BÀI 1. TÔI VÀ CÁC BẠN
Tiết 2, 3: Văn bản:
BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN
(Trích Dế Mèn phiêu lưu kí - Tô Hoài)
(Tiếp)

KIỂM TRA BÀI CŨ
H: Tóm tắt nội dung chính của văn bản “Bài học
đường đời đầu tiên” bằng lời văn của em?

 1.

Bức chân dụng tự hoạ của Dế Mèn

HS theo dõi đoạn văn từ “ Bởi tôi..... Sắp đứng đầu
thiên hạ rồi” Sgk tr 12-14, HĐ nhóm 2 HS - 4ph, trả
lời các câu hỏi:
1. Gạch chân các chi tiết miêu tả về ngoại hình của Dế
Mèn?
2. Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp nghệ thuật
được tác giả sử dụng trong đoạn văn?
3. Từ những chi tiết trên em hình dung Dế Mèn là chàng
dế như thế nào?

Câu 1.
+ Ngoại hình: Đôi càng mẫm bóng, vuốt cứng, nhọn hoắt, cánh
dài, thân hình màu nâu bóng mỡ, đầu to, nổi từng tảng răng đen
nhánh, râu dài uốn cong, hùng dũng.
-> Sử dụng các danh từ, tính từ
+ Hành động: Đạp phanh phách, nhai ngoàm ngoạm, trịnh
trọng vuốt râu, đi đứng oai vệ như con nhà võ, nhún chân, rung
đùi...
-> Sử dụng động từ, từ láy; Biệp pháp tu từ: so sánh, nhân hoá
+ Tính cách: Hãnh diện với bà con về cặp râu ... tợn lắm ... cà
khịa với tất cả hàng xóm, quát mấy chị Cào Cào, đá mấy anh
Gọng vó


-> Nghệ thuật tưởng tượng, nhân hoá, so sánh, các
tính từ gợi tả, kết hợp với lời văn kể và miêu tả
sinh động tái hiện Dế Mèn có vẻ đẹp cường tráng,
đầy sức sống, tự tin, yêu đời nhưng kiêu căng, tự
phụ.

2. Dế Mèn trêu chị Cốc gây cái chết cho Dế Choắt
a. Hình ảnh của Dế Choắt qua cái nhìn của Dế Mèn
HS theo dõi đoạn văn “Bên hàng xóm tôi.... Tôi về không một
chút bận tâm” – SGK trang 14,15 hoạt động cá nhân - 3ph.
1. Gạch chân các chi tiết kể, tả về Dế Choắt dưới con mắt của dế
Mèn?
2. Lời xưng hô của dế Mèn với dế Choắt có gì đặc biệt?
3. Những biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn văn? Tác
dụng?
+ Đặc điểm: như gã nghiện thuốc phiện, cánh ngắn ngủn, râu một mẩu, mặt
mũi ngẩn ngơ, hôi như cú mèo….-> xấu xí, ốm yếu.
+ Cách xưng hô: gọi “chú mày”…-> Coi thường


- Nghệ thuật so sánh, nhân hoá, liệt kê, các tính
từ… gợi tả Dế Choắt yếu ớt, xấu xí nên Mèn tỏ ra
coi thường.



b. Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt

HSHĐ cá nhân 4' đọc đoạn “ Một buổi chiều....Tôi biết làm thế
nào bây giờ” ( SGK tr16,17,18) trả lời 2 câu hỏi:
1.Tìm và gạch chân các chi tiết kể lại sự việc dế Mèn trêu chị Cốc (trước
khi trêu, lúc trêu xong, lúc Dế Choắt bị chị Cốc đánh, lúc dế Choắt tắc
thở). Từ đó em có nhận xét gì về hành động, việc làm của Dế Mèn?
2. Chỉ ra các biện pháp nghệ thuật được tác giả sử dụng? Chỉ ra tác
dụng của biện pháp nghệ thuật đó?

Trước khi trêu:
+ Nói với Choắt : Sợ gì? Mày bảo Tao sợ cái gì ? Tao còn
biết sợ ai hơn sợ tao nữa?
+ Giương mắt ra xem ta trêu con mụ Cốc..
+ Dế Mèn cất tiếng hát véo von:
" Cái cò ...........................tao ăn”

Trêu xong:
+ Chui tọt vào hang, nằm khểnh, bụng nghĩ thú
vị…
+ Liên mồm đay nghiến, thách thức
Lúc Dế Choắt bị chị Cốc mổ :
+ Sợ hãi … nằm im thin thít.
+ Mon men bò ra...
+ Hỏi dế Choắt 1 câu ngớ ngẩn như không biết
chuyện gì xảy ra « Sao? Sao? »

Lúc dế Choắt chết :
+ Mèn quỳ xuống, nâng đầu dế Choắt lên mà than:
“Tôi hối hận lắm... tôi biết làm thế nào bây giờ ? »
+ Đắp mộ cho DC, đứng lặng hồi lâu, nghĩ về bài học
đường đời đầu tiên.



Bằng giọng điệu thách thức, lời văn kể kết hợp
biểu cảm, làm nổi bật diễn biến tâm lí ngông cuồng,
thái độ xấc xược, ác ý của Dế Mèn khi trêu chị Cốc.
Và sự hèn nhát của dế Mèn đã gây ra cái chết cho
Dế Choắt.



3. Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn

HĐ cá nhân (3p) theo dõi đoạn văn trong SGK trang 18,19 - HS
hoạt động cặp đôi (5') trả lời câu hỏi:
1. Chứng kiến cái chết của Dế Choắt, Dế Mèn đã có những cảm
xúc, suy nghĩ gì? Suy nghĩ đó cho thấy sự thay đổi nào ở Dế
Mèn?
2. Dế Choắt đã nói gì với dế Mèn trước khi thở? Điều gì ở dế
Choắt khiến dế Mèn xúc động và tỉnh ngộ?

Trả lời câu 1:
Tâm trạng:
+ Dế Mèn ân hận: Nâng đầu Dế Choắt vừa thương, vừa ăn năn tội
mình, chôn xác Dế Choắt vào bụi cỏ um tùm.
+ Sự thay đổi tâm lý: từ thái độ kiêu ngạo, hống hách sang ăn năn,
hối hận.
Trả lời câu 2:
+ "ở đời mà có thói hung hăng, hống hách thì sớm muộn cũng
mang hoạ vào thân"

Hỏi. Theo em, từ những trải nghiệm đáng nhớ đó, DM đã
rút ra được bài nào học gì? Theo em sự hối hận của Dế
Mèn có cần thiết không và có thể tha thứ được không? Vì
sao?
- Bài học rút ra:
+ Bài học về cách ứng xử, sống khiêm tốn, biết tôn trọng người
khác
+ Bài học về tình thân ái, chan hòa.

H. Theo em, từ những trải nghiệm đáng nhớ đó, DM đã rút ra
được bài nào học gì? Theo em sự hối hận của Dế Mèn có cần
thiết không và có thể tha thứ được không? Vì sao?
Từ câu chuyện trên em rút ra bài học gì cho nản thân?



- Bài học về lối sống thân ái, chan hòa, yêu thương giúp
đỡ người khác; cách ứng xử lễ độ, khiêm nhường, biết
ăn năn hối lỗi trước cử chỉ sai lầm...
- Kìm chế sự nóng giận

Hoạt động cá nhân (2p) - Khái quát nghệ thuật, nội dung của văn bản ?



1. Nghệ thuật:

- Kể chuyện kết hợp với miêu tả.
- Xây dựng hình tượng nhân vật Dế Mèn gần gũi với trẻ thơ,
miêu tả loài vật chính xác, sinh động
- Các phép tu từ .
- Lựa chọn ngôi kể, lời văn giàu hình ảnh, cảm xúc.

 2. Nội dung:

Dế Mèn có vẻ đẹp cường tráng nhưng tính nết còn
kiêu căng xốc nổi. Do bày trò trêu chị Cốc nên đã gây ra
cái chết thảm thương cho Dế Choắt, Dế Mèn ân hận và
rút ra bài học đường đời cho mình.

* Bài tập vận dụng: Viết đoạn văn ngắn nêu cảm nhận của em
về nhân vật Dế Mèn.
- Hình thức: Đảm bảo 1 đoạn văn, đúng chính tả, diễn đạt câu, từ
đúng ngữ pháp.
- Nội dung:
+ Ngoại hình
+ Hành động
+ Tính cách
-> Một chàng dế thanh niên cường tráng, trẻ trung, đầy sức sống
nhưng kiêu căng, tự phụ, xốc nổi.

HƯỚNG DẪN HỌC BÀI
* Bài cũ:
- Nhớ được những nét chính về cuộc đời, sự nghiệp của tác giả.
- Tóm tắt nội dung đoạn trích, phân tích bức chân dung tự họa của
DM.
- Thái độ của DM đối với DC, hang động xốc nổi của Mèn
- Bài học đường đời đầu tiên.
* HB mới: Thực hành tiếng Việt
- Trả lời các câu hỏi trang 20