TIẾT 65+ 66+ 67VI KHUẨN
Bài 27

Các sinh vật vô cùng nhỏ bé
sống trong cơ thể chúng ta
có số lượng lớn hơn một nữa
tổng tế bào cấu tạo nên cơ
thể người. Em cho biết
chúng là những sinh vật nào
không?
Cơ thể người có số lượng tế bào rất lớn
khoảng 75 nghìn tỉ tế bào. Nhưng trên cơ thể
người có một sinh vật nhân sơ nhỏ bé với số
lượng lớn hơn số tế bào của cơ thể chúng ta,
có thể lên đến hàng trăm nghìn tỉ.

Vi khuẩn trong cơ thể người

ĐA DẠNG VI KHUẨN

Quan sát hình bên
dưới
NHẬN
khuẩn có
XÉT

 Vi
kích
thước
siêu
nhỏ
khoảng 0,5 – 10 m,
quan sát dưới kính
hiển vi.
 Có cấu tạo tế bào
nhân sơ.

Hình. Kích thước của một số loài sinh vật

Vi khuẩn trong nước

Vi khuẩn trong đất

Vi khuẩn E.coli trong dạ dày Một số vi khuẩn rừng nhập mặn

Vi khuẩn trong bánh

 Môi trường sống của vi
khuẩn
rất hãy
đa dạng.
Em
cho
 Trong tự nhiên, phân bố
biết vi khuẩn
với số lượng lớn ở các môi
có thể
tại ở
trường:
đất,tồn
nước,
không
khí,những
cơ thể nơi
sinhnào
vật, đồ
trong
dùng,
thứctự
ănnhiên?
ôi thiu,….

Quan sát hình 27.1, nhận xét về hình dạng các loài vi khuẩn, dựa
vào hình dạng để xếp chúng vào các nhóm khác nhau.

Trực khuẩn

Xoắn khuẩn

Liên cầu
khuẩn

Tụ cầu
khuẩn
Một số loài vi

Phẩy khuẩn

Ta xếp chúng vào các nhóm:
 Khuẩn hình que: trực
khuẩn, phẩy khuẩn.
 Khuẩn hình xoắn: xoắn
khuẩn.
 Khuẩn hình cầu: tụ cầu
khuẩn, liên cầu khuẩn.

HÌNH QUE

Trực khuẩn lị gây
bệnh kiết lị

Trực khuẩn đường ruột gây

HÌNH CẦU

Liên cầu khuẩn

Tụ cầu khuẩn gây nhiễm

HÌNH
XOẮN

Xoắn khuẩn

Phẩy khuẩn tả

HÌNH
KHÁ
C
(dấu
phẩy
)

I. ĐA DẠNG VI KHUẨN
- Môi trường sống của vi khuẩn rất đa dạng.
- Trong tự nhiên, phân bố với số lượng lớn ở các môi trường: đất, nước,
không khí, cơ thể sinh vật, đồ dùng, thức ăn ôi thiu,….

• Ta xếp chúng vào các nhóm:
 Khuẩn hình que: trực khuẩn, phẩy khuẩn.
 Khuẩn hình xoắn: xoắn khuẩn.
 Khuẩn hình cầu: tụ cầu khuẩn, liên cầu khuẩn.

CẤU TẠO VI
KHUẨN

Quan sát hình, em hãy xác định thành phần cấu tạo vi khuẩn bằng
cách chú thích các phần được đánh dấu từ (1) đến (4).

Hình. Cấu tạo của vi khuẩn

1

Màng tế bào

2

Chất tế bào

3

Vùng nhân

4

Thành tế bào

Vi khuẩn có cấu tạo đơn bào,
hầu hết có thành tế bào bao
ngoài. Nhiều vi khuẩn có roi
làm nhiệm vụ di chuyển và lông
giúp vi khuẩn bám vào tế bào
vật chủ.

Vùng nhân
Thành tế bào

Vì sao nói vi khuẩn là sinh vật có
cấu tạo đơn giản nhất trong thế giới
sống?

Lông

Hình 27.2

Màng tế bào
Tế bào chất

Cấu tạo vi khuẩn

Vi khuẩn là sinh vật có cấu tạo cơ thể đơn giản nhất
trong thế giới sống vì cấu tạo cơ thể chúng gần như
cấu tạo của một tế bào.

在母版中更改标题文字
CLICK TO ADD CAPTION TEXT

Vậy

HÌNH DẠNG VI KHUẨN

Đa số có dạng hình que (trực khuẩn lị), hình cầu
(tụ cầu khuẩn), hình xoắn (xoắn khuẩn giang mai),
hình dấu phẩy (phẩy khuẩn tả),….

CẤU TẠO VI KHUẨN





Thành tế bào
Màng tế bào
Chất tế bào và vùng nhân
Một vi khuẩn có thể có lông bơi hoặc roi để di
chuyển.

Hãy nêu sự khác nhau
giữa vi khuẩn và virus

Vi khuẩn

Virus

TÍNH CHẤT

VIRUS

VI KHUẨN

Kích thước

nm

m

Quan sát

KHV điện tử

KHV quang
học

Có cấu tạo tế bào
chất

Không

Có

Chỉ chứa ADN hoặc
ARN

Có

Không

Chứa cả ADN và
ARN

Không

Có

Chứa ribôxôm

Không

Có

Sinh sản độc lập

Không

Có

Sống kí sinh bắt
buộc

Có

Không

VAI TRÒ
VI KHUẨN
85%

có lợi

15%

có hại

Quan sát hình bên, hãy nêu
vai trò của vi khuẩn trong tự
nhiên
Nitrogen trong không
khí

Vi khuẩn cố
định đạm

Chất đạm

 Tham gia vào quá trình phân hủy xác sinh
vật và chất thải hữu cơ giúp làm sạch môi
trường.
 Vi khuẩn cố định đạm giúp cây trồng có
thể sử dụng nguồn nitơ trong không khí.

Xác sinh vật và
chất thải động vật
Vi khuẩn phân
giải

Chất dinh dưỡng
Hình. Vai trò của vi khuẩn trong tự

Trong cơ thể người có thể chứa đến hàng trăm
nghìn tỉ vi khuẩn. Vi khuẩn có lợi có số lượng rất
lớn, giúp ức chế vi khuẩn có lợi, bảo vệ da, tăng
cường miễn dịch, hỗ trợ tiêu hóa,….

THẢO
LUẬN

Rau, củ, quả muối

Phô mai

Sữa chua

Kháng sinh

Hình. Một số ứng dụng vi
khuẩn

Dựa vào hình bên,
em hãy nêu một
số ứng dụng vi
khuẩn trong quá
trình chế biến các
sản phẩm

Cùng làm sữa chua

10 -100 g
đường
trắng

500 ml
sữa tươi

Khấy đều

Sữa chua hình thành có độ đậm
đặc, màu sáng, vị hơi chua,
hương thơm. Có thể bảo quản 7
– 10 ngày trong tủ mát có nhiệt
độ 40C – 100C.

50 ml
sữa chua

Khấy đều

Cho vào lọ có nắp đậy

Ủ các lọ đựng sữa
ở chỗ ấm có nhiệt
độ 300C – 450C,
trong thời gian 8 –
24 giờ.

Tại sao ăn sữa chua hằng ngày có thể giúp chúng ta ăn cơm ngon miệng
hơn?

Vì trong sữa chua có vi khuẩn Lactic, đây là vi khuẩn có lợi, hỗ trợ tiêu hóa.

Rau, củ, quả muối




TRẢ LỜI

Sữa chua

Vi khuẩn lên men một số thực phẩm như: rau, củ, quả, thịt,
cá,….
Ứng dụng vi khuẩn trong thực tiễn chế biến các sản phẩm
như sữa chua, dưa muối, nước mắm,…..; sản xuất kháng
sinh, thuốc trừ sâu; xử lí chất thải,….

TRẢ LỜI

Trong gia đình, để bảo quản tốt thức ăn, chúng ta có thể sử dụng một số
phương pháp như:
 Lên men (phương pháp muối chua),
 Sấy khô (đặc biệt với các loại hoa quả),
 Bảo quản trong tủ lạnh (thức ăn nên để trong hộp có nắp kín hoặc
đóng gói kín), khi bảo quản phải lưu ý thời gian bảo quản tối đa cho
mỗi loại thực phẩm.
 Rau, củ, quả hạn chế bảo quản trong ngăn đá vì sẽ làm phá vỡ màng tế
bào, khi đưa ra ngoài dễ bị dập).

Lên men

Sấy khô

Bảo quản tủ lạnh

Tìm hiểu
thêm

VAI TRÒ CỦA VI KHUẨN
TRONG NÔNG NGHIỆP
Rễ cây họ Đậu thường có các nốt
sần, là nơi sống của nhiều vi khuẩn
cố định nitơ trong không khí thành
phân đạm tự nhiên rất tốt cho cây
trồng và có vai trò quan trọng trong
việc cải tạo đất.

Ngoài ra, nhiều vi khuẩn còn góp phần phân giải xác
sinh vật như lá và cành cây, xác chết của động vật
thành phần phân bón hữu cơ cho cây sử dụng.
(Nguồn: National Academy of Sciences of United States of America.95(12))

Hình. Rễ họ đậu

21

III. VAI TRÒ CỦA VI KHUẨN:

 Tham gia vào quá trình phân hủy xác sinh vật và chất thải hữu cơ giúp
làm sạch môi trường.
 Vi khuẩn cố định đạm giúp cây trồng có thể sử dụng nguồn nitơ trong
không khí.
 Ngoài ra vi khuẩn còn được sử dụng trong chế biến thực phẩm: sữa
chua, nước mắm, thuốc kháng sinh, thuốc trừ sâu,……

22

MỘT SỐ BỆNH DO
VI KHUẨN

Vi khuẩn còn gây ra nhiều bệnh khác cho con
người như: uốn ván, giang mai, phong, tả, viêm
phổi, viêm da,…..Ngoài ra, còn gây một số bệnh
trên thực vật như bệnh bạc lá lúa do vi khuẩn.
Bệnh tả do vi khuẩn gây
nên. Người mắc có biểu
hiện: tiêu chảy, nôn, sốt
cao (đặc biệt thường gặp ở
trẻ em). Bệnh lây truyền
qua đường ăn, uống.

Bệnh bạc lá lúa do vi

Nhiễm khuẩn da do vi khuẩn tụ
cầu vàng gây nên. Vi khuẩn xâm
nhiễm vào các vùng da bị tổn
thương, gây sưng đỏ. Bệnh dễ
lây lan khi tiếp xúc trực tiếp hoặc
gián tiếp với các vật dụng có
chứa tác nhân gây bệnh.

Bệnh lao phổi do vi khuẩn lao
xâm nhập. Người mắc có biểu
hiện ho kéo dài, sốt, mệt mỏi,
…Bệnh dễ lây lan qua đường
hô hấp khi tiếp xúc gần với
người bệnh.

Hình. Biểu hiện của người bị tiêu
chảy

Quan sát hình bên em hãy nêu những
dấu hiệu của người bị tiêu chảy và bị
bệnh lao phổi.
Hình. Biểu hiện của người bị bệnh lao

Hoàn thành bảng sau dựa vào các hình trên em vừa
quan sát:
Tên bệnh

Tác nhân gây
bệnh

Biểu hiện bệnh

Bệnh tiêu chảy

Trực khuẩn
đường ruột

?

?

Vi khuân lao

?

Tên bệnh
Bệnh tiêu
chảy
Bệnh lao
phổi

Tác nhân gây
bệnh

Biểu hiện bệnh

Trực khuẩn đường ruột

Buồn nôn, nôn, đau bụng, đau đầu,
tiêu chảy.

Vi khuẩn lao

Ho ra máu, sốt, tức ngực, mệt mỏi, sút
cân.

TIÊU CHẢY CẤP
TÍNH
(ngắn
hạn)
 Ít hơn
2 tuần

 Liên quan nhiễm virus,
vi khuẩn hoặc kí sinh
trùng

Đi tiêu nhiều lần Buồn nôn, nôn
với phân sệt,
và đau bụng
lỏng, có màu
vàng, xanh,
hoặc nâu

TIÊU CHẢY KÉO DÀI
(dài hạn)
 Kéo dài hơn 2 tuần
 Nguyên nhân do nhiễm
trùng, viêm ruột, dị ứng
hoặc không dung nạp thức
ăn

Sốt

Có dấu hiệu mấtt
nước (khát, khô miệng,

da nhăn, mắt trũng, lừ đừ,
khóc hoặc không, vật vả,
hôn mê hoặc co giật)

Em hãy nêu một số con đường lây truyền bệnh do vi
khuẩn? Từ đó, hãy nêu một số biện pháp phòng chống
bệnh do vi khuẩn gây ra.
MỘT SỐ CON
ĐƯỜNG LÂY

Đường hô hấp

Đường ăn,
Tiếp xúc người
uống
bệnh
Vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể qua đường ăn uống là chủ yếu.

Chúng có thể lây nhiễm thông qua việc sử dùng thức ăn, nước uống
không đảm bảo vệ sinh; qua tiếp xúc trực tiếp với nguồn gây bệnh; qua

TÌM HIỂU VỀ CON ĐƯỜNG LÂY BỆNH
Helicobacter pylori (Hp)

90%

người bị viêm dạ dày có sự hiện
diện của vi khuẩn HP

6 – 7%

số ca thủng dạ dày do không
kịp điều trị HP kịp thời

TÌM HIỂU VỀ CON ĐƯỜNG LÂY BỆNH
Helicobacter pylori (Hp)

Lây nhiễm vi khuẩn Hp từ thành viên
trong gia đình

Em hãy nêu một số biện pháp
phòng tránh bệnh do vi khuẩn gây
nên

Dùng kháng
sinh

Phát quang bụi rậm, vệ sinh sạch
môi trường

Đeo khẩu trang

MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG

MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG

Vệ sinh môi trường sạch
sẽ, ăn uổng hợp vệ sinh,
ăn chín uống chín

Đeo khẩu trang nơi công cộng hoặc khi đi vào nơi có cảnh
báo vùng dịch, tránh tiếp xúc gắn với người khác

Tăng cường bồi
dưỡng cơ thể
Sử dụng thuốc kháng sinh
đúng bệnh, đúng cách để đạt
hiệu quả

Rửa tay trước khi ăn và
sau khi đi vệ sinh

THẢO LUẬN

Từ các con đường lây truyền
bệnh, em hãy nêu một số
biện pháp phòng chống bệnh
tiêu chảy

Hình. Biểu hiện của người bị tiêu

TÓM LẠI
 Một số vi khuẩn gây bệnh cho người, động
vật, thực vật; một số vi khuẩn làm hư hỏng
thực phẩm, làm thức ăn bị ôi thiu.
 Biện pháp phòng chống bệnh do vi khuẩn: vệ
sinh cá nhân, vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi
trường, bảo vệ thực phẩm đúng cách

CÁM ƠN CÁC EM ĐÃ LẮNG NGHE