KHỞI ĐỘNG

ĐEN NHƯ CỘT NHÀ CHÁY

Tiền

NÉM TIỀN QUA CỬA SỔ

1. Nói quá
a. Khái niệm
(1)- Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng.
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
(Tục ngữ)
(2)- Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần

Đêm tháng năm rất ngắn
Ngày tháng mười rất ngắn
Mồ hôi đổ rất nhiều

Nói quá sự thật (Ca dao) Cách nói đúng sự thật

a. Khái niệm
Là biện pháp tu từ dùng cách
phóng đại mức độ, tính chất của
sự vật, hiện tượng được miêu tả.

A
a. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối
b. Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày

c. Con đường mòn chạy thẳng đến tận
chân trời

Nối

B
1. Phóng đại về mức
độ

2. Phóng đại về quy
mô
3.Phóng đại về tính
chất

b. Đặc điểm

Phóng đại quy mô
Phóng đại tính chất
Phóng đại mức độ

Sử dụng biện pháp nói quá
(1) - Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
(2)- Cày đồng đang buổi ban trưa,
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.

Hay, gây ấn tượng

Không sử dụng biện pháp nói quá
(3)- Đêm tháng năm ngắn
Ngày tháng mười ngắn.
(4)- Cày đồng đang buổi ban trưa,
Mồ hôi rơi nhiều và liên tục.

Bình thường,
không gây ấn tượng

c. Tác dụng
Nhấn mạnh ý
Gây ấn tượng
Tăng sức biểu cảm cho
lời văn

- Nói quá còn có tên gọi khác là khoa trương, ngoa
dụ, thậm xưng, phóng đại, cường điệu.
- Để nhận ra biện pháp nói quá cần đối chiếu nội
dung lời nói với thực tế. Phải nắm được cái ý nghĩa
hàm ẩn của lời nói (tức là hiểu theo nghĩa bóng chứ
không hiểu theo nghĩa đen).

2. Nói giảm nói tránh
a. Khái niệm
“Cách mấy tháng sau, đứa con lên sài bỏ đi
để chị ở lại một mình.” (Nguyễn Khải)
- Cụm từ “bỏ đi” biểu thị cái
chết của nhân vật đứa con
- Tránh gây cảm giác quá đau
buồn khi nói về nỗi đau của
người mẹ trước việc mất người
thân.

Nói giảm nói tránh

 Nói giảm nói tránh
(nhã ngữ) là biện pháp
tu từ dùng cách diễn đạt
tế nhị, khéo léo.

b. Tác dụng
Tránh gây cảm giác quá đau
buồn, nặng nề
Tránh sự thô tục, thiếu
lịch sự.
c. Các cách nói giảm nói tránh thông dụng
Dùng các từ đồng nghĩa, đặc biệt là từ Hán Việt.
Dùng cách nói vòng.
Dùng cách nói phủ định.

Là biện pháp tu từ dùng
cách phóng đại mức độ,
tính chất của sự vật,
hiện tượng được miêu tả
nhằm gây ấn tượng,
tăng sức biểu cảm.

Nói giảm nói tránh (nhã
ngữ) là biện pháp tu từ
dùng cách diễn đạt tế
nhị, khéo léo nhằm
tránh gây cảm giác quá
đau buồn, nặng nề hoặc
tránh sự thô tục, thiếu
lịch sự.

Xác định biện pháp tu từ nói quá trong những câu dưới đây. Cách
nói quá trong mỗi trường hợp đó biểu thị điều gì? Chỉ ra tác dụng
của chúng.
a)
Đêm tháng Năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng Mười chưa cười đã tối.
b)

Thuận vợ thuận chồng, tát Biển Đông cũng cạn.

c)

Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày
Ai ơi bưng bát cơm đầy
Dẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần!

(Tục ngữ)
(Tục ngữ)

(Ca dao)

Câu

BP nói quá

Biểu thị ý

Đêm tháng Năm
a. Đêm tháng Năm chưa
“Chưa nằm đã
nằm đã sáng
và ngày tháng
sáng”
Ngày tháng Mười chưa
Mười (AL) ngắn
“Chưa
cười
đã
cười đã tối (Tục ngữ)
đến nỗi chưa kịp
tối”
làm gì thì đã hết.

Tác dụng
Tạo ấn tượng sâu sắc về thời gian quá
ngắn của đêm tháng Năm và ngày tháng
Mười (AL); qua đó, ngầm thể hiện ý: Con
người cần biết và có cách ứng xử phù hợp
với quy luật của thời gian

Tạo ấn tượng sâu sắc khi nói về sức mạnh
của sự đoàn kết, qua đó, ngầm khuyên
b. Thuận vợ thuận chồng
Sức mạnh của sự
“Tát
biển
Đông
tát biển Đông cũng cạn
nhủ mọi người: Hãy luôn coi trọng, giữ
đồng
thuận,
đoàn
cũng
cạn”
(Tục ngữ)
gìn, xây dựng tinh thần đoàn kết, sự đồng
kết
thuận trong gia đình, cộng đồng.
c. Cày đồng đang buổi
ban trưa
Mồ hôi thánh thót như “Mồ hôi thánh Sự cực nhọc, vất
mưa ruộng cày
thót như mưa vả của người nông
dân
Ai ơi bưng bát cơm đầy
ruộng cày”
Dẻo thơm một hạt đắng
cay muôn phần. (Ca dao)

Tạo sự cảm động, gây ấn tượng hết sức
sâu sắc về công việc vô cùng cực nhọc,
vất vả của người nông dân để làm ra lúa
gạo; qua đó, nhắc nhở mỗi người cần biết
quý trọng người lao động và những sản
phẩm mà họ tạo ra.

Tìm cách nói quá tương ứng với cách nói thông thường
Cách nói quá
1) nghìn cân treo sợi tóc
2) trăm công nghìn việc
3) hiền như đất
4) trói gà không chặt

Cách nói thông thường
a) rất hiền lành
b) quá yếu, không quen lao động
chân tay
c) rất bận
d) ở tình thế vô cùng nguy hiểm

Xác định biện pháp tu từ nói giảm nói tránh trong những câu sau. Cách nói
giảm nói tránh trong mỗi trường hợp đó biểu thị điều gì? Chỉ ra tác dụng của
chúng.
a)
Có người thợ dựng thành đồng
Đã yên nghỉ tận sông Hồng, mẹ ơi!
b)

Ông mất năm nao, ngày độc lập
Buồm cao đỏ sóng bóng cờ sao
Bà “về” năm đói, làng treo lưới
Biển động: Hòn Mê, giặc bắn vào

c) Năm ngoái, cụ Bọ Ngựa già yếu đã khuất núi. (Tô Hoài)

(Thu Bồn)

(Tố Hữu)

Câu
a. Có người thợ dựng thành
đồng
Đã yên nghỉ tận sông Hồng,
mẹ ơi!

BP nói giảm
nói tránh
“yên nghỉ ”

b. Ông mất năm nao, ngày
độc lập
Buồm cao đỏ sóng bóng cờ
sao
Bà “về” năm đói, làng treo
lưới
Biển động: Hòn Mê, giặc
bắn vào… (Tố Hữu)

“mất”, “về”

c. Năm ngoái, cụ Bọ Ngựa
già yếu đã khuất núi. (Tô
Hoài)

“đã khuất núi”

Biểu thị ý

Tác dụng

Nói về việc Chủ Tránh gây cảm giác quá đau buồn; đồng
tịch Hồ Chí Minh thời, thể hiện lòng kính yêu của tác giả
đối với Bác Hồ và niềm tiếc thương sâu
từ trần
sắc trước sự ra đi của Người.

Tránh gây cảm giác quá đau buồn;
đồng thời, thể hiện tình cảm yêu
thương của tác giả đối với hai ông
Chỉ cái chết của
bà đã nuôi giấu mình trong những
nhân vật
ngày hoạt động bí mật.

Chỉ cái chết
của nhân vật

Thể hiện sự kính trọng của nhân vật
Dế Mèn đối với nhân vật cụ Bọ
Ngựa.

Viết một đoạn văn (khoảng 5-7 dòng) về
một chủ đề tự chọn, trong đó có sử dụng
biện pháp tu từ nói quá hoặc nói giảm nói
tránh.

Đoạn văn mẫu:
Đọc câu ca dao: Cày đồng đang buổi ban trưa/Mồ hôi
thánh thót như mưa ruộng cày, em hình dung ra cảnh lao động
vô cùng vất vả, cực nhọc của người nông dân trên đồng ruộng.
Giữa buổi trưa hè nắng như đổ lửa, họ đã phải đổ không biết
bao nhiêu mồ hôi trên những luống cày để mong sẽ có được
mùa màng bội thu. Có thể nói, mỗi bát cơm trắng, dẻo thơm
mà chúng ta ăn hàng ngày đã phải đổi bằng một bát mồ hôi rơi
trên đồng ruộng. Câu ca dao trên giúp em càng trân trọng, yêu
quý người lao động và những sản phẩm quý giá mà họ làm ra.

Trong đoạn văn, các cụm từ in đậm “nắng như đổ lửa”,
“một bát mồ hôi rơi trên đồng ruộng” là những cách
nói quá để miêu tả nỗi vất vả của người lao động và giá
trị của sản phẩm họ tạo ra.

Bài tập nhanh
Chuyển những câu đã cho sau đây thành câu có vận dụng cách
nói giảm nói tránh:
a. Bài tập này em làm kém quá!
 Bài tập này em làm chưa thật sự tốt.
b. Sao dạo này trông cậu xấu tệ vậy?
 Sao dạo này trông cậu không được khỏe và tươi tắn lắm.
c. Cuốn sách này dở nhất trong số sách mình từng đọc.
 Cuốn sách này chưa đạt được kì vọng của mình như những
cuốn sách trước.
d. Gần đây, cô thấy em rất lười biếng.
 Gần đây, cô thấy em chưa dành nhiều thời gian cho việc học.

THANK YOU !