Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục...cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ
Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng
Này con gà mái mơ
Khắp mình hoa đốm trắng
Này con gà mái vàng
Lông óng như màu nắng [...]

Tiếng gà trưa
Tay bà khum soi trứng
Dành từng quả chắt chiu
Cho con gà mái ấp
Cứ hằng năm, hằng năm
Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi
Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà
Cháu được quần áo mới
Ôi cái quần chéo go
Ống rộng dài quét đất
Cái áo cánh trúc bâu
Đi qua nghe sột soạt

Tiếng gà trưa
Mang bao nhiêu hạnh phúc
Đêm cháu về nằm mơ
Giấc ngủ hồng sắc trứng
Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ.
(Sân ga chiều em đi (Tuyển thơ)
NXB Văn học, Hà Nội, 1948)

- Đinh Trọng Lạc-

I

ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả

- Quê Hà Nội
- Nhà phê bình ngôn ngữ nổi tiếng

I

ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG

2 Tác phẩm

- Thể loại: Văn nghị luận
- Phương thức biểu đạt: Nghị luận
+ Nội dung chính: văn bản viết về vẻ đẹp nội dung và hình thức của bài
thơ “Tiếng gà trưa” (Xuân Quỳnh)
+ Nhan đề: Vẻ đẹp của bài thơ “Tiếng gà trưa” đã khái quát được nội
dung chính của văn bản.

- Phần 1 (Từ đầu ... "kỉ niệm của tuổi
thơ.“ ): Khổ 1 của bài thơ “Tiếng gà trưa”
- Phần 2 (Tiếp ... "vô bờ bến của bà.“ ):
Khổ 2 + 6 câu khổ 4 của bài thơ “Tiếng
gà trưa”
- Phần 3 (Còn lại): Khổ cuối của bài thơ
“Tiếng gà trưa”

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Phần 1

Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục...cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Phần 1

Hình ảnh thơ/Chi tiết

Hình thức ngôn từ

Cục...cục tác cục ta

- Lặp âm
- Dấu chấm lửng

Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ

- Ẩn dụ chuyển đổi
cảm giác
- Lặp từ “nghe”

Nội dung
Tiếng gà vang vọng
trên đường hành quân

Ẩn dụ chuyển
đổi cảm giác

Miêu tả sự vật, hiện
tượng vốn được nhận biết
bằng giác quan nay lại
được miêu tả bằng từ ngữ
của giác quan khác.

Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ
+ Thính giác (nghe)
+ Thị giác (thấy)

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

1 Phần 1

Hình ảnh thơ/Chi tiết

Hình thức ngôn từ

Cục...cục tác cục ta

- Lặp âm
- Dấu chấm lửng

Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ

- Ẩn dụ chuyển đổi
cảm giác
- Lặp từ “nghe”

Nội dung
Tiếng gà vang vọng
trên đường hành quân
Tiếng gà ngưng lại, làm
xao động không gian và
lòng người.



Tiếng

gà

trên

đường hành quân
khơi dậy những kỉ
niệm của tuổi thơ

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

2 Phần 2

Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng
Này con gà mái mơ
Khắp mình hoa đốm trắng
Này con gà mái vàng
Lông óng như màu nắng [...]

...
Cứ hằng năm, hằng năm
Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi
Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà
Cháu được quần áo mới
...

a. Khổ thơ thứ hai
Hình ảnh thơ/Chi tiết
Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng
Này con gà mái mơ
Khắp mình hoa đốm trắng
- Này con gà mái mơ
- Này con gà mái vàng

Hình thức ngôn từ
Câu kể, tả đan xen

- Kết cấu sóng đôi
- Lặp từ vựng (Này)

Khắp mình hoa đốm trắng

Đảo ngữ

Lông óng như màu nắng

So sánh

Nội dung
Bức tranh gà mái
vàng, gà mái mơ
hiện lên đẹp lộng
lẫy, rực rỡ, đã đưa
anh chiến sĩ trở lại kỉ
niệm về người bà tần
tảo, suốt đời lo toan
để cho cháu được vui
sướng.

 Tiếng gà trên đường
hành quân khơi dậy
những kỉ niệm tuổi
thơ về bà

b. Sáu câu khổ 4
Hình ảnh thơ/Chi tiết
Cứ hằng năm,/ hằng năm
Khi / gió mùa đông tới
Bà lo / đàn gà toi
Mong trời / đừng sương muối
Để cuối năm / bán gà
Cháu được / quần áo mới

Để cuối năm bán gà
Cháu được quần áo mới

Hình thức ngôn từ

Nội dung

- Sáu dòng thơ làm
thành một câu đơn
phát triển
- Cách ngắt nhịp
khác nhau
- Nhịp điệu chậm rãi
của độc thoại, suy
tưởng

Kỉ niệm thời thơ ấu
bên người bà. Bà là
tần tảo, lo toan, yêu
thương cháu

Hình ảnh xúc động

Tình yêu thương vô
bờ bến của bà

 Tiếng gà trên đường
hành quân khơi dậy
những kỉ niệm tuổi thơ
về bà

II

TÌM HIỂU CHI TIẾT

3 Phần 3

Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ.

Hình ảnh thơ/Chi tiết
Bà ơi, cũng vì bà

Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác

Hình thức ngôn từ

Nội dung

Độc thoại  Đối thoại

Tiếng gọi bà thật cảm
động, thể hiện tình cảm
yêu quý, biết ơn bà

Lặp từ (Vì)

Ý chí chiến đấu mạnh
mẽ vì Tổ quốc, vì nhân
dân, trong đó bao gồm
cả những người thân yêu
và kỉ niệm tuổi thơ

 Tình cảm thiêng liêng, cao quý, sâu sắc của người chiến sĩ

Chắc hẳn tác giả rất am hiểu những yếu tố ngôn ngữ
cũng như rất yêu mến bài thơ mới có thể phân tích sâu
sắc, xác đáng những giá trị ngôn ngữ trong bài thơ, để từ
đó cho người đọc thấy được những khía cạnh mới mẻ,
hiểu nội dung bài thơ sâu sắc hơn

Vấn đề nghị luận
Vẻ đẹp nội dung và hình thức
của bài thơ “Tiếng gà trưa” (Xuân Quỳnh)
Ý
kiến
1

Ý
kiến
2

Khổ 1

Khổ 2 + 6 câu khổ 4

Ý
kiến
3

Khổ cuối

Lí lẽ (hình thức ngôn từ) + Dẫn chứng (hình ảnh thơ, chi tiết)

III

TỔNG KẾT

- Lí lẽ xác đáng, sâu sắc.
- Dẫn chứng cụ thể, thuyết phục.
- Ngôn ngữ giản dị, dễ hiểu

III

TỔNG KẾT

Giới thiệu được vẻ đẹp về nội
dung và nghệ thuật của bài
thơ Tiếng gà trưa

Sau khi tìm hiểu văn bản nghị luận «Vẻ
đẹp bài thơ Tiếng gà trưa», em có thêm
những hiểu biết gì về bài thơ Tiếng gà
trưa đã học ở BÀI 2

XÂY DỰNG
NÔNG TRẠI

Câu 1: Tác giả của bài “Vẻ đẹp của
bài thơ Tiếng gà trưa” là ai?

Đinh Trọng Lạc

Câu 2: Nhan đề “Vẻ đẹp của bài thơ
Tiếng gà trưa” đã gợi ra nội dung chính
trong văn bản là?
Vẻ đẹp hình thức và nội dung
bài thơ “Tiếng gà trưa”

Câu 3: Điểm đặc sắc về hình thức nghệ
thuật cửa dòng thơ “Cục...cục tác cục
ta” là gì?
Lặp âm và dấu câu

Câu 4: Nêu nội dung chính mà người tác
giả Đinh Trọng Lạc nhấn mạnh trong khổ
thơ đầu của bài thơ “Tiếng gà trưa”
Tiếng gà làm khơi dậy
những kỉ niệm tuổi thơ

Câu 5: Người viết đã chỉ ra các hình thức nghệ
thuật nào trong sáu câu thơ từ “Cứ hằng năm, hằng
năm” đến “Cháu được quần áo mới”?
Nhịp điệu thơ và hình ảnh thơ

Câu 6: Theo người viết, việc lặp lại từ “Vì”
trong khổ thơ cuối có tác dụng như thế
nào?
Biểu hiện ý chí chiến đấu của cháu vì
Tổ quốc, vì nhân dân, vì những
người trong gia đình và kỉ niệm tuổi
thơ