ảnh về hoạt động cách mạng của nhà thơ Tố Hữu

Tố Hữu với Bác
Hồ ở Pắc Bó 1961

Tố Hữu làm việc với
Bác Hồ 1961

Tố Hữu vào chiến
trường Miền Nam

Cổng và tháp canh theo kiến trúc
Pháp xưa còn nguyên vẹn

Lao Thừa Phủ trong thời kỳ Mỹ chiếm đóng

Khu biệt giam đối với loại tội phạm nguy hiểm

Nhà giam số 9, nơi từng giam giữ nhà thơ Tố Hữu

Các tác phẩm chính của nhà thơ Tố Hữu

Các tác phẩm chính của nhà thơ Tố Hữu

Máu và hoa

2. Tác phẩm
Hoàn
cảnh
sáng
tác

Xuất xứ

Thể loại

PTBĐ

Hoàn cảnh
sáng tác

Nhà giam số 9

Sáng tác tháng 7/1939 khi tác
giả bị bắt giam trong nhà lao
Thừa Phủ (Huế).

Nhà lao Thừa Phủ

Bế tắc

Khi
con tu
hú

Bị bắt vào tù

Giác ngộ

Xuất xứ

In trong tập thơ “Từ ấy” (phần 2)
Máu lửa
(1937 - 1939)

Từ ấy
(1937 - 1946)

Xiềng xích
(1939 - 1942)
Giải phóng
(1942 - 1946)

Thể
loại

PTBĐ

Lục
bát

Biểu cảm,
miêu tả

3. Bố cục

6 câu đầu: Cảnh đất trời vào hè

2 phần
4 câu cuối: Tâm trạng người tù

Nhan đề: Khi con tu hú
Chỉ là vế phụ của một câu trọn ý
Mở ra bao nhiêu liên tưởng
“Khi chim tu hú gọi bầy là khi mùa hè đến người tù cách mạng
(nhân vật trữ tình) càng cảm thấy ngột ngạt trong phòng giam
chật chội, càng thèm khát cháy bỏng cuộc sống tự do tưng
bừng ở bên ngoài”
Nhan đề bài thơ đã gợi mạch cảm xúc của toàn bài

II. Đọc – hiểu văn bản

1. Bức tranh mùa hè
Hoàn thiện sơ đồ gợi ý
Thảo luận theo nhóm trong 5 phút
Đại diện lên trình bày trong 2 phút

Nhóm 1:Những
tín hiệu mùa hè
Bức
tranh
mùa hè

Nhóm 2:
Những đặc sắc
nghệ thuật






Hình ảnh, cảnh vật
Màu sắc
Âm thanh
Hương vị
 Cách lựa chọn từ
 Phép liệt kê
 Phép đảo ngữ

Nhóm 3:Thế giới cảm
xúc, tâm hồn người
nghệ sĩ



Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín,trái cây ngọt dần 
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

Những
tín hiệu
mùa hè

Hình ảnh

Màu sắc



Âm thanh



Hương vị

Trời - rộng, cao

Khoáng đạt, tự do

Diều sáo - lộn nhào
Vàng - Lúa chiêm, bắp
Xanh - Vườn, trời
Hồng - Nắng

Tiếng tu hú
Tiếng ve ngân
Tiếng sáo diều

Lúa chín
Trái cây ngọt dần

Rực rỡ, tươi tắn

Vui tươi, rộn rã

Ngọt ngào

Từ ngữ:
+ Tính từ: ngọt, vàng, xanh, chín…
+động từ:dậy, lộn, nhào, nhân
+từ hô ứng: “càng…càng”
+phó từ: đang, dần
Sử dụng thủ pháp liệt kê, đảo ngữ nhẹ nhàng

Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín,trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...

 Hương vị ngọt ngào
 Âm thanh rộn rã
 Màu sắc tươi tắn
 Không gian khoáng đạt

 Bức tranh mùa hè bình dị, tươi vui, giàu sức sống

Tâm hồn
người
nghệ sĩ

Lòng yêu
cuộc sống,
niềm khao
khát tự do +
Sức sống tuổi
trẻ, hồn thơ
lãng mạn

Giúp nhà thơ
vẽ nên bức
tranh mùa hè
từ tiếng
chim tu hú
rộn ràng ấy

2. Tâm trạng người tù
Thảo luận theo bàn
Hoàn thiện PBT trong 4 phút
Đại diện lên trình bày trong 2 phút

CÁC TỪ NGỮ/ BIỆN
PHÁP NGHỆ THUẬT
Nhịp thơ (câu 8;9):
……………………......
Từ ngữ chỉ trạng thái,
cảm xúc, hành động:
………………………

HIỆU QUẢ BIỂU ĐẠT
CỦA CÁC TỪ NGỮ/ BIỆN
PHÁP NGHỆ THUẬT

CẢM NHẬN VỀ TÂM
TRẠNG CỦA NGƯỜI
CHIẾN SĨ

……………………......
……………………......

……………………......
……………………......

……………………......
………………………..

……………………......
………………………..

Kiểu câu theo mục đích
nói (câu thơ 8;9;10):
………………………

……………………......
..………………………

Giọng điệu thơ:
……………….............

……………………......
.……………….............

……………………......
..………………………
……………………......
.……………….............

Ta nghe / hè dậy / bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, / hè ôi!
Ngột làm sao, / chết uất thôi
Con chim tu hú / ngoài trời / cứ kêu!

Ngắt nhịp
bất
thường ở
câu 8 và 9

Động từ
mạnh:
dậy, đạp
tan,
ngột,
chết uất

Từ cảm
thán: ôi,
làm
sao,
thôi,
cứ

Ẩn dụ: đạp
tan phòng
= Phá tan
xiềng xích
nô lệ

 Trạng thái: Đau khổ, u uất, ngột ngạt

KHI CON TU HÚ
Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín,trái cây ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve ngân
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao
Đôi con diều sáo lộn nhào từng không...
Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi!
Ngột làm sao, chết uất thôi
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu!

Tâm trạng người tù khi
nghe tiếng chim tu hu
kêu ở đoạn thơ đầu và
ở đoạn cuối có gì
khác nhau?

KẾT THÚC
BÀI THƠ

MỞ ĐẦU
BÀI THƠ
Gợi cảnh đất trời bao la,
tưng bừng sự sống lúc
vào hè , tâm trạng náo
nức hoà vào cảnh vật

Gợi niềm chua xót
đau khổ - tâm trạng
u uất, bực bội,
khao khát tự do

=> tiếng tu hú chính là tiếng gọi của tự do, của cuộc
sống

Con tu hú to nhất họ, nó kêu “tu hú” là mùa tu hú chín; không
sai một tẹo nào. Cả làng có mỗi cây tu hú ở vườn ông Tấn. Tu
hú đỗ ngọn cây tu hú mà kêu. Quả chín đỏ, đầy ụ như mâm xôi
gấc. Tiếng tu hú hiếm hoi; quả hết, nó bay đi đâu biệt.
( Lao xao – Duy Khán)

Tu hú ơi chẳng đến ở cùng bà
Kêu chi hoài trên những cánh đồng xa
(Bếp lửa – Bằng Việt)

III. Tổng kết

Cộng hưởng trí tuệ
Nội dung
Nghệ thuật

1. Nghệ thuật
Viết theo thể thơ lục bát mượt
mà, uyển chuyển

Lựa chọn lời thơ đầy ấn tượng
để biểu lộ cảm xúc

Sử dụng các biện pháp tu từ tạo tính thống nhất của
văn bản và đối lập giữa cuộc sống tự do bên ngoài
với bên trong ngục tù

2. Nội dung
Lòng yêu đời

Bài thơ
thể hiện

Lòng yêu lí tưởng
Khát vọng tự do cháy bỏng

Của người
chiến sĩ
Cách mạng
trong hoàn
cảnh tù đày