Tiết 105+106: Văn bản
SỐNG CHẾT MẶC BAY
Phạm Duy Tốn
CHÂN DUNG NHÀ VĂN PHẠM DUY TỐN (1883-1924)
I. Tìm hiểu chung:
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
- Phạm Duy Tốn (1883-1924)
- Quê Thường Tín Hà Tây
- Ông là một trong những nhà văn mở đường cho nền văn xuôi quốc ngữ hiện đại Việt Nam.
- Truyện ngắn của ông chuyên về phản ánh hiện thực xã hội.

Phạm Duy Tốn
(1883 – 1924)
Nêu một vài hiểu biết về tác giả Phạm Duy Tốn mà em tìm hiểu được?
I. Tìm hiểu chung:
Tác giả:
Tác phẩm:

- Sáng tác tháng 7 năm 1918.
- “Sống chết mặc bay” là một trong những truyện ngắn thành công nhất của tác giả.


Tác phẩm “Sống chết mặc bay” được tác giả sáng tác khi nào?


- Nhan đề:





- Thể loại:
“Sống chết mặc bay”
Tác giả khắc họa sự vô trách nhiệm, bản chất ích kỉ, chỉ biết ăn chơi hưởng lạc, không mảy may rung động trước thảm cảnh lụt lội cuốn trôi nhà cửa nhân dân của bọn nha lại.
Truyện ngắn hiện đại.
Tên truyện là “Sống chết mặc bay” các em có liên tưởng đến thành ngữ nào không?
Nhan đề của tác phẩm có ý nghĩa gì?
Tác phẩm thuộc thể loại gì?
- Viết bằng tiếng Hán.
- Có tính chất hư cấu.
- Cốt truyện đơn giản, thiên về mục đích giáo huấn.
- Ví dụ: Mẹ hiền dạy con; Thầy thuốc giỏi cốt nhất ở tấm lòng…
Truyện ngắn hiện đại
Truyện trung đại
- Viết bằng tiếng Việt hiện đại (chữ Quốc ngữ)
- Cốt truyện: phức tạp, dựa trên sự thật.
- Nhân vật: khắc họa rõ nét (ngoại hình, tính cách, hành động, lời nói…)
- Nội dung tư tưởng: Giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo.
Nhà văn, nhà báo Phạm Duy Tốn
(1883 - 1924). (Ảnh nguồn wikipedia.org)
* Bố cục: 3 phần
Phần 1 (Từ đầu -> hỏng mất ): Nguy cơ đê vỡ và sự chống đỡ tuyệt vọng của người dân .
- Phần 2  (Tiếp -> điếu mày): Cảnh quan phủ cùng nha lại đánh tổ tôm trong khi đi hộ đê.
- Phần 3 (Còn lại) : cảnh đê vỡ nhân dân lâm vào cảnh thảm sầu.
II. Tìm hiểu chi tiết:

HAI BỨC TRANH MINH HỌA CHO CẢNH NÀO? NÓ ĐƯỢC VẼ VỚI DỤNG Ý GÌ?
Cảnh dân phu hộ đê ><
Cảnh quan phủ và nha lệ đánh tổ tôm trong lúc đi hộ đê
Minh hoạ cho nội dung và nghệ thuật truyện ngắn “Sống chết mặc bay”
TH?O LU?N

Cùng với từ ngữ, câu văn tả thực, nghệ thuật tương phản tăng cấp tác giả đã điểm vào vài ba câu cảm thán, hãy tìm đọc và cho biết tác giả muốn nhấn mạnh điều gì?
Câu văn:
Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời... Lo thay! Nguy thay!
-> Sự bất lực của sức người trước sức trời, sự yếu kém của thế đê trước thế nước.
Tay trái dựa vào gối xếp.
Chân phải duỗi thẳng ra, để cho tên người nhà quỳ ở dưới đất mà gãi.
Ngồi uy nghi chễm chện.

- Địa điểm: Trong đình, trên mặt đê, cao, vững chắc.
- Chân dung quan phụ mẫu: uy nghi, chễm chện ngồi, dựa gối xếp, chân duỗi thẳng, để cho người nhà quỳ ở dưới đất mà gãi.
- Đồ dùng sinh hoạt: Bát yến hấp đường phèn, trầu vàng, cau đậu, đồng hồ vàng, dao chuôi ngà,...
- Cử chỉ: Ngài xơi bát yến vừa xong, ngồi khểnh vuốt râu, rung đùi.
- Không khí, quang cảnh: đèn thắp sáng trưng, kẻ hầu, người hạ đi lại rộn ràng -> Không khí tĩnh mịch, trang nghiêm
=> Cuộc sống xa hoa, sung sướng, thích hưởng lạc
- Thành phần tham dự: Thầy đề, thầy đội nhất, thầy thông nhì, chánh tổng sở tại.
- Không khí: Lúc mau, lúc khoan, ung dung êm ái, khi cười, khi nói vui vẻ.
- Thái độ của quan phụ mẫu: "Ngài đang dở ván bài ...ngài cũng thây kệ", "Mặc ! dân chẳng dân thời chớ", "Một nước bài cao...thời thật là phàm ».
=> Quan lại ai nấy đều ăn chơi, đam mê cờ bạc.
Không khí trong đình
Quang cảnh ngoài đê
> <
- Địa điểm: Ngoài trời mưa tầm tã, nước lên cao.
- Không khí: Nhốn nháo…
- Người dân: Đội mưa, ướt như chuột, đói rét kiệt sức.
- Dụng cụ: Thuổng, cuốc, vác tre, đội đất, …
- Âm thanh: Trống đánh, ốc thổi, xao xác gọi nhau.
Cảnh thảm hại đáng thương.
*. Cảnh trong đình
*. Cảnh ngoài đê
- Địa điểm: Trong đình, cao , vững chãi
- Không khí: Nghiêm trang.
Quan phụ mẫu:
+ Tư thế: Ung dung, chễm chện ngồi…
+ Đồ dùng: Bát yến, tráp đồi mồi, cau đậu, rễ tía…
Xa hoa, vương giả,vô trách
nhiệm.
+ Việc làm: Đánh tổ tôm.
(?)Qua nội dung của bảng so sánh, hãy cho biết tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng của biện pháp đó ?
- Địa điểm: Ngoài trời mưa tầm tã, nước dân cao.
- Không khí: Nhốn nháo…
- Người dân: Đội mưa, ướt như chuột, đói rét kiệt sức.
- Dụng cụ: Thuổng, cuốc, vác tre, đội đất, …
- Âm thanh: Trống đánh, ốc thổi, xao xác gọi nhau.
Cảnh thảm hại đáng thương.
*. Cảnh trong đình
*. Cảnh ngoài đê
- Không khí: Nghiêm trang.
Quan phụ mẫu:
+Tư thế: Ung dung, chễm chện ngồi…
+ Đồ dùng: Bát yến, tráp đồi mồi, cau đậu, rễ tía…
Xa hoa,vương giả, vô trách nhiệm.
+ Việc làm: Đánh tổ tôm.
=> Tương phản + miêu tả, biểu cảm.
=> Phản ánh sự đối lập giữa thảm cảnh của người dân với cảnh đánh bạc trong đình.
Địa điểm: Trong đình
*. Thiên nhiên
*. Thái độ của quan lại
- Nước tràn xoáy nhà trôi, lúa ngập không chỗ ở, không nơi chôn…!
Thê thảm, thương tâm.
- Nha lại, thầy đề: run sợ.
- Quan phụ mẫu: điềm nhiên.
Sung sướng
Thắng lớn
Qua bảng phân tích, hãy cho biết tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì ?
=> Tăng cấp, tương phản + đối thoại và biểu cảm.
=> Hấp dẫn, khắc họa rõ nét tính cách nhân vật.
3.3. Cảnh đê vỡ
4. Tổng kết:
4.1: Nội dung:
-Tác phẩm làm hiện lên bức tranh hiện thực (Giá trị hiện thực):
+ Về tình cảnh nhân dân trong nạn lụt được miêu tả với nhiều chi tiết chân thực.
+ Về sự lạnh lùng, vô trách nhiệm của bọn quan lại, trong đó đáng chú ý nhất là quan phụ mẫu.
-Thái độ của tác giả đối với con người, sự việc xảy ra trong truyện (Giá trị nhân đạo):
+ Thể hiện sự đồng cảm, xót thương người dân trong hoạn nạn do thiên tai.
+ Lên án thái độ tàn nhẫn của bọn quan lại trước tình cảnh, cuộc sống “nghìn sầu muôn thảm” của người dân.
4. Tổng kết:
* Ý nghĩa văn bản: Phê phán, tố cáo thói bàng quan vô trách nhiệm, vô lương tâm đến mức góp phần gây ra nạn lớn cho nhân dân của viên quan phụ mẫu – đại diện cho nhà cầm quyền thời Pháp thuộc; đồng cảm, xót xa với tình cảnh thê thảm của nhân dân lao động do thiên tai và do thái độ vô trách nhiệm của kẻ cầm quyền gây nên.
4.2. Nghệ thuật:
Xây dựng tình huống tương phản- tăng cấp và kết thúc bất ngờ, ngôn ngữ đối thoại ngắn gọn, rất sinh động.
Lựa chọn ngôi kể khách quan.
Ngôn ngữ kể, tả, khắc họa chân dung nhân vật sinh động.
4.3. Ghi nhớ: SGK/83
Cung c?:
S?NG CH?T M?C BAY
Nguy cơ đê vỡ và sự
chống đỡ của người dân.
Cảnh quan phủ cùng nha lại
đánh tổ tôm trong khi đi hộ đê.
Cảnh đê vỡ - Quan sung
sướng khi thắng ván bài to
Tình thế nguy
cấp, nguy cơ đê
vỡ khó tránh khỏi.
Dân phu khẩn trương,
vất vả, cơ cực, khốn
khổ, hiểm nguy ->bất lực
Giá trị …………. của tác phẩm “Sống chết mặc bay” là: Phản ánh sự đối lập giữa cuộc sống và sinh mạng của nhân dân với cuộc sống của bạn quan lại mà kẻ đứng đầu ở đây là tên quan phủ “ lòng lang dạ thú”.
Giá trị …………. của tác phẩm “Sống chết mặc bay” là: Thể hiện niềm cảm thương của tác giả trước cuộc sống lầm than cơ cực của người dân do thiên tai và thái độ vô trách nhiệm của bọn cầm quyền đưa đến.
Bài tập:
Bài 1: Hãy dùng hai từ hiện thực, nhân đạo để điền vào chỗ trống cho thích hợp:
hiện thực
nhân đạo
Bài 2: Những hình thức ngôn ngữ đã được vận
dụng trong truyện “Sống chết mặc bay” là gì ? Hãy trả lời câu hỏi trên bằng cách đánh dấu theo bảng thống kê sau đây:
x
x
x
x
x
x
x
Bài tập:
Bài 3: Kể sáng tạo truyện bằng cách đổi sang ngôi kể thứ nhất là nhân vật quan phụ mẫu
-Nhận xét ngôn ngữ của nhân vật quan phụ mẫu và tính cách của y.
Bài tập 4:
Tìm một số câu thành ngữ, tục ngữ gần nghĩa với thành ngữ “Sống chết mặc bay” ?
Phó Thủ tướng Chính phủ Hoàng Trung Hải kiểm tra công tác chống bão
Bộ Trưởng Cao Đức Phát kiểm tra công tác đê điều chống bão lũ
Đê sông Hồng đoạn qua tỉnh Hà Nam, bên phải là đầm sen,
phía xa là điếm canh trên mặt đê.
Một cửa đê sông Hồng được đúc lại bằng bê tông
Hướng dẫn về nhà:

- Đọc truyện, kể tóm tắt, học thuộc ghi nhớ.
Làm bài tập 2 phần luyện tập.
Vẽ bản đồ tư duy kiến thức bài
Tìm những câu thành ngữ, tục ngữ ca dao đồng nghĩa với “Sống chết mặc bay”
Chuẩn bị bài “Cách làm bài văn lập luận giải thích”