Tiết 137, 138:

MÂY VÀ SÓNG
(R.Ta-go)

I) TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả

- Ra-bin-đra-nát (1861-1941) sinh ở Can-cút-ta Ấn Độ,
trong 1 gia đình quý tộc – nhà thơ của tình yêu thương và
lòng nhân ái, Mặt trời của thi ca Ấn Độ, một trái tim vĩ đại.
- Phong cách
thơ:
+ Thơ ông thể hiện tinh thần dân tộc và dân chủ sâu sắc,
tinh thần nhân văn cao cả và tính chất trữ tình triết lý nồng
đượm.
+ Thơ ông còn sử dụng thành công những hình ảnh

thiên nhiên mang ý nghĩa tượng trưng, những hình ảnh
liên tưởng, so sánh, tương phản và thủ pháp trùng điệp.
- Năm 1913, với tập "Thơ Dâng” ông là nhà văn đầu tiên
của châu Á được nhận giải Nô-ben về văn học
- Ông để lại gia tài văn hóa nghệ thuật đồ sộ với 52
tập thơ, 42 vở kịch, 12 bộ tiểu thuyết, hàng trăm truyện
ngắn,... trên 1500 bức họa và số lượng ca khúc lớn.

2. Tác phẩm

a. Hoàn cảnh sáng tác: - Mây và sóng” được sáng tác trong những năm tháng đầy bi
kịch của cuộc đời Ta-go (1902: vợ mất; 1904: con gái thứ 2 qua đời; 1905: người cha
ra đi; 1907: con trai trưởng dời bỏ ông. Ông tâm sự: cõi đời hôn lên tôi với nỗi đau
thương và đòi hỏi tôi đáp lại bằng lời ca tiếng hát)
- Bài thơ được viết bằng tiếng Ben-gan, in trong tập thơ Si-su
(Trẻ thơ), XB năm 1909 và được Ta-go dịch ra tiếng Anh, in trong tập Trăng
non XBP1:
năm
b. Bố cục:
Từ1915.
đầu -> xanh thẳm: Cuộc trò chuyện của em bé với mây và mẹ

P2: Còn lại: Cuộc trò chuyện của em bé với sóng và mẹ
c. Ý nghĩa nhan đề:
"Mây và sóng" là một nhan đề giàu ý nghĩa biểu tượng. Trước hết, mây, sóng
đều là những hình ảnh thiên nhiên, tượng trưng cho tiếng gọi của thế giới diệu
kì, lung linh, hấp dẫn. Tuy nhiên, em bé đã từ chối tiếng gọi hấp dẫn ấy vì em
không thể rời mẹ. Vậy nên, em bé đã nghĩ ra một trò chơi để chơi cùng mẹ.
"Mây và sóng" giờ đây không còn là hình ảnh thế giới kì diệu nữa mà là hóa thân
của em bé trong trò chơi thú vị với mẹ. Em hóa thân thành mây, sóng để được
ôm ấp và vỡ tan vào lòng mẹ. Như vậy, nhan đề bài thơ đã gợi mở chủ đề, tư
tưởng của tác phẩm: ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt.

Clouds and waves
We play from the time we wake till the day ends.
We play with the golden dawn, we play with the silver moon.
I ask, "But, how am I to get up to you?" They answer, "Come to the
edge of the earth, lift up your hands to the sky, and you will be
taken up into the clouds."
"My mother is waiting for me at home," I say. "How can I leave her
and come?"
Then they smile and float away.
But I know a nicer game than that, mother.
I shall be the cloud and you the moon.
I shall cover you with both my hands, and our house-top will be the
blue sky.
The folk who live in the waves call out to me-"We sing from morning till night; on and on we travel and know not
where we pass."
I ask, "But, how am I to join you?" They tell me, "Come to the edge
of the shore and stand with your eyes tight shut, and you will be
carried out upon the waves."
I say, "My mother always wants me at home in the evening--how
can I leave her and go?"
Then they smile, dance and pass by.
But I know a better game than that.
I will be the waves and you will be a strange shore.
I shall roll on and on and on, and break upon your lap with laughter.

Bài thơ viết bằng tiếng Bengan được in trong tập Si -su
(Trẻ thơ) XB năm 1909

And no one in the world will know where we both are.

Được chính Ta-go dịch sang tiếng Anh, in trong tập
“Trăng non” (1915)

- Bài thơ tự do (như văn xuôi): không theo luật thơ
nào, không có vần
- Bài thơ dịch, dòng thơ nối tiếp, câu thơ dài cần
ngắt nhịp cho đúng, giọng nhẹ nhàng, tha thiết, rủ rỉ
như kể chuyện.
Mẹ ơi

- Mở ra không gian chia sẻ của tình mẫu tử
- Người mẹ không trực tiếp xuất hiện, nhưng là đối
tượng của đối thoại và đối tượng để em bé bộc lộ
cảm xúc
- Tạo liên kết ngầm với phần thơ sau

Giữa hai phần có những điểm giống và khác nhau:
- Trình tự tường thuật của mỗi
phần đều có:
+ Lời mời gọi của mây hoặc sóng
+ Lời từ chối và lí do từ chối của bé.
+ Trò chơi do em bé sáng tạo ra.

- Nhưng không trùng lặp ý:
+ Tính chất hấp dẫn của cảnh vật
và trò chơi ở 2 phần là khác nhau
+ Cung bậc tình cảm ở 2 phần cũng
khác nhau

Thủ pháp trùng điệp, kết cấu tăng tiến góp phần thể hiện
chủ đề của tác phẩm, tạo nhịp điệu cho bài thơ

II) PHÂN TÍCH
1. Thế giới trên mây và trong sóng vẫy gọi :

Lời mời gọi của
mây và sóng với
em bé như thế
nào?

…chơi từ khi thức dậy…chiều tà.
…chơi với bình minh vàng,…vầng trăng bạc.
…ca hát từ sáng sớm đến hoàng hôn.
*Sóng:
…ngao du nơi này … nơi nao.
*Mây:

- Thế giới diệu kì: người trên mây và trong sóng có thể đến
với bé và cất lời mời gọi tha thiết.
- Thế giới đẹp đẽ lung linh sắc màu kì ảo

Cảm nhận
của em về
những cảnh
tượng mà
mây và sóng
đã vẽ ra?

Em có nhận xét gì
về trò chơi của
mây và sóng?

…chơi từ khi thức dậy…chiều tà.
…chơi với bình minh vàng,…vầng trăng bạc.
…ca hát từ sáng sớm đến hoàng hôn.
*Sóng:
…ngao du nơi này … nơi nao.
*Mây:

Đây là thế giới của
niềm vui là sự tự do

- Thế giới diệu kì: người trên mây và trong sóng có thể đến
với bé và cất lời mời gọi tha thiết.
- Thế giới đẹp đẽ lung linh sắc màu kì ảo
- Nghệ thuật: biện pháp nhân hóa, điệp ngữ, điệp cấu trúc, hình
ảnh thơ đẹp lung linh

- Cách đến với mây:“Hãy đến nơi tận cùng trái đất, đưa tay lên
trời, cậu sẽ được nhấc bổng lên tận tầng mây”
- Cách đến với sóng: “Hãy đến rìa biển cả, nhắm nghiền mắt
lại, cậu sẽ được làn sóng nâng đi”.
Þ Cách đến với thế giới của mây và sóng kì diệu như những
phép màu trong truyện cổ tích – đồng thời cũng rất dễ dàng
“...làm thế nào...lên đó được ?”
“Nhưng làm thế nào mình ra ngoài đó được?
=> Em bé tò mò, thích thú bị cuốn hút bởi những lời mời gọi
và như muốn đến ngay với thế giới của mây và sóng

Thế giới của những người trên mây và sóng hấp dẫn trẻ thơ vì:
- Phù hợp với tâm lí ham vui, ham chơi
- Tác động đến trí tưởng tượng phong phú
- Đánh thức trí tò mò, ham hiểu biết và muốn đi xa để khám phá cuộc sống
=> Ta-go yêu mến và am hiểu tâm lí trẻ em
Ý nghĩa:
- Thiên nhiên luôn có một sức vẫy gọi mãnh liệt với con người, đặc biệt là
với tâm hồn trẻ thơ hồn nhiên, giàu trí tưởng tượng và giàu ước mơ, khát
vọng
- Sâu xa hơn, sự hấp dẫn, lí thú của các trò chơi trên mây và trong sóng còn
tượng trưng cho những cám dỗ trong cuộc sống

2. Sức níu giữ của tình mẫu tử

a. Em bé từ chối lời mời gọi của mây và sóng
LỜI TỪ CHỐI MÂY
“Mẹ mình đang đợi ở nhà”- con
bảo - “Làm sao có thể rời mẹ mà
đến được?

Em nghĩ đến mẹ
Þ
Þ
Þ
Þ

LỜI TỪ CHỐI SÓNG
- Con bảo:“Buổi chiều mẹ luôn
muốn mình ở nhà, làm sao có thể
rời mẹ mà đi được?”

Em hiểu lòng mẹ

Em bé rất yêu mẹ, không muốn dời xa mẹ
Lời từ chối hồn nhiên, đáng yêu nhưng cũng rất dứt khoát
Những người trên mây và trong sóng vui vẻ không níu kéo
nữa

b. Em sáng tạo trò chơi cùng mẹ
Con là mây, mẹ là trăng
Hai bàn tay con ôm lấy mẹ
Và mái nhà ta là bầu trời xanh thẳm

-> h/a so sánh mang ý nghĩa biểu tượng
- Mây – con: ngây thơ, trong sáng
- Trăng – mẹ: dịu dàng, ấm áp
- => ngợi ca tình mẫu tử gắn bó, quấn
quýt

TácTừ
giảchối
đã sử
những biện
lời dụng
mời của
pháp
thuậtEm
nàobékhi miêu
mâynghệ
và sóng.
tảnghĩ
trò chơi
củachơi
em bé?
đã
ra trò
nào?
Con là sóng, mẹ là bến bờ kì lạ.
Con lăn, lăn, lăn mãi rồi sẽ cười vang
vỡ tan vào lòng mẹ
Và không ai trên thế gian này biết mẹ con
ta ở chốn nào

- Điệp ngữ: lăn; hình ảnh so sánh mang ý
nghĩa biểu tượng:
- Sóng – con: hồn nhiên, tinh nghịch
- Bến bờ kì lạ - mẹ: bao la, khoan dung
- => ngợi ca từ mẫu tử thiêng liêng bất diệt

Trò chơi của bé là sự sáng tạo kì diệu của tuổi thơ hồn nhiên
bên mẹ, là sự hòa hợp tuyệt vời giữa tình yêu thiên nhiên và tình
mẫu tử
Hình ảnh người mẹ:
Một người mẹ hiền dịu, bao dung, tâm lí - thấp thoáng trong bài
thơ
“Trong vũ trụ có lắm kì quan nhưng kì quan đẹp nhất là trái tim
người mẹ”
(Bersot)

CON NGƯỜI - MẸ

THIÊN NHIÊN

Thơ mộng –
diệu kì
Quyến rũ,
cám dỗ

Thiêng liêng bất
diệt
ĐỐI SÁNH

Níu giữ mãnh
liệt

Ý NGHĨA TRIẾT LÍ CỦA BÀI THƠ:
- Tình mẫu tử thiêng liêng, cao đẹp đã giúp con người vượt
qua những cám dỗ trong cuộc sống
- Hạnh phúc thật giản dị, gần gũi do chính ta tạo ra.
- Tình yêu thương và gia đình là khởi nguồn của mọi khởi
nguồn của mọi cảm xúc, ước mơ, sáng tạo.

Tiết 137, 138:

Văn bản

MÂY VÀ SÓNG

I. Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu văn bản
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Bố cục bài thơ 2 phần giống nhau
những không trùng lặp về ý và
lời.
- Hình ảnh thiên nhiên giàu ý
nghĩa
2. Ý tượng
nghĩa trưng.
Bài thơ ca ngợi ý nghĩa thiêng
liêng của tình mẫu tử.
* Ghi nhớ: (SGK/89)

(R. Ta-go)

Nêu nghệ thuật đặc sắc
của bài thơ?

Nêu ý nghĩa của bài
thơ?

Ngoài ngợi ca tình mẫu tử, bài
thơ này còn gợi cho em thêm
những suy ngẫm gì?

SƠ ĐỒ TƯ DUY

Hướng dẫn học ở nhà
1. Nắm được nội dung, nghệ thuật của văn bản
2. Chuẩn bị bài: “Ôn tập về thơ”
- Hệ thống hoá kiến thức cơ bản về tác phẩm thơ
hiện đại trong chương trình ngữ văn 9
- Nắm được nội dung, nghệ thuật của các bài thơ
- Đặc điểm và thành tựu thơ Việt Nam sau 1945.