CHÀO MỪNG CÁC EM ĐẾN VỚI TIẾT HỌC NGỮ VĂN 9
Tiết 4 Phần Tập làm văn


SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP
NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN
THUYẾT MINH
Tiết 4 Phần Tập làm văn SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH
1. Ôn tập văn bản thuyết minh:
a. Khái niệm:
I. Tìm hiểu về việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh
Đáp ứng được nhu cầu hiểu biết, cung cấp cho con người những tri thức tự nhiên và xã hội, để có thể vận dụng vào phục vụ lợi ích của mình.
Là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằm cung cấp tri thức khách quan về đặc điểm, tính chất, nguyên nhân...của các hiện tượng và sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng phương thức trình bày, giới thiệu, giải thích.
b. Mục đích:
1. Ôn tập văn bản thuyết minh:
c. Tính chất:
- Giới thiệu sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội.
- Tính chất của VB thuyết minh là xác thực, khoa học và rõ ràng đồng thời cũng cần hấp dẫn. Vì vậy VB thuyết minh sử dụng ngôn ngữ chính xác, cô động, chặt chẽ và sinh động.

d. Phương pháp thuyết minh:
Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích, liệt kê, nêu ví dụ, dùng số liệu, so sánh, đối chiếu, phân tích, phân loại...
Tiết 4 Phần Tập làm văn SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH
2. Viết văn bản thuyết minh sử dụng một số biện pháp nghệ thuật:
a. Đọc văn bản: “Hạ Long đá và nước”
2. Viết văn bản thuyết minh sử dụng một số biện pháp nghệ thuật:
a. Bài tập: văn bản “Hạ Long Đá và Nước”.
Xác định đối tượng thuyết minh?
Bài văn thuyết minh đặc điểm gì của đối tượng?
Văn bản có cung cấp được tri thức một cách khách quan về đối tượng không.
(Gợi ý: tìm hiểu đối tượng và phương pháp thuyết minh).
Đối tượng thuyết minh: Vịnh Hạ Long
→ Sự kỳ lạ vô tận của Hạ Long do Đá và Nước tạo nên.
- Văn bản cung cấp tri thức khách quan về đối tượng đó là sự kì lạ của Hạ Long là vô tận.
Phương pháp thuyết minh: Liệt kê kết hợp giải thích những khái niệm trừu tượng
Tác giả hiểu sự “Kì lạ của Đá và Nước” ở Hạ Long là gì? Hãy tìm những câu văn nêu khái quát sự kỳ lạ ấy?
b. Nhận xét:
* Sự kì lạ của Đá và Nước ở Hạ Long:
- Sự sáng tạo của nước làm cho đá sống dậy, linh hoạt, có tâm hồn:
+ Đá có tuổi: Già, trẻ…
+ Đá có tâm hồn, tính cách: Tinh nghịch, nghiêm trang...
+ Đá có cảm xúc: Vui, buồn...
+ Đá biết tụ họp: Trò chuyện...
- Nước tạo nên sự di chuyển...
+ Tùy theo góc độ và tốc độ di chuyển.
+ Tùy theo hướng ánh sáng rọi vào chúng
* Triết lí: Thiên nhiên tạo nên thế giới bằng những nghịch lý đến lạ lùng.
- Biện pháp: liên tưởng, tưởng tượng.
- Tác giả dùng cách miêu tả, so sánh, tưởng tượng (cuộc dạo chơi) vẻ đẹp của đá dưới ánh sáng. Phép nhân hóa biến chúng từ vật vô tri thành vật sống động có hồn.
 Tạo hứng thú cho người đọc.
Để làm rõ sự “kì lạ” của Hạ Long, tác giả còn sử dụng biện pháp nghệ thuật nào ?
Tưởng tượng những cuộc dạo chơi đúng hơn là các khả năng dạo chơi: thả cho thuyền nổi trôi hoặc buông theo dòng, hoặc chèo nhẹ, hoặc lướt nhanh hoặc tùy hứng lúc nhanh lúc dừng (toàn bài dùng 8 chữ “có thể” ) khơi gợi những cảm giác có thể có: bỗng nhiên nhí nhảnh tinh nghịch hơn, buồn hơn hay vui hơn...hóa thân không ngừng.
Dùng phép nhân hóa để tả các đảo đá: gọi chúng là thập loại chúng sinh, phải là thế giới người, là bọn người bằng đá hối hả trở về.
Giới thiệu Vịnh Hạ Long không chỉ có đá và nước mà còn là một thế giới sống động có hồn -> sinh động, hấp dẫn.
Ngoài các biện pháp được tác giả sử dụng trong bài, còn những biện pháp nào có thể vận dụng trong văn bản thuyết minh?
 Có thể vận dụng thêm một số biện pháp như tự thuật, kể chuyện, đối thoại theo lối ẩn dụ, nhân hóa...
Từ việc tìm hiểu văn bản “Hạ Long Đá và Nước”, em thấy sử dụng các biện pháp nghệ thuật trong văn thuyết minh có tác dụng gì?
 Biện pháp nghệ thuật làm cho bài văn thuyết minh thêm sinh động, hấp dẫn, làm nổi bật đặc điểm của đối tượng.
1. Ôn tập văn bản thuyết minh:
I. Tìm hiểu việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh:
2. Viết văn bản thuyết minh sử dụng một số biện pháp nghệ thuật:
c. Kết luận: ghi nhớ sgk tr13
- Muốn cho văn bản thuyết minh được sinh động, hấp dẫn người ta vận dụng thêm một số biện pháp nghệ thuật như kể chuyện, tự thuật, đối thoại theo lối ấn dụ, nhân hóa hoặc các hình thức vè, diễn ca...
- Các biện pháp nghệ thuật cần được sử dụng thích hợp góp phần làm nổi bật đặc điểm của đối tượng thuyết minh và gây hứng thú cho người đọc.
a. Bài tập: văn bản “Hạ Long đá và nước”
b. Nhận xét:
II. Luyện tập:
Bài 1. Đọc văn bản: “Ngọc Hoàng xử tội ruồi xanh”
- Các phương pháp thuyết minh : định nghĩa (thuộc họ côn trùng hai cánh...); phân loại các loại ruồi; nêu số liệu (số vi khuẩn, số lượng sinh sản của một cặp ruồi); liệt kê (mắt lưới, chân tiết ra chất dính...) ...
- Tính chất thuyết minh: giới thiệu loài ruồi.
+ Những tính chất chung về họ, giống, loài.
+ Các tập tính sinh sống.
+ Đặc điểm cơ thể…
Bài văn này có gì đặc biệt, tác đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nào? Tác dụng của các biện pháp nghệ thuật đó?
* Nét đặc biệt của bài văn thuyết minh:
- Về hình thức: Văn bản như bản tường thuật về một phiên tòa.
- Về cấu trúc: Như biên bản một cuộc tranh luận về pháp lí.
- Về nội dung: Như một câu chuyện kể về loài Ruồi.
- Biện pháp nghệ thuật: nhân hóa, nhân vật tự thuật, tạo tình tiết cho câu chuyện.
→ Gây hứng thú cho người đọc, vừa vui, vừa có thêm tri thức.
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
- Làm bài tập 2 SKG/15
Nắm vững nội dung bài học.
- Viết đoạn, bài văn thuyết minh về chú chó nhà em.
Chuẩn bị bài: Luyện tập sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh.
+ Nhóm 1: Chuẩn bị bài thuyết minh về cái quạt.
+ Nhóm 2: Chuẩn bị bài thuyết minh về cáí bút bi.