CHUYÊN
ĐỀ

03

NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
VIỆT NAM TRONG LỊCH SỬ

Ấn vàng “Sắc mệnh chi
bảo” thời Minh Mệnh

Quốc huy nước Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Điểm giống nhau của hai biểu tượng này là gì?

Ấn vàng “Sắc mệnh chi
bảo” thời Minh Mệnh

Quốc huy nước Cộng hòa
xã hội chủ nghĩa Việt
Nam

"Sắc mệnh chi bảo" là biểu tượng cho quyền lực của
vua triều Nguyễn trong mô hình nhà nước quân chủ.
Quốc huy là một trong những biểu tượng của Nhà
nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

I. NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT TRONG
LỊCH SỬ VIỆT NAM TRƯỚC 1858

1. Một số mô hình nhà
nước quân chủ Việt Nam
Nhà nước
quân chủ là
gì?

Nhà nước quân chủ ở Việt Nam do vua
đứng đầu. Ngôi vua được thiết lập chủ
yếu theo nguyên tắc cha truyền con nối.
Nhà vua có quyền lực tối cao

1.1. Nhà nước quân chủ thời Lý
– Trần

Vua

Vua
Trung
ương

Địa
phương

Quan đại thần
(Tể tướng, Á
tướng,..)
Các cơ quan hành chính
(Viện hàn Lâm, Quốc Tử
Giám,…)
Phủ, Lộ, Châu, Trại
Huyện, Hương
Giáp, Thôn

Trung
ương

Quan đại thần
(Thái sư, thái úy,…)
Các cơ quan hành chính
(Môn hạ sảnh, Bộ Hộ,…)
Lộ, Phủ

Địa
phương

Huyện, Châu
Hương, Xã

Tổ chức bộ máy nhà nước thời LýTổ chức bộ máy nhà nước thời Trần

Đặc điểm bộ máy nhà nước thời Lý
– Trần: quân chủ chuyên chế mang
tính quý tộc, bộ máy được tổ chức
thống nhất từ trung ương đến địa
phương

1.2. Nhà nước quân chủ thời Lê
sơ

Vua
Trung
ương

Quan đại thần
(Thái sư, thái úy,…)
Các cơ quan hành chính
Đạo

Địa
phương

Phủ
Huyện
Châu

Nhà nước quân chủ thời Lê sơ là nhà nước quân
chủ chuyên chế tập quyền mang tính quan liêu.
Từ thời vua Lê Thánh Tông đã bãi bỏ một số chức
quan như tể tướng. Đại hành khiển,... cùng một số
cơ quan trung gian giữa vua và bộ phận thừa hành
như Khu mật viện, Trung thư sảnh,...vua trực tiếp
quản lí, điều hành

1.3. Nhà nước quân chủ thời
Nguyễn

Vua
Trung
ương

Quan đại thần
(Thái sư, thái phó,
…)
Các cơ quan hành chính
Tỉnh

Địa
phương

Phủ, Huyện, Châu
Tổng
Xã, Phường, Sách,…

Nhà nước quân chủ
thời Nguyễn là nhà
nước
quân
chủ
chuyên
chế
tập
quyền cao độ mang
tính quan liêu. Vua
trực tiếp điều hành
bộ máy chính quyền
với sự tham mưu,
giúp việc của Nội các
và Cơ mật viện. Năm
1832, vua Minh Mệnh
thống nhất cả nước
thành 30 tỉnh và phủ
Thừa Thiên (Huế).

2. Một số bộ luật tiêu biểu của Việt Nam
trước 1858

2.1. Quốc triều hình luật

Quốc triều hình luật (còn gọi là Lê
triều hình luật, Luật Hồng Đức) ra đời
nhằm đáp ứng nhu cầu xây dựng nền
quân chủ tập trung thống nhất dưới
thời Lê sơ. Bộ luật gồm có 6 quyển,
13 chương và 722 điều.
Nội dung chính của Quốc triều hình
luật là bảo vệ nhà nước quân chủ, lợi
ích của vua và quý tộc nhưng vẫn đề
cao các giá trị truyền thống, chú ý
đến vai trò và quyền lợi của người
phụ nữ

TƯ LIỆU:
Trong luật Hồng Đức, có một số điều luật bảo vệ
quyền lợi của người phụ nữ mà trong các luật
phương Đông đương thời đều không có. Ví dụ: con
gái được quyền chia tài sản như con trai, trong
trường hợp gia đình không có con trai, con gái
được quyền thừa hưởng hương hỏa, khi gia đình
phân chia tài sản thì do hai vợ chồng gây dựng sẽ
được chia đôi

b. Hoàng Việt luật lệ
Hoàng Việt luật lệ (còn gọi là Hoàng
triều luật lệ, Nguyễn triều hình luật,
Luật Gia Long,...). Bộ luật gồm 22
quyển, 398 điều.
Nội dung của bộ luật là củng cố tính
chuyên chế của nhà nước quân chủ;
bảo vệ quyền lợi của nhà vua và quý
tộc; bao quát nhiều lĩnh vưc. như quy
định về hình phạt, chế độ quan lại,
hôn nhân,... Bộ luật là co sở pháp lí
điều chỉnh quan hệ xã hội trên phạm
vi cả nước.

Điều 322: Tội gian dâm quy định cụ thể
từng trường hợp có hay không có chồng
đểu bị phạt trăm trượng, cưỡng gian bị xét
treo cổ, gian dâm với con gái 12 tuổi trở
xuống dù đổng thuận cũng xét vào tội
cưỡng gian.

II. NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TỪ 1945 ĐẾN
NAY

1. Sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ
Cộng hòa

Em hãy lắng nghe những lời tuyên ngôn
sau của chủ tịch Hồ Chí Minh và cho biết
bối cảnh lịch sử dẫn tới sự ra đời của nhà
nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

1. Sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng
hòa
15 – 08 – 1945, Nhật đầu
hàng Đồng minh
Quân Nhật ở Đông Dương
rệu rã, tuyệt vọng

Cách mạng tháng Tám
bùng nổ và thành công
Nước Việt Nam dân chủ
cộng hòa ra đời

Ngày 19 – 08 – 1945,
khởi nghĩa ở Hà Nội

Chính phủ lâm thời nước Việt
Nam Dân chủ Cộng hòa (1945)

Sự ra đời của nhà nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa là
một trong những thành quả quan trọng nhất của Cách
mạng tháng Tám năm 1945, chấm dứt thời kì thực dân
Pháp và quân phiệt Nhật đô hộ, mở ra kỉ nguyên độc lập
dân tộc gắn liền với giải phóng xã hội. Sự ra đời của Nhà
nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã góp phần cố vũ cho
phong trào giải phóng dân tộc ỏ các nước châu Á, châu
Phi và khu vực Mỹ La-tinh.

2. Đặc điểm và tính chất của Nhà
nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà

Đặc điểm và tính
chất
Đặc điểm

Tính chất

Là nhà nước theo chế độ dân

Là nhà nước dân chủ kiểu mới.

chủ cộng hòa, trong đó

Do nhân dân bầu ra, đại diện

quyền quyết định những vấn

cho ý chí và quyền lợi của

đề quan trọng của đất nước

nhân dân.

thuộc về nhân dân thông qua

Nhà nước của dân, do dân,

Quốc hội – cơ quan do toàn

vì dân

dân bầu ra

3. Vai trò của nhà nước Việt Nam dân chủ
cộng hòa

Quan sát những hình ảnh sau và
cho biết vai trò của nhà nước Việt
Nam dân chủ cộng hòa

Dân công thồ
gạo phục vụ
chiến dịch Điện

Nhà nước chia
ruộng đất cho
dân (1955)

Thanh niên Hà
Nội nhập ngũ chi
viện cho miền

Dân công thồ gạo phục vụ chiến dịch Điện Biên
Phủ

Nhà nước chia ruộng đất cho dân (1955)

Thanh niên Hà Nội nhập ngũ chi viện cho miền
Nam

Dân công thồ
gạo phục vụ
chiến dịch Điện

Nhà nước chia
ruộng đất cho
dân (1955)

Thanh niên Hà
Nội nhập ngũ chi
viện cho miền

Chống ngoại xâm

1976

Xây dựng đất nước
Hoàn thành thống nhất đất
nước về mặt nhà nước

Tổ chức thắng lợi kháng
chiến chống Mỹ, cứu
nước

1975

Tổ chức thắng lợi kháng
chiến chống thực dân
Pháp

Bước đẩu xây dựng chủ nghĩa
xã hội ở miền Bắc, chi viện
cho miền Nam

1954

Tổ chức chính phủ, xây dựng
nền kinh tế kháng chiến, thiết
lập quan hệ ngoại giao với
nhiều nước, xây dựng nền văn
hoá - giáo dục mới

Đấu tranh chống thù
trong giặc ngoài, tích cực
chuẩn bị và tiến hành
kháng chiến chống thực
dân Pháp

1946

1945

Giải quyết "giặc đói", "giặc
dốt", khó khăn tài chính

III. NHÀ NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ
NGHĨA VIỆT NAM TỪ NĂM 1976 ĐẾN
NAY

1. Sự ra đời của Nhà nước Cộng hoà
xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Phân tích bối cảnh ra đời của Nhà
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam

BỐI
CẢNH
LỊCH
SỬ

Tồn tại
hình thức
nhà nước
khác nhau
Tổng
tuyển cử
lần thứ hai
Kì họp đầu
tiên của
Quốc hội
khóa VI

Sau 1975, đất nước giải phóng, tuy
nhiên mỗi miền tồn tại hình thức nhà
nước khác nhau>>phải thống nhất
về mặt nhà nước.
Tháng 4 – 1976, cả nước tổng tuyển
cử bầu ra Quốc hội khóa VI – cơ quan
quyền lực cao nhất của Nhà nước.
Đã đặt tên nước là Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam, bầu các chức
vụ lãnh đạo cao nhất của Nhà nước

Nhân dân tham gia bầu cử đại
biểu Quốc hội khóa VI (4/1976)

Khai mạc kì họp đầu tiên của
Quốc hội khóa VI (1976)

Tên nước

Quốc ca

Đặt tên nước là Cộng
hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam

Quốc huy
Mang dòng chữ “cộng
hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam”

Quốc kì

Cờ đỏ sao vàng

Bài “tiến quân ca”
của nhạc sĩ Văn
Cao

kì họp
đầu tiên
của Quốc
hội khóa
VI

Thủ đô

Thủ đô là Hà Nội, Sài
Gòn đổi tên là Thành
phố Hồ Chí Minh

Hiến pháp

Bầu ban dự thảo Hiến
Pháp, tổ chức các cấp
chính quyền ở địa
phương

Ý nghĩa lịch sử
Nêu ý nghĩa sự ra đời của Nhà
nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam

Ý nghĩa lịch sử

Đã hoàn
thành công
cuộc thống
nhất đất
nước về mặt
nhà nước

Là cơ sở tiếp
tục thống
nhất trên các
lĩnh vực kinh
tế, văn hoá,
xã hội.

Tăng khả
năng quốc
phòng, nâng
cao vị thế trên
thế giới

Năm 1977, Việt Nam trở thành
thành viên thứ 149 của Liên Hợp

2. Vai trò của Nhà nước Cộng hoà xã
hội chủ nghĩa Việt Nam trong quá
trình đổi mới và hội nhập quốc tế

Vai trò của
Nhà nước
Cộng hoà xã
hội chủ
nghĩa Việt
Nam trong
quá trình
đổi mới và
hội nhập
quốc tế

Nhà nước đã ban hành nhiều chính
sách đáp ứng yêu cầu của quá trình
đối mới và hội nhập quốc tế
Nhà nước tăng cường hiệu quả
quản lí đối với nền kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa
Nhà nước tăng cường hợp tác toàn
diện, nâng cao vị thế của Việt Nam
trong quan hệ quốc tế.

Gia nhập ASEAN
và bình thường
hóa quan hệ với
Hoa Kỳ
1995

Tham gia Tổ
chức thương mại
thế giới (WTO)

1998

Tham gia Diễn đàn
hợp tác kinh tế
châu Á – Thái Bình
Dương

2006

2019

Kí
hiệp
định
thương mại tự do
với Liên minh
châu Âu (EU)

Việt Nam gia nhập ASEAn (1995)

Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 của WTO (2006)

Lễ kí Hiệp định thương mại tự do và Hiệp định Bảo
hộ đầu tư giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu

Những thành tựu to lớn đạt được trong hội
nhập quốc tế những năm qua đã góp phần
quan trọng trong công cuộc đổi mới đất
nước và nâng cao vị thế Việt Nam trong
khu vực và thế giới