TIẾT 36, BÀI 13: NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI TRẦN
1226 -1400

“Bấy giờ nhà vua vẫn cứ tiến hành mọi việc thổ mộc không ngừng,
nghe nói ngoài kinh thành có giặc cướp, cũng giả vờ làm ngơ để bưng
bít đi, chỉ ham thích của cải. Các bầy tôi (quan lại) đều bắt chước,
tranh nhau bán quan buôn ngục, ngoài ra không còn nghĩ đến việc gì.”
(Khâm định Việt sử thông giám cương mục)

1. Nhà trần thành lập

- Cuối thế kỉ XII, vua quan nhà Lý ăn chơi sa đọa.
- Hạn hán lụt lội xảy ra liên miên, đời sống của nhân dân
cực khổ, nông dân nhiều nơi nổi dậy đấu tranh.
- Tháng 12 năm Ất Dậu (đầu năm 1226), Lý Chiêu Hoàng
nhường ngôi cho Trần Cảnh => Nhà Trần thành lập.

- “Đầu tôi chưa rơi xuống đất, xin
bệ hạ đừng lo”.
- Khi vua tỏ ra muốn cho anh ruột
Trần Thủ Độ là An Quốc làm Tể
tướng, ông đã từ chối, nói: “An
Quốc là anh tôi, nếu bệ hạ nhận
thấy là người hiền tài thì tôi xin
từ chức để nhường cho anh tôi,
nếu bệ hạ nhận thấy không phải
là hiền tài thì không nên dùng,
chứ nếu cả hai anh em đều làm
tướng thì đối với thiên hạ còn ra
thế nào?”.

Thái sư Trần Thủ Độ

Thái Bình nơi đặt lăng mộ thờ Thái sư Trần Thủ Độ

1. Nhà trần thành lập
2. Tình hình chính trị.

- Sơ đồ tổ chức bộ máy nhà nước

Sơ đồ bộ máy nhà nước thời Trần
Vua
(Thái Thượng Hoàng)
Quan văn

Quan võ
Các Cơ quan

Quốc
sử
viên

  Quốc sử viện

(đảm nhiệm việc viết sử)
Thái y viện
(coi việc chữa bệnh trong cung),
Tôn nhân phủ
(nắm sự vụ của họ hàng tôn
thất)

Thái
y
viên

Các Chức quan

Tôn
nhân
phủ

Hà
Đê
sứ

Khuyến
Nông
Sứ

12 lộ
(Chánh, phó an phủ sứ)
Phủ
(Tri phủ)
Châu, huyện
(Tri châu tri huyện)
Xã
(Xã quan)

Đồn
Điền
Sứ

Em hãy so sánh điểm giống và khác nhau giữa bộ máy nhà nước thời Trần so với thời Lý?
SƠ ĐỒ BỘ MÁY NHÀ NƯỚC THỜI TRẦN

SƠ ĐỒ BỘ MÁY NHÀ NƯỚC THỜI LÝ

Vua

(Thái Thượng Hoàng)

Quan võ

Quan văn

(Họ Trần)

(Họ Trần)

Các cơ quan
Quốc
sử
viên

Thái
y
viên

Vua
Quan đại thần
Quan võ

Quan văn

Các chức quan

Tôn
nhân
phủ

Hà đê Khuyến Đồn
sứ nông sứ điền
sứ

12 lộ
(Chánh, phó an phủ sứ)

24 lộ, phủ
(Tri phủ, tri châu)
Huyện

Phủ
(Tri phủ)
Châu, huyện
(Tri châu tri huyện)
Xã
(Xã quan)

Hương, Xã

* Giống nhau: Đều tổ chức theo chế độ quân chủ trung
ương tập quyền
* Khác nhau:
-Nhà Trần thực hiện chế độ Thái Thượng Hoàng.
-Các quan đại thần phần lớn do họ Trần nắm giữ.
-Đặt thêm các cơ quan, chức quan để trông coi sản xuất.
-Cả nước chia làm 12 lộ.

Sơ đồ bộ máy nhà nước thời Trần
Vua
(Thái Thượng Hoàng)

Quan văn

Quan võ
Các cơ quan

Quốc
sử
viên

Thái
y
viên

Các chức quan

Tôn
nhân
phủ

Hà
Đê
sứ

Khuyến
Nông
Sứ

12 lộ
(Chánh, phó an phủ sứ)
Phủ
(Tri phủ)
Châu, huyện
(Tri châu tri huyện)
Xã
(Xã quan)

Đồn
Điền
Sứ

* Nhận xét: Bộ máy
nhà Trần hoàn
chỉnh, chặt chẽ hơn
nhà Lý. Điều này
chứng tỏ nhà Trần
quan tâm tới nhiều
mặt của đất nước.
Năng lực quản lý
của nhà Trần được
nâng cao.

.

TIẾT 37, BÀI 13: NƯỚC ĐẠI VIỆT THỜI TRẦN
1226 -1400 ( tiếp)
1. Nhà Trần thành lập
2. Tình hình chính trị
3. Tình hình kinh tế, xã hội

Để phục hồi và
phát triển kinh tế
nhà Trần đã thực
hiện những biện
pháp gì?

3. Tình hình kinh tế, xã hội.

a. Tình hình kinh tế
- Nhà Trần đẩy mạnh khẩn
hoang, mở rộng diện tích sản
xuất, đắp đê phòng lụt, nạo
vét kênh.

Cảnh đắp đê thời Trần

- Nhà Trần đẩy mạnh khai hoang, mở rộng diện tích sản xuất,
đắp đê phòng lụt, nạo vét kênh. Khuyến khích lập điền trang
- Các xưởng thủ công được khuyến khích phát triển: nghề dệt
vải, làm gốm, đúc đồng, đóng thuyền, đúc tiền đồng, chế tạo
vũ khí hoạt động mạnh.
-

Thương nghiệp Kinh thành Thăng Long, các tuyến dường dọc
biên giới, cửa khẩu, cửa biển hoạt động buôn bán tấp nập.

4. Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng.

Vì
sao
khi
mới
thành
lập,
nhà
Nước ta luôn đứng trước nguy cơ ngoại xâm
Trần rất quan tâm tới việc xây
(nhất là thời kì
đếquân
quốc
Mông
- quốc
Nguyên đang
dựng
đội và
củng cố
mở rộng xâm lược). phòng?

CHỦ ĐỀ: NƯỚC ĐẠI VIỆT DƯỚI THỜI TRẦN
I. SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN VÀ SỰ CỦNG CỐ CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TẬP QUYỀN.

4. Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng.

- Quân đội:
+ Cấm quân: bảo vệ kinh
thành, nhà vua.
+ Quân các lộ: chính binh (ở
đồng bằng), phiên binh (ở
miền núi).

Quân đội nhà Trần
được tổ chức như
thế nào?

CHỦ ĐỀ: NƯỚC ĐẠI VIỆT DƯỚI THỜI TRẦN
I. SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN VÀ SỰ CỦNG CỐ CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TẬP QUYỀN.

4. Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng.

Cấm quân được tuyển chọn từ
những
mạnh
ở quê
Vì
để trai
tăngtráng
độ khỏe
tin cậy
trong
hương nhà Trần (Tức Mặc, Nam
việc bảo vệ triều chính, cấm
Định). Quân các lộ ở đồng bằng gọi
quân
có
nhiệm
vụ
bảo
vệ
vua
là chính binh, ở miền núi gọi là
hoàng
thành, triều đình.
phiên binh.
Trích sgk Lịch sử lớp 7, trang 52

Vì sao nhà Trần
chỉ tuyển chọn
những thanh niên
khoẻ mạnh ở quê
hương họ Trần?

CHỦ ĐỀ: NƯỚC ĐẠI VIỆT DƯỚI THỜI TRẦN
I. SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN VÀ SỰ CỦNG CỐ CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TẬP QUYỀN.

4. Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng.

- Thi hành chính sách “ngụ
binh ư nông”
- Chủ trương: “Quân lính
cốt tinh nhuệ, không cốt
đông”

Quân
đội
nhà
Trần
“Trong khi nước không có
được
tuyển
dụng
việc thì cho quân lính về làm
theo
chính
sách
và
ruộng; khi có việc chinh
chủ
trương
nào?
chiến, thì hết thảy mọi người

dân đều là quân lính. Thế
quân cường thịnh…”
(Trích: Khâm định Việt sử thông
giám cương mục)

CHỦ ĐỀ: NƯỚC ĐẠI VIỆT DƯỚI THỜI TRẦN
I. SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN VÀ SỰ CỦNG CỐ CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TẬP QUYỀN.

4. Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng.

- Quân đội được học tập
binh pháp và luyện tập võ
nghệ thường xuyên.

Hình chiến binh thời Trần

CHỦ ĐỀ: NƯỚC ĐẠI VIỆT DƯỚI THỜI TRẦN
I. SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN VÀ SỰ CỦNG CỐ CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TẬP QUYỀN.

4. Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng.

- Quốc phòng: cử tướng
giỏi đóng giữ biên giới
phía Bắc.

Bên cạnh việc xây
dựng quân đội, nhà
Trần đã làm gì để
củng cố quốc phòng?

Giống nhau: - Quân đội gồm 2 bộ phận.
- Tuyển dụng theo chính sách ngụ binh ư nông.
Khác nhau: - Cấm quân: tuyển những thanh niên khoẻ mạnh ở quê
hương họ Trần.
- Quân đội theo chủ trương “quân lính cốt tinh nhuệ,
không cốt đông”

CHỦ ĐỀ: NƯỚC ĐẠI VIỆT DƯỚI THỜI TRẦN
I. SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN VÀ SỰ CỦNG CỐ CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TẬP QUYỀN.

4. Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng.
5. Phục hồi và phát triển kinh tế.

a. Nông nghiệp:
- Nhà Trần đẩy mạnh khẩn
hoang, mở rộng diện tích sản
xuất, đắp đê phòng lụt, nạo
vét kênh.

Để phục hồi và
phát triển kinh tế
nông nghiệp nhà
Trần đã thực hiện
những chủ trương
gì?

Cảnh đắp đê thời Trần

CHỦ ĐỀ: NƯỚC ĐẠI VIỆT DƯỚI THỜI TRẦN
I. SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN VÀ SỰ CỦNG CỐ CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TẬP QUYỀN.

4. Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng.
5. Phục hồi và phát triển kinh tế.

a. Nông nghiệp:
- Nhà Trần đẩy mạnh khẩn
hoang, mở rộng diện tích
sản xuất, đắp đê phòng lụt,
nạo vét kênh.
- Nông nghiệp nhanh chóng
được phục hồi và phát triển.

- Chủ
phátxét
triển
Emtrương
hãy nhận
về
nôngchủnghiệp
của triển
nhà
trương phát
Trầnnông
phù nghiệp
hợp, kịp
của thời
nhà
đáp Trần?
ứng được nguyện
vọng của nhân dân.

“Năm 1266, nhà Trần cho phép các vương hầu, công
chúa, phò mã, cung tần chiêu tập những người phiêu
tán không có sản nghiệp làm nô tì để khai khẩn ruộng
hoang, lập điền trang. Vương hầu có điền trang từ đấy.”
(Trích: Đại Việt sử ký toàn thư)

Điền
Trang
là gì?

Điền trang là ruộng đất tư
của quý tộc, vương hầu thời
Trần do khai hoang mà có.

CHỦ ĐỀ:
NƯỚC ĐẠI VIỆT DƯỚI THỜI TRẦN
I. SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN VÀ SỰ CỦNG CỐ CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TẬP QUYỀN.

4. Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng.
5. Phục hồi và phát triển kinh tế.

b. Thủ công nghiệp:
- Các xưởng công nhà nước
chuyên sản xuất đồ gốm, dệt
và chế tạo vũ khí.
- Trong nhân dân thì có nghề
đúc đồng, làm giấy,…

Ấm gốm (thế kỉ XII – XIII)

CHỦ ĐỀ:
NƯỚC ĐẠI VIỆT DƯỚI THỜI TRẦN
I. SỰ THÀNH LẬP NHÀ TRẦN VÀ SỰ CỦNG CỐ CHẾ ĐỘ PHONG KIẾN TẬP QUYỀN.

4. Nhà Trần xây dựng quân đội và củng cố quốc phòng.
5. Phục hồi và phát triển kinh tế.

c. Thương nghiệp:
- Ở làng xã chợ mọc ngày càng nhiều, kinh thành
Thăng Long đã có 61 phường.
- Thuyền bè các nước ra vào buôn bán tấp nập.

TỔNG KẾT:
Theo em, những chủ trương biện pháp về quân sự, quốc
phòng và kinh tế của nhà Trần đã có tác dụng như thế nào?

Những chủ trương, biện pháp về quân sự, quốc phòng và
kinh tế cùng với tinh thần lao động cần cù, sáng tạo của
nhân dân ta đã đưa Đại Việt ở thế kỉ XIII trở thành một
quốc gia có quân đội và quốc phòng vững mạnh, có nền
kinh tế phát triển. Những điều đó đã đóng vai trò to lớn
trong việc đánh bại quân xâm lược Mông – Nguyên, làm
cho quốc gia Đại Việt hùng mạnh.

TỔNG KẾT
NHÀ
LÝ SỤP
ĐỔ

Nhà
Trần
thành
lập

Cuối thế kỉ XII, vua quan nhà Lý ăn chơi sa đọa.
Đời sống của nhân dân cực khổ, nông dân nhiều nơi nổi
dậy đấu tranh.
-Tháng 12 năm Ất Dậu (đầu năm 1226), Lý Chiêu Hoàng
nhường ngôi cho Trần Cảnh => Nhà Trần thành lập.

BỘ
MÁY
NHÀ
NƯỚC

Bộ máy quan lại thời Trần được tổ chức theo chế
độ quân chủ trung ương tập quyền.

Ban hành bộ luật mới: Quốc triều hình luật.
PHÁP
LUẬT

Đặt ra cơ quan Thẩm hình viện để xét xử việc kiện
cáo.

Hướng dẫn về nhà
- Học bài
- Chuẩn bị nội dung tiếp theo về cuộc kháng chiến chống
quân xâm lược Mông – Nguyên ( năm 1258); (năm 1285)
-Lưu ý:
+ Quân Mông Cổ xâm lược Đại Việt nhằm mục đích gì?
+ Biểu hiện tinh thần quyết tâm chống giặc của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống xâm lược Mông – Nguyên.
+ Ý nghĩa Hội nghị Diên Hồng

Hướng dẫn về nhà
- Học bài
- Chuẩn bị nội dung tiếp theo về cuộc kháng chiến chống
quân xâm lược Mông – Nguyên ( năm 1258); (năm 1285)
-Lưu ý:
+ Quân Mông Cổ xâm lược Đại Việt nhằm mục đích gì?
+ Biểu hiện tinh thần quyết tâm chống giặc của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống xâm lược Mông – Nguyên.
+ Ý nghĩa Hội nghị Diên Hồng