CHÀO MỪNG CÁC
EM ĐẾN VỚI TIẾT
HỌC HÔM NAY

Quan sát hình ảnh về hành động ném đá và một bài báo
trên mạng XH nói về hiện tượng ném đá. Theo em, có sự
liên quan gì giữa hai sự việc này không?

Tiết 18:

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ
ngữ

II. Luyện tập

I.

Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ
Từ Kinh tế trong bài thơ có
nghĩa gì? Ngày nay chúng
ta có hiểu từ này theo nghĩa
VÀO NHÀ NGỤC QUẢNG ĐÔNG
nhưCẢM
PhanTÁC
Bội Châu đã
Vẫn là hào kiệt, vẫn phong lưu,
dùng không?

Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.
Đã khách không nhà trong bốn biển,
Lại người có tội giữa năm châu.
Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế,
Mở miệng cười tan cuộc oán thù.
Thân ấy vẫn còn, còn sự nghiệp
Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu.
Phan Bội Châu, (Ngữ văn 8 - Tập1)

I.

Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ

• Kinh tế: Kinh bang tế thế có nghĩa là trị nước cứu
đời.
• Kinh tế: Chỉ toàn bộ hoạt động của con người trong
lao động sản xuất, phát triển và sử dụng của cải vật
chất.
 Như vậy: Âm của từ kinh tế giống nhau. Nghĩa khác
nhau.
* Kết luận: Nghĩa của từ có thể thay đổi theo thời gian.
Nghĩa cũ mất đi nghĩa mới hình thành.

I.

Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ
THẢO LUẬN NHÓM
Nhóm 1: Xác định nghĩa của từ xuân và cho
biết nghĩa nào là nghĩa gốc, nghĩa nào là nghĩa
chuyển?
a1

Gần xa nô nức yến anh
Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân
Dập dìu tài tử giai nhân,
Ngựa xe như nước áo quần như nêm
a2.
Ngày xuân em hãy còn dài
Xót tình máu mủ thay lời nước non.

I.

Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ
THẢO LUẬN NHÓM
Nhóm 2: Xác định nghĩa của từ tay và cho biết
nghĩa nào là nghĩa gốc, nghĩa nào là nghĩa
chuyển?

b1
b2

Được lời như cởi tấm lòng
Giở kim thoa với khăn hồng trao tay
Cũng nhà hành viện xưa nay
Cũng phường bán thịt cũng tay buôn người

I.

Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ
a1

a2.

Gần xa nô nức yến anh
Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân
Dập dìu tài tử giai nhân,
Ngựa xe như nước áo quần như nêm
Ngày xuân em hãy còn dài
Xót tình máu mủ thay lời nước non.

a.1 Xuân: Mùa xuân, mùa khởi đầu của một năm
 Nghĩa gốc
a2. Xuân: Tuổi trẻ, tuổi xuân (giai đoạn phát triển của cuộc
đời)  Nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ.

I.
b1
b2

Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ
Được lời như cởi tấm lòng
Giở kim thoa với khăn hồng trao tay
Cũng nhà hành viện xưa nay
Cũng phường bán thịt cũng tay buôn người

b1. Tay: bộ phận của cơ thể người  Nghĩa gốc
b2. Tay: Hoạt động chuyên môn của một nghề, giỏi về
một công việc nào đó.
 Nghĩa chuyển theo phương thức hoán dụ.

I.

Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ

Phương thức ẩn dụ

Phương thức hoán
dụ

Hai
phương
thức chủ yếu
phát
triển
nghĩa của từ
ngữ

LUYỆN
TẬP

Bài 1/SGK – trang 56

a.

Xác định nghĩa của từ
chân trong các ví dụ
sau

Đề huề lưng túi gió trăng
Sau chân theo một vài thằng con con
b. Năm em học sinh lớp 9A1 có chân trong đội tuyển
của trường đi dự “Hội khỏe Phù Đổng”.
c.
Dù ai nói ngả nói nghiêng
Thì ta vẫn vững như kiềng ba chân
d.
Buồn trông nội cỏ rầu rầu
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh

Bài 1/SGK – trang 56
a.

Đề huề lưng túi gió trăng
Sau chân theo một vài thằng con con

 Nghĩa gốc
b. Năm em học sinh lớp 9A1 có chân trong đội tuyển
của trường đi dự “Hội khỏe Phù Đổng”.
 Nghĩa chuyển theo phương thức hoán dụ
c.

Dù ai nói ngả nói nghiêng
Thì ta vẫn vững như kiềng ba chân
 Nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ

d.

Buồn trông nội cỏ rầu rầu
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh
 Nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ

Bài 2/ SGK – trang
56

Từ điển tiếng Việt định nghĩa từ trà như sau:
-Trà: Búp hoặc lá cây chè đã sao, đã chế biến, để pha nước

uống. Pha trà. Ấm trà ngon. Hết tuần trà.
-Dựa vào định nghĩa trên, hãy nêu nhận xét về nghĩa của từ trà
trong những cách dùng như : trà a-ti-sô, trà hà thủ ô, trà sâm, trà
linh chi, trà tâm sen, trà khổ qua.
-Nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ.
-Có nghĩa là: sản phẩm từ thực vật, được chế biến thành
dạng khô, dùng để pha nước uống

Bài 4/ SGK – trang 56: Hãy tìm ví dụ để chứng
minh rằng các từ sốt, vua, ngân hàng là từ nhiều
nghĩa.
a. Sốt:
-Tăng nhiệt độ cơ thể lên quá mức bình thường do bị
bệnh (nghĩa gốc)
-Trạng thái tăng đột ngột về nhu cầu, khiến hàng trở nên
khan hiếm, giá tăng nhanh (nghĩa chuyển).
Ví dụ: Cơn sốt đất, cơn sốt hàng điện tử.

Bài 4/ SGK – trang 56: Hãy tìm ví dụ để chứng
minh rằng các từ sốt, vua, ngân hàng là từ nhiều
nghĩa.

b. Vua:
- Người đứng đầu nhà nước quân chủ (nghĩa gốc).
- Người được coi là nhất trong một lĩnh vực nhất định, thường là
sản xuất, kinh doanh, thể thao, nghệ thuật ( nghĩa chuyển).
Ví dụ: Vua bóng đá, vua nhạc Pop
c. Ngân hàng:
- Tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh và quản lí các
nghiệp vụ tiền tệ, tín dụng ( nghĩa gốc)
- Kho lưu trữ những thành phần, bộ phận của cơ thể để sử dụng khi cần
hay tập hợp các dữ liệu liên quan tới một lĩnh vực, được tổ chức để tiện tra
cứu. ( nghĩa chuyển).
Ví dụ: Ngân hàng máu, ngân hàng đề thi..

VẬN
DỤNG

Quan sát hai bức tranh sau, cho biết bức nào là
nghĩa gốc, bức nào là nghĩa chuyển?

Nghĩa gốc

Nghĩa chuyển

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
a. Đối với bài học tiết này:
Học thuộc khái niệm.
Làm tiếp bài tập 3 và 5.

b. Đối với bài học ở tiết tiếp theo:
Sự phát triển của từ vựng ( tiếp theo).

Hẹn gặp lại các
em vào tiết học
sau!
CREDITS: This presentation template was created by
Slidesgo, including icons by Flaticon, and infographics
& images by Freepik