KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN

? Nhiệt độ của môi trường có ảnh hưởng như thế nào lên
đời sống của sinh vật ?
- Nhiệt độ của môi trường có ảnh hưởng tới hình thái, họat động sinh lí, tập
tính… của sinh vật.

? Trong 2 nhóm sinh vật hằng nhiệt và biến nhiệt, sinh vật thuộc nhóm nào
có khả năng chịu đựng với sự thay đổi nhiệt độ của môi trường? Tại sao?

-> nhóm sinh vật hằng nhiệt có khả năng chịu đựng cao với sự thay đổi
nhiệt độ môi trường vì sinh vật hằng nhiệt là các sinh vật có tổ chức cơ thể
cao (chim, thú, con người), đã phát triển các cơ chế điều hoà thân nhiệt giữ
cho nhiệt độ cơ thể luôn ổn định không phụ thuộc vào môi trường ngoài.

? So sánh đặc điểm khác nhau giữa 2 nhóm cây ưa ẩm
và chịu hạn?
- Cây ưa ẩm: sống nơi ẩm ướt, thiếu ánh sáng thì phiến lá
mỏng, bản lá rộng, mô giậu kém phát triển. Cây sống ở nơi ẩm
ướt nhưng có nhiều ánh sáng như ven bờ ruộng, hồ ao có phiến
lá hẹp, mô giậu phát triển.
- Cây chịu hạn: cơ thể mọng nước, lá tiêu giảm hoặc biến thành
gai. Chuyển các hoạt động sinh lí vào sáng sớm hoặc chiều tối.
? Kể tên 10 loài ĐV thuộc 2 nhóm động vật ưa ẩm và ưa khô ?

TUẦN 24

TIẾT 47

BÀI 44: ẢNH HƯỞNG LẪN
NHAU GIỮA CÁC SINH VẬT
* Không có một sinh vật nào trên hành tinh này sống riêng
lẻ với nhau. Mọi sinh vật sống đều có mối quan hê trực tiếp
hoặc gián tiếp với các sinh vật khác ở xung quanh

I. QUAN HỆ CÙNG LOÀI.

? Khi nào các sinh vật hình thành nên nhóm cá thể ? Em
hãy cho vài ví dụ .
-> Các sinh vật cùng loài sống gần nhau và liên hệ với nhau
hình thành nhóm cá thể .

Đàn trâu rừng

Nhóm cây thông

Nhóm cây tràm
Đàn chim cánh cụt

? Các sinh vật trong cùng một nhóm cá thể có thể có quan
hệ gì với nhau ?
-> Các sinh vật trong cùng một nhóm thường hỗ trợ hoặc cạnh
tranh lẫn nhau.

Các cây thông
mọc gần nhau
trong rừng

Cây bạch đàn
đứng riêng lẻ .

Khi có gió bão, thực vật sống thành nhóm có lợi gì
so với thực vật sống riêng rẽ ?
-> Thực vật sống thành nhóm: giảm được sức thổi của gió,
làm cây không bị đổ. Còn chống sự mất nước

Trong tự nhiên, động vật sống thành bầy đàn có lợi gì ?

-> Trong tự nhiên, động vật sống thành bầy đàn có lợi trong
việc tìm kiếm thức ăn, tự vệ tốt hơn, phát hiện kẻ thù nhanh
hơn, giữ ấm trong mùa đông lạnh cho nhau tốt hơn…

Đàn trâu rừng

Nhóm cây thông

? Số lượng cá thể của loài ở mức độ nào thì giữa các
cá thể cùng loài có quan hệ hỗ trợ ?
-> Số lượng cá thể trong loài phù hợp với điều kiện
sống của môi trường ( Diện tích hợp lí, có nguồn sống
đầy đủ ).

? Các sinh vật cùng loài cạnh tranh lẫn nhau trong
những điều kiện nào ?
-> Cạnh tranh khi gặp điều kiện bất lợi như số lượng
cá thể quá cao, thiếu thức ăn, nơi ở,..., dẫn tới một số
cá thể phải tách ra khỏi nhóm.

Đàn cừu

Nhóm cây tràm

* Khi gặp điều kiện bất lợi các cá thể trong nhóm
cạnh tranh nhau gay gắt, dẫn tới một số cá thể
tách ra khỏi nhóm. Điều đó có ý nghĩa gì ?
A. Làm tăng khả năng cạnh tranh giữa các cá thể.
B. Làm cho nguồn thức ăn cạn kiệt nhanh chóng.

C. Làm giảm nhẹ cạnh tranh giữa các cá thể,
hạn Chế sự cạn kiệt nguồn thức ăn trong vùng.

I. QUAN HỆ CÙNG LOÀI :
- Các sinh vật cùng loài sống gần nhau và liên hệ với
nhau hình thành nhóm cá thể .
? Sinh vật cùng loài có những mối quan hệ nào? Mối
quan hệ đó có ý nghĩa như thế nào ?
+ Hỗ trợ : Sinh vật được bảo vệ tốt hơn , tìm kiếm
được nhiều thức ăn, phát hiện kẻ thù nhanh hơn, giữ
ấm trong mùa đông lạnh cho nhau tốt hơn…
+ Cạnh tranh: Ngăn ngừa gia tăng số lượng các thể
và sự cạn kiệt nguồn thức ăn.

Trong chăn nuôi người ta đã lợi dụng mối quan
hệ cạnh tranh cùng loài để làm gì ?
-> Nuôi vịt đàn, heo đàn để chúng tranh nhau ăn và
sẽ nhanh lớn hơn.

II. QUAN HỆ KHÁC LOÀI.
? Các sinh vật khác loài có những quan hệ nào ?
( SGK/132 )

? Hãy xác định mối quan hệ khác loài trong các ví dụ sau đây ?
1) Ở địa y, các sợ nấm hút nước và muối khoáng từ môi trường cung
cấp cho tảo, tảo hấp thụ nước, muối khoáng và năng lượng ánh sáng
mặt trời tổng hợp nên các chất hữu cơ, nấm và tảo đều sử dụng các sản
phẩm hữu cơ do tảo tổng hợp.

Tảo đơn bào
Sợi nấm

Hình 44.2. Địa y

Cộng sinh
( hỗ trợ )

2) Trên một cánh đồng lúa, khi cỏ dại phát triển,
năng suất lúa giảm .

Lúa
Cỏ
dại
Cạnh tranh (đối địch)

3)Hươu, nai và hổ cùng sống trong một cánh rừng. Số
lượng hươu, nai bị khống chế bởi số lượng hổ .

Sinh vật ăn sinh vật khác (Đối địch)

4) Rận và bét sống bám trên da trâu, bò. Chúng sống
được nhờ hút máu của trâu, bò.

Ký sinh (đối địch)

5) Địa y sống bám trên cành cây.

Địa
y

Thân
cây
Hội sinh (Hỗ trợ)

6) Cá ép bám vào rùa biển, nhờ đó cá được
đưa đi xa.

RÙA BIỂN

CÁ
ÉP

Hội sinh (Hỗ trợ)

7) Dê và bò cùng ăn cỏ trên một cánh đồng.

Cạnh tranh (Đối địch)

8) Giun đũa sống trong ruột người.

Ký
sinh
(Đối
địch)

9) Vi khuẩn sống trong nốt sần ở rễ cây họ Đậu
(hình 44.3) .

Cộng sinh (Hỗ trợ)

10) Cây nắp ấm bắt côn trùng.

Sinh vật ăn sinh vật khác (Đối địch)

I. QUAN HỆ CÙNG LOÀI.
II. QUAN HỆ KHÁC LOÀI.
Hỗ trợ

Quan hệ
khác loài

Cộng sinh
Hội sinh
Cạnh tranh

Đối
địch

Kí sinh và nửa kí sinh
Sinh vật ăn sinh vật khác

? Trong nông nghiệp và lâm nghiệp
con nguời đã lợi dụng mối quan hệ
giữa các sinh vật khác loài (sinh vật
ăn sinh vật ) để làm gì ?
-> Dùng sinh vật có ích tiêu diệt sinh
vật gây hại, không làm ảnh hưởng tới
môi trường.

? Thực chất của mối quan hệ khác loài là quan hệ về mặt
dinh dưỡng, nơi ở hay quan hệ sinh sản ?
-> Quan hệ về mặt dinh dưỡng là chủ yếu
? Sự khác nhau chủ yếu giữa quan hệ hỗ trợ và quan hệ
đối địch của các sinh vật khác loài là gì?

Quan hệ đối địch
Quan hệ hỗ trợ
- Là quan hệ có lợi
- Một bên sinh vật được
( hoặc ít nhất không có
lợi,
còn
bên
kia
bị
hại
hại ) cho tất cả các sinh
hoặc
cả
hai
cùng
bị
hại.
vật

? Hãy ghép các nội dung ở cột B với cột A sao cho phù hợp
và ghi kết quả vào cột C trong bảng sau:
Các mối quan
Các ví dụ (B)
hệ (A)
1. Cộng sinh
a. Rận, bét kí sinh trên trâu, bò.
b. Vi khuẩn cố định đạm trong nốt sần
2. Hội sinh
của rễ cây họ đậu.
c. Giun kí sinh trong ruột của người và
3. Kí sinh
động vật.
d. Sâu bọ sống nhờ trong tổ kiến , tổ
4. Sinh vật ăn mối.
thịt và con mồi e. Tảo và nấm trong địa y.
g. Cáo ăn thỏ.

Kết quả
(C)

b,
e
1........
d
2........
a,
c
3........
g
4........

? các sinh vật cùng loài hỗ trợ và cạnh
tranh nhau trong những điều kiện nào?
+ Ở khu vực sống có diện tích rộng rãi, nguồn thức ăn dồi dào, chúng
hỗ trợ nhau để cùng tồn tại, phát triển như kiếm mồi, chống lại kẻ thù,
báo hiệu nhau nơi trú ẩn tốt….Khi nguồn thức ăn dồi dào, điều kiện
sống phù hợp thì chúng sinh trưởng nhanh, phát triển mạnh, sức sinh
sản cao làm tăng nhanh số lượng cá thể trong đàn.
+ Khi gặp điều kiện bất lợi (môi trường thiếu thức ăn, nơi ở chật chội,
số lượng cá thể tăng quá cao, con đực tranh giành con cái…) các cá thể
trong nhóm cạnh tranh nhau gay gắt, dẫn tới một số cá thể phải tách ra
khỏi nhóm.

? Quan hệ giữa các cá thể trong hiện tượng tự tỉa
cành ở TV là mối quan hệ gì ? Trong điều kiện nào
hiện tượng tự tỉa diễn ra mạnh mẽ ?
-> Quan hệ giữa các cá thể trong hiện tượng tự tỉa ở thực vật là
mối quan hệ cùng loài và khác loài. Hiện tượng các cành cây
phía dưới nhận được ít ánh sáng quang hợp kém, tổng hợp ít
chất hữu cơ, lượng chất hữu cơ tích luỹ không đủ bù lại năng
lượng tiêu hao do hô hấp. Mặt khác khả năng lấy nước của cây
kém nên cành phía dưới khô héo và rụng. Khi trồng cây quá
dày thiếu ánh sáng hiện tượng tự tỉa diễn ra mạnh mẽ.

? Trong thực tiễn sản xuất, cần phải làm gì để
tránh sự cạnh tranh gay gắt giữa các cá thể sinh
vật, làm giảm năng suất vật nuôi, cây trồng?
 - Trong trồng trọt: trồng cây với mật độ thích hợp. kết hợp tỉa
thưa cây, bón phân và tưới nước đầy đủ, tạo điều kiện cho cây
trồng phát triển tốt, năng suất cao.
 - Đối với chăn nuôi: Khi đàn quá đông, nhu cầu về thức ăn,
chỗ ở trở nên thiếu thốn, môi trường bị ô nhiễm ta cần tách
đàn, cung cấp đầy đủ thức ăn cho chúng kết hợp vệ sinh môi
trường sạch sẽ, tạo điều kiện cho vật nuôi phát triển tốt.

? Người ta nuôi ong mắt đỏ để tiêu diệt sâu ăn lá cây.
Em hãy cho biết mối quan hệ giữa 2 loài sinh vật này ?

A. Cộng sinh.
Ong mắt đỏ

Kén có
ấu trùng
sâu

B. Hoại sinh.
C. Cạnh tranh.
D. Sinh vật ăn sinh
vật khác.

“EM CÓ BIẾT”

“EM CÓ BIẾT”

“EM CÓ BIẾT”

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học bài cũ.
- Trả lời câu hỏi 3, 4 / sgk / trang 134.
- Đọc mục “Em có biết” .
- Tiết sau: Bài 45-46: Thực hành: tìm hiểu môi
trường và ảnh hưởng của một số nhân tố sinh
thái lên đời sống sinh vật.