Truyền
thông tin

- Chia lớp thành 2 đội, mỗi đội có 5 thành viên.

- Nhiệm vụ: bốc thăm từ khóa và dùng khẩu hình
(không phát ra tiếng) truyền từ bạn đầu tiên đến bạn
cuối cùng.

Từ khóa: hài kịch, truyện cười, xung đột, nhân vật, trào phúng,…

Theo em, vì sao xem hài ta lại cười?

Tiếng cười có ý nghĩa thế nào trong
đời sống?

Bài 5:

NHỮNG TÌNH HUỐNG
(Hài kịch)
KHÔI
HÀI

TrI thức Ngữ văn

1. Hài
kịch

Hoạt động nhóm
- Chia lớp thành 4 nhóm
- Hoàn thiện PHT tìm hiểu về Hài kịch
- Thời gian: 7 phút

a. Khái niệm

Hài kịch là một thể loại dùng biện pháp
gây cười để chế giễu các tính cách và
hành động xấu xa, lố bịch, lỗi thời của con
người.

b. Đặc điểm
Là đối tượng của tiếng cười,
gồm những hạng người hiện
thân cho thói hư, tật xấu hay
sự thấp kém. Tính cách của
nhân vật được thể hiện qua
những biến cố dẫn đến sự
phơi bày phê phán cái xấu.
Nhân vật

Hành động
Là toàn bộ hoạt động của các nhân
vật (lời thoại, điệu bộ, cử chỉ) tạo
Hài kịch nên nội dung của tác phẩm. Hành
động thể hiện qua lời thoại dưới
các dạng: tấn công-phản công;
thăm dò-lảng tránh; chất vấn-chối
cãi; thuyết phục-phủ nhận/bác bỏ;
cầu xin-từ chối. Mọi hành động
đều dẫn đến xung đột và giải quyết
xung đột qua đó thể hiện chủ đề.

Xung đột
Nảy sinh dựa trên
sự đối lập, mâu
thuẫn tạo nên tác
động qua lại giữa
các nhân vật hay
các thế lực. Trong
hài kịch, xung đột
thường diễn ra
giữa cái thấp kém
với cái thấp kém

Lời thoại
Lời của các nhân
vật nói với nhau
(đối thoại), nói
với bản thân
(độc thoại) hay
nói với khán giả
(bàng thoại), góp
phần thúc đẩy
xung đột hài kịch
phát triển.

Lời chỉ dẫn
sân khấu

Thủ pháp
trào phúng

Những chú thích
ngắn gọn của tác
giả biên kịch
nhằm
hướng
dẫn, gợi ý về
cách bài trí, xử lý
âm thanh, ánh
sáng, việc vào ra sân khấu của
diễn viên cùng
trang phục, hành
động, cử chỉ của

Phóng đại tính
phi lô-gíc, tính
không hợp tình
thế trong hành
động của nhân
vật; các thủ pháp
tăng tiến, giễu
nhại, mỉa mai; lối
nói hóm hỉnh,
chơi chữ, lối nói
nghịch lí,…

2.
Căn cứ xác định
chủ đề của văn bản

Chủ đề là vấn đề chính mà tác phẩm muốn nêu lên qua một hiện
tượng đời sống.
Để xác định chủ đề của tác phẩm văn học, cần dựa trên nhiều yếu tố

Nhan đề

Giọng điệu, ngôn từ, thái
độ, tình cảm, cảm xúc của
chủ thể trữ tình (thơ)

Hệ thống các chi tiết và
mối quan hệ giữa chúng
trong tác phẩm
Cách xây dựng nhân vật,
cốt truyện, sử dụng tình
huống, hành động, xung
đột (truyện và kịch)

Em đã xem những tác phẩm phim, hài kịch nào? Chia sẻ với các bạn
cảm nhận của em về một nhân vật hoặc một cảnh thú vị từ tác phẩm
đã xem?

Bài 5:
Những tình huống khôi hài
(hài kịch)
Văn bản Ông Giuốc-đanh mặc

lễ phục
Mô-li-e

I.
Trải nghiệm
cùng văn bản

1. Đọc văn bản
- Đọc

Thử tài hóa thân
- Ông Giuốc-đanh
- Phó may.
- Thợ phụ

1. Đọc văn bản
- Chú ý sử dụng chiến lược đọc theo dõi, suy luận
Theo dõi
Tại sao ông Giuốc-đanh tỏ ý không hài lòng về bác phó may và bộ lễ phục?
Suy luận
Tại sao ông Giuốc-đanh thay đổi thái độ từ giận thành vui khi nhận bộ lễ
phục?
Theo dõi
Các lời thoại trong đoạn này cho thấy điều gì về tính cách của nhân vật ông
Giuốc-đanh và bác phó may?
Theo dõi
Đoạn in nghiêng này là lời của ai? Vì sao em biết điều đó?

Theo dõi: Tại sao ông Giuốcđanh tỏ ý không hài lòng về
bác phó may và bộ lễ phục?
Suy luận: Tại sao ông Giuốcđanh thay đổi thái độ từ giận
thành vui khi nhận bộ lễ phục?
Theo dõi: Các lời thoại trong
đoạn này cho thấy điều gì về
tính cách của nhân vật ông
Giuốc-đanh và bác phó may?
Theo dõi: Đoạn in nghiêng này
là lời của ai? Vì sao em biết
điều đó?

Vì bộ lễ phục trái với bình thường, đôi bít tất
lụa quá chật, Giuốc-đanh cảm thấy khổ sở,
khó chịu khi mặc chúng.
Vì ông ta trưởng giả, ngu dốt nhưng vẫn cố
chấp muốn trở thành tầng lớp quý tộc, bị phó
may lừa gạt mà không biết.
- Ông Giuốc-đanh: Tính cách trưởng giả học
đòi làm sang
- Bác phó may: dùng mánh khóe nịnh hót để
moi tiền
Là lời của người dẫn truyện – vì đây là lời tác
giả hướng dẫn cho nhân vật diễn

2. Tìm hiểu chung
a. Tác giả
Mô-li-e là nhà soạn kịch nổi tiếng của Pháp.
b. Tác phẩm
- Đoạn trích là lớp kịch kết thúc hồi 2, trích
vở kịch 5 hồi “Trưởng giả học làm sang”.
- Bố cục của đoạn trích:
+ Cảnh 1: Ông Giuốc-đanh và phó may
+ Cảnh 2: Ông Giuốc-đanh và thợ phụ

II.
Suy ngẫm và
phản hồi

1.
Nhân vật, hành động,
ngôn ngữ và xung đột
hài kịch

a. Nhân vật

Liệt kê tên các nhân vật trong văn bản
và cho biết:
a. Các nhân vật ấy là hiện thân cho “cái
cao cả” hay “cái thấp kém”?
b. Tiếng cười chủ yếu được hướng tới
nhân vật nào?

a. Nhân vật
- Các nhân vật: Ông Giuốc-đanh, phó may,
thợ phụ đều hiện thân cho “cái thấp kém”
- Tiếng cười hướng đến tất cả các nhân vật
nhưng chủ yếu hướng đến nhân vật ông
Giuốc-đanh, cụ thể là hướng đến thói học
đòi làm sang lố bịch của ông.

b.
Hành
động,
ngôn
ngữ

TH
IN
K
PA

Nhân vật, lời thoại
- Ông Giuốc-đanh
– Thế này là thế
nào? Bác may hoa
ngược mất rồi!
- Phó may – Nào
ngài có bảo là ngài
muốn may xuôi
đâu!
- Ông Giuốc-đanh
– Lại cần phải bảo
may hoa xuôi ư?

Hành động
- Chất vấn,
trách
cứ,
bực
bội,
chê bai
- Chối cãi,
chống chế

Tác động
- Làm nảy
sinh xung đột
- Kiềm chế,
ngăn
chặn
xung đột

- Ngờ vực, - Duy
thắc mắc
xung đột

trì

Nhân vật, lời thoại
- Phó may – Vâng, phải
bảo chứ. Vì những người
quý phái đều mặc như thế
cả.
- Ông Giuốc-đanh –
những người quý phái mặc
áo ngược hoa ư?
Phó may – Thưa ngài,
vâng
- Ông Giuốc-đanh - Ồ!
Thế thì bộ áo này may
được đấy.

Hành động
Tác động
- Chống chế, - Kiềm chế, ngăn
lừa bịp
chặn xung đột
- Bị lừa bịp - - Hòa hoãn
giải tỏa ngờ
vực
- Tỏ sự hài - Thuyết phục và
lòng,
khen bị thuyết phục,
ngợi
mâu thuẫn được
giải quyết

b.
Hành
động,
ngôn
ngữ

Mọi hành động lớn nhỏ đều dẫn tới xung đột và giải quyết
xung đột, qua đó, thể hiện chủ đề của tác phẩm

c.
Xung
đột

- Gắn với từng hành vi của phó may:
+ [1]mua bít tất quá chật để bớt xén tiền của
ông Giuốc-đanh,
+ [2] may áo hoa ngược (do cẩu thả/non
kém…)
+ [3] ăn cắp vải của ông Giuốc-đanh để may
áo cho bản thân một cách trơ tráo.

Bảng 1: Xung đột liên quan đến hành vi [1] của phó may:
Mua bít tất quá chật
Hành động và xung đột
Các hành động làm nảy
sinh xung đột [1]

Các hành động giải quyết
xung đột [1]

Giữa ông Giuốc-đanh và phó may

Bảng 1: Xung đột liên quan đến hành vi [1] của phó may:
Mua bít tất quá chật
Hành động và xung đột
Các hành động làm nảy
sinh xung đột [1]

Giữa ông Giuốc-đanh và phó may
- Phó may:
+ Hành vi [1]: ăn bớt tiền (mua bít tất chật).
- Ông Giuốc-đanh:
+ Hành vi/lời thoại: Kêu than, trách móc, bực
dọc khi thử bít tất chật bị đau chân.

Các hành động giải quyết
- Phó may:
xung đột [1]
+ Hành vi/lời thoại: Lí sự, tìm cách xoa dịu,
phủ định về chuyện bít tất chật gây đau chân.
 Xung đột [1] được giải quyết

Bảng 2: Xung đột liên quan đến hành vi [2] của phó may:
May hoa ngược
Hành động và
xung đột
Các hành động
làm nảy sinh
xung đột [2]
Các hành động
giải quyết xung
đột [2]

Giữa ông Giuốc-đanh và phó may

Bảng 2: Xung đột liên quan đến hành vi [2] của phó may:
May hoa ngược
Hành động
và xung đột

- Phó may: + Hành vi [2]: may hoa ngược; ba hoa, khoác lác
về chất lượng bộ lễ phục.
- Ông Giuốc-đanh: + Hành vi/lời thoại: Ngờ vực, chất vấn
về hoa trên áo phạm lỗi may ngược.
hành - Phó may: + Hành vi/lời thoại: Dùng danh nghĩa “quý phái”
giải để lừa bịp, che giấu sự cẩu thả gây sai sót, ve vuốt thói “học
xung làm sang” của ông Giuốc-đanh biến sai thành đúng.
- Ông Giuốc-đanh: Hành vi/lời thoại: Chuyển từ bực bội
sang hài lòng, từ chê sang khen  Xung đột [2] được giải
quyết

Các
hành
động làm nảy
sinh xung đột
[2]
Các
động
quyết
đột [2]

Giữa ông Giuốc-đanh và phó may

Bảng 3: Xung đột liên quan đến hành vi [3] của phó may:
Ăn bớt vải
Hành động và
xung đột
Các hành động
làm nảy sinh
xung đột [3]
Các hành động
giải quyết xung
đột [3]

Giữa ông Giuốc-đanh và phó may

Bảng 3: Xung đột liên quan đến hành vi [3] của phó may:
Ăn bớt vải
Hành động
và xung đột

Giữa ông Giuốc-đanh và phó may

- Phó may: Hành vi [3]: ăn bớt vải (“gạn” vải may lễ phục của
ông Giuốc-đanh để may áo cho bản thân
- Ông Giuốc-đanh: Hành vi/lời thoại: Phát hiện, phàn nàn việc
phó may ăn bớt vải của mình may áo cho hắn.
Các
hành - Phó may: Hành vi/lời thoại: Lấy lí do vải tốt, đẹp, dùng từ
động
giải ngữ lập lờ “gạn” che đậy việc ăn bớt vải; đánh lạc hướng bằng
quyết xung cách chuyển đề tài sang việc khác (thử lễ phục)
đột [3]
- Ông Giuốc-đanh: Hành vi/lời thoại: Chưa kịp phản ứng về
việc bị ăn bớt vải đã bị mê hoặc bởi việc thử lễ phục “đúng
 Xung đột [3] được giải quyết
thể thức”
Các
hành
động
làm
nảy
sinh
xung đột [3]

c.
Xung
đột

- Gắn với từng hành vi của phó may:
+ [1]mua bít tất quá chật để bớt xén tiền của ông
Giuốc-đanh,
+ [2] may áo hoa ngược (do cẩu thả/non kém…)
+ [3] ăn cắp vải của ông Giuốc-đanh để may áo
cho bản thân một cách trơ tráo.
- Sử dụng dạng xung đột giữa “cái thấp kém”
với “cái thấp kém” vì tất cả các nhân vật từ hai
phía của xung đột đều là hiện thân cho “cái thấp
kém” (mỗi nhân vật thấp kém theo kiểu riêng.

Thảo luận nhanh: Theo em, vì sao hành động của các nhân vật và
cách giải quyết xung đột trong màn kịch trên lại làm bật lên tiếng
cười?
- Tiếng cười bật ra do
nhiều nguyên nhân và từ
nhiều hành vi/lời nói của
cả hai nhân vật, nhưng
suy cho cùng tiếng cười
toát ra từ thói thích “học
làm sang” của ông
Giuốc-đanh.

- Là “trưởng giả học làm
sang”, ông ta tự biến mình
thành kẻ lố bịch hoặc dễ
dàng bị người khác xỏ
mũi, biến ông ta thành lố
bịch.

 Yếu tố hài được xây dựng trên cơ sở “Cái trái tự nhiên”.

d. Vai trò của chỉ dẫn sân khấu
- Tác dụng gợi ý, chỉ dẫn việc ra, vào sân khấu; cách diễn xuất của diễn
viên; cách bài trí sân khấu,…)

d. Vai trò của chỉ dẫn sân khấu
- Đoạn văn in nghiêng trong văn bản:
Bốn chú thợ phụ ra, hai chú cởi tuột quần cộc của ông Giuốc-đanh
mặc lúc tập kiếm vừa rồi, hai chú thì lột áo ngắn rồi họ mặc bộ lễ phục
mới vào cho ông. Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục xong, đi đi lại lại giữa
đám thợ, phô áo mới cho họ xem có được không. Cởi áo, mặc áo, chân
bước, miệng nói, tất cả đều theo nhịp của dàn nhạc.

d. Vai trò của chỉ dẫn sân khấu
- Tác dụng gợi ý, chỉ dẫn việc ra, vào sân khấu; cách diễn xuất của diễn
viên; cách bài trí sân khấu,…)
- Đoạn văn in nghiêng trong văn bản:
+ Chỉ dẫn việc tổ chức hoạt động của diễn viên trên sân khấu
+ Như một màn kịch không lời thể hiện tập trung chủ đề, phô bày một
cách tập trung tính chất lố bịch, nhố nhăng trong hành động của các nhân
vật.
 Nếu thiếu đi cảnh này thì tiếng cười sẽ kém phần mặn mà, sâu sắc.

2.
chủ đề
và thủ pháp trào phúng

a. Chủ đề
- Sự tốn kém và lố bịch của ông Giuốc-đanh
trong việc mặc lễ phục nhằm thỏa mãn ham
muốn “học làm sang”.
b. Thủ pháp trào phúng
- Thủ pháp phóng đại (nói quá), thủ
pháp lặp lại và tăng tiến, thủ pháp
phóng đại sự lố bịch bằng những động
tác cơ thể…

Thảo luận nhóm:
- Nhóm 1: Phân tích thủ pháp phóng
đại
- Nhóm 2: Phân tích thủ pháp lặp lại
và tăng tiến ở phần đầu văn bản
- Nhóm 3: Phân tích thủ pháp phóng
đại sự lố bịch bằng những động tác cơ
thể.

Thủ
pháp
phóng đại có tác
dụng tô đậm, chế
giễu sự ngớ ngẩn
của ông Giuốcđanh: ông tin vào
một điều rất vô lý
rằng: hoa may
ngược trên lễ
phục là “mốt”
thời thượng hay
sở
thích của
những người quý
phái.

- Thủ pháp lặp lại và tăng tiến được sử dụng trong cả 2
phần của văn bản: Ở phần đầu, trong các cuộc đối thoại
giữa ông Giuốc-đanh với phó may, có ít nhất 3 lần ông
phát hiện ra sự gian dối, bịp bợm của phó may nhưng chỉ
cần phó may giải thích rằng phải như thế mới đúng mốt,
mới sang trọng, quý phái…thì ông ta lập tức hết ngờ vực,
thậm chí hài lòng. Trong ba lần ấy, sự bịp bợm trắng trợn
của phó may lần sau cao hơn lần trước, tạo nên sự tăng
tiến.. Sau cảnh mặc lễ phục, thủ pháp này tiếp tục được sử
dụng. Điều đó cho thấy bản chất thấp kém, háo danh đến
mức mù quáng của ông Giuốc-đanh.
- Thủ pháp kéo chậm, phóng đại sự lố bịch bằng những
động tác cơ thể theo nhịp điệu.

1.Theo em, đoạn trích “Ông Giuốc-đanh mặc lễ
phục” muốn phê phán điều gì?
2.Theo em, trong cuộc sống hiện nay, còn có những
người như ông Giuốc-đanh không? Nếu người thân
hoặc bạn của em có tính cách như Ông Giuốc
đanh, em sẽ khuyên họ như thế nào?

1.Theo em, đoạn trích “Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục” muốn phê
phán điều gì?
- Phê phán những người trong xã hội có
thói háo danh, sĩ diện, thích nịnh bợ.
- Lên án những kẻ cơ hội, mưu mô và lừa
lọc người khác để kiếm lợi cho mình.

2. Theo em, trong cuộc sống hiện nay, còn có những người như ông
Giuốc-đanh không? Nếu người thân hoặc bạn của em có tính cách
như Ông Giuốc đanh, em sẽ khuyên họ như thế nào?
Khuyên họ nhìn nhận lại bản thân, cần
phải loại bỏ lập tức tính cách đó trong
cuộc sống, bởi nó có thể gây ảnh hưởng
tới mọi người xung quanh mình.