KÍNH CHÀO CÁC THẦY CÔ GIÁO
VÀ CÁC EM HỌC SINH THÂN MẾN
VĂN HỌC 10
Bài học
Mục tiêu bài giảng
Khái niệm chung về ca dao - dân ca.
Đặc điểm quan trọng của CD-DC là gắn liền với nhạc và các hình thức diễn xướng
Nội dung ca dao phong phú, phản ánh nhiều mặt cuộc sống vật chất và tinh thần của người lao động.
Nắm được cách tìm hiểu một bài ca dao.
Bồi dưỡng nhận thức, tình cảm đối với văn hoá và tâm hồn dân tộc.
Tiến trình bài học:

Ôn lại kiến thức về VHDG
Tìm hiểu khái niệm, đặc trưng của CD-DC.
Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật của CD.
Kiểm tra- đánh giá
Chuẩn bị bài và hướng dẫn tự học .

I. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC TRƯNG CD-DC
Sau đây là những biểu hiện của CD-DC:
Cho biết em đã nghe và quan sát được gì? Từ đó cho biết thế nào là CD-DC?
Theo em, yếu tố nào tạo nên ý nghĩa của bài ca dao?(lời thơ hay âm nhạc và sự diễn xướng)
I. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC TRƯNG CA DAO DÂN CA
Dân ca(SGK) thơ + nhạc + diễn xướng.
Ca dao(SGK) lời thơ (thơ dân gian)
Ý kiến khác: “Khúc hợp nhạc viết ca, đồ ca viết dao”
(khúc hát có nhạc đệm gọi là ca, khúc hát trơn gọi là dao)
Đặc trưng:
Gắn liền với diễn xướng: hát, nói, ngâm...
Mang tính trữ tình dân gian (khác với tục ngữ mang tính chất lí tính)
Và một số đặc trưng khác của văn học dân gian

II. NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT CA DAO
Hoạt động theo nhóm: Qua các bài ca dao sau, cho biết:
Ở mỗi bài, tác giả dân gian thổ lộ tâm tư, tình cảm gì?
Cho biết cách diễn ý và cách lập ý ở từng bài ca dao? diễn ý (cách sử dụng hình ảnh) và lập ý (cách sử dụng hình thức đối đáp, hình thức mở đầu- tả cảnh hoặc khung cảnh sinh hoạt)

Thân em như giếng giữa đàng
Người khôn rữa mặt, người phàm rữa chân.


C. H?i cụ tỏt nu?c bờn d�ng
Sao cụ mỳc ỏnh trang v�ng d? di
D. D?t x?u n?n ch?ng nờn n?i
Anh di l?y v? cho tụi l?y ch?ng
B. Nhà bè nước chảy phân hai
Ai về Gia Định, Đồng Nai thì về.
II. NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT CA DAO
Ca dao là những khúc hát thổ lộ tâm tình của người bình dân
Ra đời trong xã hội phong kiến, ca dao là những tiếng hát than thân, phản kháng, những lời ca tình nghĩa vút lên từ cuộc đời còn nhiều cay đắng, xót xa nhưng đằm thắm, ân tình của người bình dân bên luỹ tre làng, giếng nước, gốc đa.
Ca dao diễn ý chủ yếu bằng các hình ảnh so sánh, ẩn dụ; lập ý bằng bằng hình thức đối đáp và hình thức mở đầu.
Thể thơ ca dao thường là lục bát, song thất lục bát, lục bát biến thể và các thể nói lối văn vần khác
III. Kiểm tra – đánh giá
1. Đoạn phim sau đây gợi cho em nghĩ về bài ca dao nào?
2. Cho biết bài nào sau đây không phải ca dao?
a. Ai đi muôn dặm non sông
Để ai chất chứa sầu đong vơi đầy
b. Dứt tình kẻ ở người đi
Cũng như Kim Trọng biệt li Thuý Kiều
c. Sầu đong càng lắc càng đầy
Ba thu dọn lại một ngày dài ghê
Ca dao
Ca dao
Nguyễn Du- Truyện kiều
3. Câu nào sau đây không phải là đặc trưng của ca dao?
Tính diễn xướng.
Tính trữ tình
Tính cá thể
Tính dị bản
4. Cho biết câu thơ nào sử dụng thi liệu ca dao? cho biết đó là bài ca dao nào?
...Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giả, giần, sàng.
Đất Nước có từ ngày đó,
Đất là nơi anh đến trường.
Nước là nơi em tắm.
Đất nước là nơi anh đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm...
(Nguyễn Khoa Điềm)

IV Hướng dẫn tự học.
Đọc lại bài học và trả lời câu hỏi trong SGK.
Dựa vào đặc trưng về nghệ thuật của ca dao, tìm hiểu nội dung các bài ca dao trong SGK
Đọc thêm: Tư Liệu Văn Học 10 (T1); Tục ngữ- ca dao-dân ca Việt nam của Vũ Ngọc Phan
Tìm mua để làm tư liệu những cuốn sách viết về tục ngữ ca dao- dân ca Việt Nam có bán ở các hiệu sách
Sách tham khảo