BÀI 1: TẠO LẬP THẾ GIỚI (THẦN THOẠI)

THỰC HÀNH ĐỌC MỞ RỘNG THEO THỂ
LOẠI:

CUỘC TU BỔ LẠI CÁC
GIỐNG VẬT (Thần thoại
Môn học: Ngữ văn - lớp 10
Việt Nam)

1. Về

Mục tiêu bài học

năng lực:
1.1. Năng lực đặc thù:
- Rèn luyện năng lực nhận biết và phân tích
được một số yếu tố của thần thoại như: cốt truyện,
nhân vật, thời gian, không gian.
1.2. Năng lực chung:
Năng lực giao tiếp và hợp tác: phân tích
được các công việc cần thực hiện để hoàn thành
nhiệm vụ của nhóm.
2. Về phẩm chất
- Trách nhiệm: góp phần bảo tồn di sản
nghệ thuật của người xưa.

Em hãy cho biết đặc điểm hình thức
khi tìm hiểu truyện thần thoại.

Thời gian

Không
gian
Cốt
truyện

Thời gian trong thần thoại là thời gian cổ sơ, không
xác định và mang tính vĩnh hằng.
Đang trong quá trình tạo lập, không có nơi chốn cụ
thể.

chuỗi sự kiện xoay quanh quá trình sáng tạo nên thế
giới và muôn loài của các vị thần.

Nhân
vật

Thường là thần có sức mạnh phi thường để thực
hiện nhiệm vụ sáng tạo thế giới và sáng tạo văn
hóa.

Tính
chỉnh
thể

Là sự toàn vẹn, thống nhất của tác phẩm để làm nổi
bật chủ đề, tư tưởng.

Hoạt động hình thành kiến
thức mới

I. Tìm hiểu chung

- Xuất xứ: theo Nguyễn Đổng Chi, Lược
khảo về thần thoại Việt Nam, Trung
tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn
Quốc gia, NXB Khoa học Xã hội, Hà
Nội, 2003.

Hoạt động hình thành kiến thức mới

II. Đọc hiểu chi tiết

Ngọc Hoàng trước khi sáng tạo ra con
người đã nặn ra vạn vật. Nhưng lúc sơ khởi, một
phần vì thiếu nguyên liệu, một phần cũng vì vội
vàng muốn có một thế giới ngay trong một sớm
một chiều nên có một số động vật có thể cấu tạo
chưa được đầy đủ: có con thiếu cánh, có con thiếu
chân,....
Vì thế sau đó, có một hôm Ngọc Hoàng
phái ba vị Thiên thần mang nguyên liệu xuống núi
để làm công việc tu bổ, bù đắp cho những con vật
nào mà cơ thể còn chưa được đầy đủ. Tin ấy ban
bố ra, mọi giống vật đều tranh nhau tìm đến nơi ở
của Thiên thần để xin những thứ mà mình cần
thiết. Thiên thần cố lo làm tròn nhiệm vụ trong
những ngày lưu lại ở hạ giới. Mọi giống vật khi ra
về đều lấy làm thỏa mãn.
Khi phân phát mọi nguyên liệu cho các
giống vật vừa hết thì có một con vịt và con chó
cùng đến một lần xin cho mình mỗi con một cẳng
thiếu vì chó chỉ mới có ba cẳng và vịt thì mới có
một. Thấy họ đến, Thiên thần từ chối với lí do các
nguyên liệu đều đã hết nhẵn.
Nhưng sau thấy hai con vật nài nỉ dữ quá,
Thiên thần thương tình bèn tạm bẻ chân ghế chắp
một chân cho con vịt và một chân sau bị thiếu

Vịt và chó đều nhất nhất vâng lời. Vì thế
sau này mà hai giống vật ấy lúc nào ngủ đều có
một cẳng giơ lên trên không.
Sau khi vịt và chó ra về, cả ba thiên thần
soạn sửa lên trời thì bỗng lại có mấy loại chim khác
cùng đến một lúc như chiền chiện, đỏ nách vào ốc
cau,...
Bọn chúng vì lúc mới được sáng tạo, Ngọc
Hoàng làm vội nên con nào cũng thiếu cả hai chân.
Thấy Thiên thần khoát tay từ chối, bọn chúng lấy
cớ là vì nghe tin quá chậm lại vì không có chân nên
không đi được nhanh mà cố vật nài Thiên thần giúp
cho mình. Một trong số ba Thiên thần thấy chúng
khẩn cầu mãi mới bẻ một nắm chân hương, gắn
cho chúng mỗi con một đôi làm chân. Khi thấy
chân mình quá yếu ớt, bọn chim kia kêu lên:
- Chết nỗi. Chân như thế này thì đậu thế nào cho
vững được.
Thiên thần trả lời:
- Hãy chịu khó giữ gìn một chút là được. Bao giờ
muốn dùng nó thì hãy đặt nhớm chân xuống đất
xem có vững không đã rồi hãy đậu. Sau này nếu
có gẫy chúng ta lại sẽ thay thứ khác.
Vì thế mà từ đó dòng dõi các loại chim ấy

Hoạt động hình thành kiến
thức mới

II. Đọc hiểu chi tiết

MẪU PHIẾU HỌC TẬP
Những đặc điểm
chính

Nhận xét (kèm bằng chứng, nếu có)

Nhân vật

 

Không gian

 

Thời gian

 

Cốt truyện

 

Nhận xét chung

 

Hoạt động hình thành kiến
thức
mới
Những
đặc điểm chính
Nhận xét (kèm bằng chứng, nếu có)
Là thần: Ngọc Hoàng, các Thiên thần.
Nhân vật
Không gian
Thời gian

Cốt truyện

Bên cạnh đó còn có các giống vật (chó, vịt, các loài chim,…)
Không gian rộng lớn, không rõ nơi chốn cụ thể: bao gồm cả cõi trời và dưới hạ
giới nhưng không nêu nơi chốn cụ thể.
Thời gian xa xưa, không xác định thời nào (trước khi Trời tạo ra loài người; lúc
sơ khởi…)
Xoay quanh việc giải thích quá trình tạo ra muôn loài; lí giải đặc điểm, tập tính
của một số loài vật (loài vịt và chó khi ngủ đều có một cẳng giơ lên không; thói
quen của các loài chim thường chới với 3 lần để thử đặt chân trước khi đậu
xuống)
- Cuộc tu bổ lại các giống vật là một truyện thần thoại.

Nhận xét chung

- Truyện đã giải thích quá trình tu bổ lại các giống vật, bù đắp những phần cơ
thể còn thiếu để chúng có hình dạng giống ngày nay.

Hoạt động luyện
tập

III. LUYỆN TẬP
Qua việc đọc văn bản “Cuộc tu bổ lại các giống vật”,
em thấy truyện có điểm gì giống và khác nhau với văn
bản “Prômêtê và loài người”?

* Điểm giống nhau:
- Đều là truyện thần thoại nên đều mang những đặc trưng của thể loại thần thoại về
không gian, thời gian, cốt truyện, nhân vật.
- Đều nói về sự hình thành của các giống vật, con vật.
- Các vị thần đều mắc sai lầm và tìm cách khắc phục lại:
+ Ê-pi-mê-tê vì hấp tấp, đãng trí mà quên mất ban đặc ân cho loài người => Prô-mê-tê
phải tái tạo và ban vũ khí “ngọn lửa” cho con người.
+ Ngọc Hoàng vì vội vàng, cũng vì một phần thiếu nguyên liệu nên tạo ra nhiều loài vật
chưa được đầy đủ các bộ phận => Ngọc Hoàng sai các Thiên thần tu bổ lại.

* Điểm khác nhau:

Prô-mê-tê và loài
người

Cuộc tu bổ lại các
giống vật

- Thần thoại Hy Lạp.

- Thần thoại Việt Nam.

- Nói về quá trình tạo lập con
người và thế giới muôn loài.

- Nói về quá trình tu bổ, hoàn thiện
của con vật.

- Các con vật trong truyện được
ban cho đặc ân, “vũ khí” riêng
để tự bảo vệ mình. Chỉ có loài người
ban đầu bị quên lãng, sau đã được ban cho
vũ khí là “ngọn lửa”.

- Các con vật chưa được hoàn thiện,
cần được tu bổ. Qua đó, truyện nhằm lí
giải tập tính của một số loài vật (chó, vịt,
chim)

Hoạt động vận
dụng

IV. VẬN DỤNG
Theo em, thanh niên ngày nay cần làm gì để bảo tồn
các di sản nghệ thuật của người xưa?

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

- Tìm đọc thêm các văn bản thần thoại
khác trên mạng Internet với độ dài
tương đương với các văn bản đã học.
- Vận dụng kĩ năng đọc hiểu văn bản
truyện thần thoại để tìm hiểu các
truyện thần thoại đó.
- Chuẩn bị bài nội dung viết: Viết văn
bản nghị luận phân tích, đánh giá một
truyện kể cho tiết tiếp theo.