MÔN: VẬT LÍ 9

KIỂM TRA BÀI CŨ

Hãy cho biết màu của chùm sáng mà ta thu được sau
các tấm lọc màu trong các thí nghiệm được biểu diễn
bằng các hình vẽ sau?
Hình 1

Nguồn sáng trắng

Hình 2

Nguồn sáng trắng
Hình 3
Nguồn sáng trắng

Quan sát các hình ảnh và
đoạn phim sau và cho biết
khi chiếu ánh sáng qua các
vật, ánh sáng có các màu thế
nào ?
Vậy có phải trong chùm sáng trắng có chứa
ánh sáng màu?

I.Phân tích một chùm sáng trắng bằng lăng kính:
Quan sát và nêu cấu tạo của lăng kính sau :

- Lăng kính là một
khối trong suốt có 3
gờ song song.
Vậy: Dùng lăng
kính có thể
phân tích được
một chùm sáng
trắng hay
không?

1.Thí nghiệm 1
Mục đích thí nghiệm: Quan sát một
chùm sáng hẹp chiếu qua lăng kính.
Bố trí thí nghiệm:
-Đặt một khe hẹp trước nguồn sáng trắng để được 1 khe sáng
hẹp.
- Đặt một lăng kính sao cho cạnh của nó song song với khe
sáng trắng hẹp đó.
- Đặt màn chắn sau lăng kính để thu được chùm tia sáng ló.

Chú ý quan sát thí
nghiệm:

Thí nghiệm1:

Nguồn
sáng
trắng

-Ánh sáng chiếu đến lăng kính là
ánh sáng gì?
- Ánh sáng thấy được sau lăng
kính là những ánh sáng gì?

A

Tấm
chắn
khe
sáng

Đỏ
Cam
Vàng
Lục
Lam
Chàm

Lăng
kính

B
Màn

Tím

- Ánh sáng chiếu đến lăng kính
là ánh sáng trắng
- Ánh sáng thấy được sau lăng
kính là một dải nhiều màu?

Nguồn
sáng
trắng

A

Tấm
chắn
khe
sáng

Đỏ

Cam
Vàng
Lục

Lăng
kính

Lam
B

Chàm
Tím

Màn

C1: Hãy mô tả màu sắc của
dải nhiều màu đã quan sát?
C1: Dải màu có
nhiều màu nằm sát
cạnh nhau. Ở bờ
này là màu đỏ, rồi
đến màu da cam,
vàng… ở bờ kia
là màu tím.

Đỏ
Cam
Vàng
Lục
Lam
Chàm
Tím

2. Thí nghiệm 2: (SGK.139)
2. Thí nghiệm 2a :
a. Lần lượt chắn trước khe sáng K một tấm lọc màu
đỏ, rồi tấm lọc màu xanh và quan sát. Trước khi quan
sát, hãy dự đoán hình ảnh sẽ quan sát được.

Hãy nêu mục đích thí
nghiệm 2.a?
Mục đích: Quan sát các chùm sáng màu qua lăng
kính.

CHẮN TRƯỚC KHE SÁNG BẰNG TẤM LỌC
MÀU ĐỎ

Nguồn sáng
trắng
Tấm
chắn
khe
sáng

A
Tấm
lọc đỏ

Lăng
kính

Đỏ

Màn

B

CHẮN TRƯỚC KHE SÁNG BẰNG TẤM LỌC
MÀU XANH

Nguồn sáng
trắng
Tấm
chắn
khe
sáng

A
Lăng
Tấm lọc kính
xanh

Xanh
Màn

B

CHẮN TRƯỚC KHE SÁNG BẰNG TẤM LỌC
MÀU VÀNG

Nguồn sáng
trắng
Tấm
chắn
khe
sáng

A

Tấm lọc
vàng

Lăng
kính

Vàng

B
Màn

C2 a: Hãy mô tả hình ảnh mà em
quan sát được?
C2 a: Khi chắn khe
K bằng tấm lọc
màu đỏ thì ta thấy
có vạch đỏ, bằng
tấm lọc màu xanh
có vạch xanh.

Dùng
tấm lọc
màu đỏ:

Dùng
tấm lọc
màu xanh

2. Thí nghiệm 2b :
C2 b: Chắn khe sáng K bằng tấm lọc nửa trên màu
đỏ, nửa dưới màu xanh. Dự đoán hiện tượng xảy ra.
Tiến hành quan sát.
Hãy nêu mục đích thí nghiệm
2.b?

Mục đích: Thấy rõ sự ngăn cách giữa dải màu đỏ
và dải màu xanh.

CHẮN TRƯỚC KHE SÁNG BẰNG TẤM LỌC
NỬA TRÊN MÀU ĐỎ, NỬA DƯỚI MÀU XANH

Nguồn sáng
trắng
Tấm
chắn
khe
sáng

A

Tấm lọc Lăng
nửa trên kính
đỏ, nửa
dưới
xanh

Đỏ
Xanh
B

Màn

C2b: Hãy mô tả hình ảnh quan sát được.

A

B

Ta thấy đồng thời cả hai vạch đỏ và xanh nằm lệch
nhau.

C3: Hãy dựa vào các kết quả
quan sát được ở trên để nhận
định sự đúng, sai của hai ý kiến
sau:
Ý KIẾN 1: Lăng kính đã nhuộm các màu khác nhau
cho chùm sáng trắng.
Ý KIẾN 2: Trong chùm sáng trắng có chứa sẵn các
ánh sáng màu. Lăng kính chỉ có tác dụng tách các
chùm sáng màu đó ra, cho mỗi chùm đi theo một
phương vào mắt.

Ý kiến 1: Lăng kính đã nhuộm các màu khác nhau
cho chùm sáng trắng?
Lăng kính là một khối chất trong suốt, không màu,
nên nó không thể đóng vai trò như một tấm lọc màu.
Nếu lăng kính có tác dụng nhuộm màu cho chùm tia
sáng thì tại sao chỗ này chỉ nhuộm màu xanh, chỗ
kia chỉ nhuộm màu đỏ? Trong khi đó các vùng mà
các tia sáng đi qua trong lăng kính có tính chất hoàn
toàn như nhau.
C3:Ý kiến thứ hai là đúng.

C4: Tại sao có thể nói thí
nghiệm 1 là thí nghiệm phân
tích ánh sáng trắng?
Vì ánh sáng trắng qua lăng kính được phân tích thành dải
màu, do đó thí nghiệm 1 là thí nghiệm phân tích ánh sáng
trắng .

C4:Vì lăng kính đã phân tích từ dải sáng trắng ra
nhiều dải sáng màu …
Qua thí nghiệm 1 và thí nghiệm 2 em có thể rút ra
kết luận gì về sự phân tích ánh sáng trắng?

3. Kết luận:

Khi chiếu
một
chùm
trắng
đi qua một
Khi
chiếu
mộtsáng
chùm
sánghẹp
trắng
lăng kính
thìđitaqua
sẽ thu
hẹp
lăngđược
kínhnhiều
ta thuchùm sáng
sángnhau
màutạo thành một
màu khácđược
nhaunhiều
nằmchùm
sát cạnh
kháccầu
nhau.
CácMàu
chùmcủa
sáng
dải màu như
vồng.
dảimàu
này biến
gì? Lăng kính
thiên liênnày
tụccótừđặc
đỏ điểm
đến tím.
có tác dụng gì trong hiện tượng
này?có tác dụng tách riêng các chùm
Lăng kính

sáng màu có sẵn trong chùm sáng trắng cho
mỗi chùm đi theo một phương khác nhau.

II. Phân tích một chùm sáng trắng bằng sự phản xạ
trên đĩa CD:
1. Thí nghiệm 3:
Quan sát mặt ghi cuả một đĩa CD (hình 52.3) dưới
ánh sáng trắng.

C5: Hãy mô tả hiện tượng
quan sát được.
Khi chiếu ánh sáng trắng vào mặt ghi đĩa CD và quan
sát ánh sáng phản xạ, ta thấy nhìn theo phương này
có ánh sáng màu này, theo phương khác có ánh sáng
màu khác.
C6 a. Ánh sáng chiếu đến đĩa CD là ánh sáng màu
gì?
Ánh sáng chiếu đến đĩa CD là ánh sáng trắng .

C6 b. Ánh sáng từ đĩa CD đến mắt ta có những màu
nào?
Tuỳ theo phương nhìn ta có thể thấy ánh sáng từ đĩa
CD đến mắt ta có màu này hay màu kia .
C6c.Tại sao có thể nói thí nghiệm 3 cũng là thí
nghiệm phân tích ánh sáng trắng?
Vì chùm sáng chiếu đến đĩa CD là chùm sáng trắng,
sau khi phản xạ ta thu được nhiều chùm sáng màu
khác nhau truyền theo các phương khác nhau.

2. Kết luận:
Ta có thể kết luận gì qua kết quả thí nghiệm 3 ?

Có thể phân tích một chùm sáng trắng thành những
chùm sáng màu bằng cách cho nó phản xạ trên mặt
ghi cuả một đĩa CD.

III. Kết luận chung:
Hãy nêu những cách phân tích một chùm ánh
sáng trắng?
Có thể có nhiều cách phân tích một chùm sáng
thành những chùm sáng màu khác nhau.

Phân tích bằng lăng kính

Phản xạ trên đĩa CD

IV. Vận dụng

C7: Có thể coi cách dùng các tấm lọc màu như
một cách phân tích ánh sáng trắng thành ánh
sáng màu được không?
Tấm lọc đỏ

Nguồn sáng trắng
Tấm chắn khe sáng

Theo kết quả kiểm tra thì đây cũng chính là một cách
phân tích ánh sáng trắng thành ánh sáng màu.
C7: Được.
Tấm lọc xanh

Nguồn sáng
trắng
Tấm chắn khe sáng

C9: Hãy nêu thêm một vài hiện tượng thực tế về sự
phân tích ánh sáng trắng.
Trả lời: Hiện tượng cầu vồng trong tự nhiên. Quan sát
bong bóng xà phòng, váng dầu, mỡ ở ngoài trời nắng
…

 Học thuộc ghi nhớ ( sgk/141 )
 Đọc mục “ CÓ THỂ EM CHƯA BIẾT”.
 Làm bài 53-54.1; 53 -54.4 trang 61 SBT.
 Thực hiện lệnh C8 hình 53.3 SGK-41:
Hãy nhìn ảnh của vạch đen qua phần
gương ở trong nước. Mô tả và giải thích
hiện tượng quan sát được.

HÌNH 53.3