DI TRUYỀN
KHOA HỌC TỰ NHIÊN 9 - CTST

Em hãy giải thích câu tục ngữ “ Con nhà tông không giống lông cũng giống cánh”

Con trai và bố khi ở tuổi 20

Tông là họ hàng, là thân thích và gần gũi nhất chính là cha mẹ của chúng ta.
“Lông” và “cánh” ở đây được hiểu là những đặc điểm tính cách hay ngoại hình
của cha mẹ.
Ý nghĩa của câu tục ngữ trên là cha mẹ thế nào thì con thế ấy, không giống điểm
này cũng sẽ giống điểm khác.

Em hãy liên hệ với bản thân và xác định xem mình giống và khác bố mẹ ở
những điểm nào (ví dụ : hình dạng tai, mắt, mũi, tóc, màu mắt, da, …
Đặc điểm

Bố

Mẹ

1 mí

2 mí

2 mí

Mũi (cao, thấp…)

cao

thấp

cao

Tóc (đen, nâu, …)

xoăn

xoăn

thẳng

đen

trắng

trắng

Trung bình

cao

Mắt (số mí…)

Màu da (đen, vàng, …)
Chiều cao (cao, trung bình,
…)

Trung bình

Bản thân HS

Con sinh ra có những đặc điểm giống bố mẹ và có những đặc
điểm khác bố mẹ. Theo em đó là hiện tượng gì?

Hình a Sự di truyền màu da của gia đình

Hình b Sự di truyền màu mắt của gia đình

Tại sao ở người, con cái có những đặc điểm giống và không giống với bố, mẹ?

Hình a Sự di truyền màu da của gia đình

Hình b Sự di truyền màu mắt của gia đình

Các đặc điểm do gene quy định. Ở người, con cái có những đặc điểm giống và không giống
với bố, mẹ vì trong quá trình di truyền, gene có khả năng truyền lại các đặc điểm của bố, mẹ
cho con cái, đồng thời gene cũng có thể tạo ra các biến dị, các biến dị này có thể di truyền
cho thế hệ sau.

Gene di truyền hay nhân tố di
truyền là đơn vị vật chất cơ bản
của quá trình di truyền. Gene có
chứa tất cả những thông tin cần
thiết đảm bảo quá trình hình
thành, phát triển và hoạt động
của một cơ thể.

CHỦ ĐỀ 11. DI TRUYỀN

BÀI 35. KHÁI QUÁT VỀ DI TRUYỀN HỌC
MỤC TIÊU
-Nêu được khái niệm di truyền, biến dị.
- Nêu gene quy định di truyền và biến dị ở sinh vật, qua đó gene được xem là trung tâm của di truyền học.

7

BÀI 35. KHÁI QUÁT VỀ DI TRUYỀN HỌC
1. KHÁI NIỆM DI TRUYỀN, BIẾN DỊ

Bố

Mẹ

Đọc thông tin trên và thực hiện các yêu cầu sau:

Một cặp vợ chồng đều có tóc xoăn, người con thứ
nhất của họ có tóc xoăn, đây là một ví dụ về hiện
tượng di truyền; người con thứ hai của họ có tóc
thẳng, đây là một ví dụ về hiện tượng biến dị.

Con thứ nhất

Con thứ hai

BÀI 35. KHÁI QUÁT VỀ DI TRUYỀN HỌC
1. KHÁI NIỆM DI TRUYỀN, BIẾN DỊ
Sự truyền đạt các đặc điểm từ thế hệ này sang thế hệ khác gọi là di truyền.
 Cho biết di
truyền là gì?
 Lấy thêm ví
dụ về hiện tượng
di truyền trong
thực tế.

Bố

Con

Bố, mẹ da ngăm sinh ra con
Bố
và con
có
ánh
mắt, mắt
tóc, màu
da,…
Bố
mắt
xanh,
mẹ
mắt
xanh
→
con
cũng
xanh.
cái hầu hết đều da ngăm
giống nhau

BÀI 35. KHÁI QUÁT VỀ DI TRUYỀN HỌC
1. KHÁI NIỆM DI TRUYỀN, BIẾN DỊ

Bố

Mẹ

Một số đặc điểm của con cái không giống với bố, mẹ của chúng được gọi là biến dị.

 Cho biết
biến dị là gì?
 Lấy thêm ví
dụ về biến dị
trong thực tế.
Bố mẹ da ngăm con sinh ra da
màu trắng

Chó mẹ vàng hoe nhưng đẻ ra một bầy chó
đốm

BÀI 35. KHÁI QUÁT VỀ DI TRUYỀN HỌC
1. KHÁI NIỆM DI TRUYỀN, BIẾN DỊ

Bố

Mẹ

Một số đặc điểm của con cái không giống với bố, mẹ của chúng được gọi là biến dị.

 Cho biết
biến dị là gì?
 Lấy thêm ví
dụ về biến dị
trong thực tế.
Bố da đen, tóc đen; mẹ da đen, mẹ tóc đen → con da trắng, tóc vàng.

BÀI 35. KHÁI QUÁT VỀ DI TRUYỀN HỌC
1. KHÁI NIỆM DI TRUYỀN, BIẾN DỊ

- Sự truyền đạt các đặc điểm từ thế hệ này sang thế hệ khác được gọi là di
truyền.
- Một số đặc điểm của con cái không giống với bố, mẹ của chúng được gọi
là biến dị.

Trong các đặc điểm ở bảng, đặc điểm nào là di truyền? Đặc điểm nào là biến dị?
Đặc điểm

Bố

Mẹ

1 mí

2 mí

2 mí

Mũi (cao, thấp…)

cao

thấp

cao

Tóc (đen, nâu, …)

xoăn

xoăn

thẳng

đen

trắng

trắng

Trung bình

cao

Mắt (số mí…)

Màu da (đen, vàng, …)
Chiều cao (cao, trung bình,
…)

Trung bình

Bản thân HS

Mối quan hệ giữa di truyền và biến dị là gì?

- Di truyền và biến dị là hai hiện tượng ………….
và gắn liền với quá trình
song song
…………
sinh sản.

BÀI 35. KHÁI QUÁT VỀ DI TRUYỀN HỌC
2. VỊ TRÍ CỦA GENE TRONG DI TRUYỀN HỌC
Tế bào

Nhiễm sắc thể

Cơ thể

DNA

- Mọi cơ thể đều được cấu tạo từ tế bào.
- Nhân tế bào chứa nhiễm sắc thể là trung tâm điều
khiển mọi hoạt động của tế bào.
- DNA là thành phần cấu tạo nên nhiễm sắc thể, các
đoạn DNA mang thông tin di truyền mã hoá cho
một sản phẩm nhất định nào đó được gọi là gene.
(Gene là đoạn DNA mang thông tin di truyền mã
hóa cho một sản phẩm nhất định nào đó)
- Nhờ khả năng di truyền của gene mà các đặc điểm
của bố, mẹ được truyền lại cho thế hệ con.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

03:00
00:01
00:02
00:03
00:04
00:05
00:06
00:07
00:08
00:09
00:10
00:11
00:12
00:13
00:14
00:15
00:16
00:17
00:18
00:19
00:20
00:21
00:22
00:23
00:24
00:25
00:26
00:27
00:28
00:29
00:30
00:31
00:32
00:33
00:34
00:35
00:36
00:37
00:38
00:39
00:40
00:41
00:42
00:43
00:44
00:45
00:46
00:47
00:48
00:49
00:50
00:51
00:52
00:53
00:54
00:55
00:56
00:57
00:58
00:59
01:00
01:01
01:02
01:03
01:04
01:05
01:06
01:07
01:08
01:09
01:10
01:11
01:12
01:13
01:14
01:15
01:16
01:17
01:18
01:19
01:20
01:21
01:22
01:23
01:24
01:25
01:26
01:27
01:28
01:29
01:30
01:31
01:32
01:33
01:34
01:35
01:36
01:37
01:38
01:39
01:40
01:41
01:42
01:43
01:44
01:45
01:46
01:47
01:48
01:49
01:50
01:51
01:52
01:53
01:54
01:55
01:56
01:57
01:58
01:59
02:00
02:01
02:02
02:03
02:04
02:05
02:06
02:07
02:08
02:09
02:10
02:11
02:12
02:13
02:14
02:15
02:16
02:17
02:18
02:19
02:20
02:21
02:22
02:23
02:24
02:25
02:26
02:27
02:28
02:29
02:30
02:31
02:32
02:33
02:34
02:35
02:36
02:37
02:38
02:39
02:40
02:41
02:42
02:43
02:44
02:45
02:46
02:47
02:48
02:49
02:50
02:51
02:52
02:53
02:54
02:55
02:56
02:57
02:58
02:59
00:00

1. Đọc thông tin và quan sát Hình 35.2, hãy
cho biết gene là gì?

TG

- Gene là  một đoạn của phân tử DNA mang
thông tin di truyền mã hóa cho một sản phẩm
nhất định nào đó.
2. Nêu vị trí của gene trong di truyền học?

Hình 35.2. Sơ đồ mối quan hệ từ gene đến tế bào

Trong quá trình di truyền, gene có  khả năng
truyền lại các đặc điểm của bố, mẹ cho con cái,
đồng thời gene  cũng có thể tạo các biến dị, các
biến dị này có thể di truyền cho thế hệ sau. Do
đó, gene được xem là trung tâm của di truyền
học. 

Em hãy giải thích tại sao gene được xem là trung tâm của di truyền học?  
Giải thích:
- Hệ gene quy định tất cả các đặc điểm của cơ thể.
- Thông qua quá trình sinh sản, hệ gene của mỗi cá thể được thừa hưởng
cả bên bố và bên mẹ.
 Vì vậy, con sinh ra có những đặc điểm giống nhau và giống bố mẹ.
- Bên cạnh đó, sự tổ hợp các gene qua quá trình sinh sản hoặc sự thay
đổi trình tự nucleotide trên hệ gene sẽ tạo nên tính biến dị của sinh vật.
Di truyền học nghiên cứu về tính di truyền và biến dị của sinh vật. Do đó,
gene là trung tâm của di truyền học.

VÍ DỤ 

Sinh sản vô tính ở thủy tức 

Sinh sản hữu tính ở động vật

Sinh sản vô tính ở cây thuốc bỏng

Sinh sản hữu tính ở thực vật

BÀI 35. KHÁI QUÁT VỀ DI TRUYỀN HỌC
2. VỊ TRÍ CỦA GENE TRONG DI TRUYỀN HỌC
Trong quá trình di truyền, gene có khả năng truyền lại các đặc điểm của
bố, mẹ cho con cái, đồng thời gene cũng có thể tạo ra các biến dị, các biến dị
này có thể di truyền cho thế hệ sau. Do đó, gene được xem là trung tâm của
di truyền học.

ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

1. Hãy điền dấu (+) nếu đúng, dấu (–) nếu sai vào ô trống.
Hiện tượng
Ở người, bố mẹ da ngăm sinh ra con da ngăm.
Ở người, bố mẹ tóc xoăn sinh ra con tóc thẳng.

Di truyền

Ở đậu hà lan, cây bố mẹ hoa tím sinh ra con hoa trắng.

 +
  - 

Ở ruồi giấm, bố mẹ cánh dài sinh ra con cánh dài.

 +

Biến dị
 - 

 +
 +
 -

2. Ví dụ về hiện tượng di truyền ở người
Bố mẹ có màu mắt nâu, sinh ra con mang màu mắt nâu; bố mẹ đều thuận tay phải, con
sinh ra thuận tay phải; bố mẹ đều có nhóm máu A, con sinh ra có nhóm máu A;…
3. Ví dụ về biến dị ở người
Bố mẹ đều mang tính trạng tóc xoăn, sinh con ra mang tính trạng tóc thẳng; bố mẹ đều
thuận tay phải, con sinh ra thuận tay trái; bố mẹ đều có nhóm máu A, con sinh ra có nhóm

HOẠT ĐỘNG NHÓM NHỎ 2 HỌC SINH

Một người trồng hoa lan sau nhiều năm
nghiên cứu đã có ý định tạo ra một giống
hoa lan có kiểu hoa vừa mang đặc điểm
của cây mẹ lại vừa mang đặc điểm mới.
Theo em, ý định này của người trồng hoa
là có cơ sở không? Tại sao?
Ý định này của người trồng hoa là có cơ sở vì: Các đặc điểm của sinh vật nói
chung và của cây hoa lan nói riêng là do gene quy định. Mà trong quá trình di truyền,
gene có khả năng truyền lại các đặc điểm của bố, mẹ cho con cái giúp giống hoa lan có
kiểu hoa mang đặc điểm của cây mẹ; đồng thời gene cũng có thể tạo ra các biến dị, các
biến dị này có thể di truyền cho thế hệ sau giúp giống hoa lan có kiểu hoa mang đặc
điểm mới.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Ôn lại kiến thức đã học.
- Làm bài tập Bài 35 trong Sách bài tập Khoa học tự nhiên 9 - Chân trời
sáng tạo.
- Chuẩn bị Bài 36 - Các quy luật di truyền của Mendel.
+ Mendel và thí nghiệm lai một cặp tính trạng
+ Thí nghiệm lai hai cặp tính trạng của Mendel

RUBRICS ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC HỢP TÁC CỦA MỖI CÁ NHÂN TRONG NHÓM
Tiêu chí

Mức 4
Chủ động xung phong nhận

Mức 3
Mức 2
Mức 1
Không xung phong nhưng vui Miễn cưỡng khi nhận nhiệm vụ  
 
vẻ nhận nhiệm vụ khi được
Nhận nhiệm vụ
Từ chối nhận nhiệm vụ.
nhiệm vụ.
được giao.
giao.
 
 
Hăng hái bày tỏ ý kiến, tham Tham gia ý kiến xây dựng kế  
hoạch
hoạt
động
nhóm
tuy
Tham gia xây dựng kế
Còn ít tham gia ý kiến xây dựng Không tham gia ý kiến xây
gia xây dựng kế hoạch hoạt
nhiên đôi lúc chưa chủ động.
hoạch hoạt động
kế hoạch
dựng kế hoạch
động
của nhóm
hoạt động nhóm.
hoạt động nhóm.
của nhóm.
Thực hiện nhiệm vụ và Cố gắng hoàn thành nhiệm vụ Cố gắng hoàn thành nhiệm vụ  
Không cố gắng hoàn thành
hỗ trợ, giúp đỡ các
của bản thân, chủ động hỗ trợ của bản thân, chưa chủ động Cố gắng hoàn thành nhiệm vụ của nhiệm vụ của bản thân, không
bản thân nhưng chưa hỗ trợ các
thành viên khác
các bạn khác
hỗ trợ các bạn khác.
hỗ trợ những bạn khác.
bạn khác.
trong nhóm.
Thường xuyên không tôn trọng Không tôn trọng quyết định
Tôn trọng quyết định
Luôn tôn trọng quyết định
Đôi khi chưa tôn trọng quyết
quyết định chung của cả nhóm.
chung
chung của cả nhóm.
định chung của cả nhóm.
chung của cả nhóm.
 
Có sản phẩm tốt theo yêu cầu  
Có sản phẩm tương đối tốt theo  
Kết quả làm việc
Có sản phẩm tốt nhưng chưa
đề ra và đảm bảo đúng thời
yêu cầu đề ra nhưng chưa đảm Sản phẩm không đạt yêu cầu.
đảm bảo thời gian.
gian.
bảo thời gian.
Chịu trách nhiệm về sản phẩm Chưa sẵn sàng chịu trách nhiệm Không chịu trách nhiệm về
Trách nhiệm với kết quả Tự giác chịu trách nhiệm về
chung khi được yêu cầu.
làm việc chung
sản phẩm chung.
về sản phẩm chung.
sản phẩm chung.