TẤM CÁM
(Truyện cổ tích)

I.Tìm hiểu chung:
1. Về thể loại cổ tích:
- Khái niệm (trang 18 sgk)
- Phân loại truyện cổ tích
2. Về truyện cổ tích thần kì
- Đặc trưng cơ bản
- Giá trị tư tưởng
II. Tìm hiểu văn bản:
1.Thân phận và con đường đi đến hạnh phúc của cô Tấm:
- Mồ côi, sống với dì ghẻ và em gái cùng cha khác mẹ là Cám
- Luôn bị hai mẹ con Cám hành hạ, lừa gạt:


TẤM CÁM
(Truyện cổ tích)

Nhận xét: (x1)
═> Mẹ con Cám: độc ác, nhẫn tâm, đố kị nhưng lại có miệng lưỡi ngon ngọt.
═> Tấm bất hạnh, yếu đuối, bị hắt hủi, hành hạ, lừa gạt. Đồng thời cô cũng là một cô gái chăm chỉ, ngoan hiền, khao khát được vui chơi và được hưởng hạnh phúc.
═> - Là mâu thuẫn xoay quanh về quyền lợi vật chất, tinh thần trong cuộc sống gia đình và quyền lợi xã hội.
- Mâu thuẫn ngày càng dữ dội, quyết liệt:
Gia đình: Dì ghẻ > < con chồng
Khái quát: thiện > < ác
═> Yếu tố kỳ ảo: hấp dẫn ly kì và kết thúc theo mong ước của nhân dân.

TẤM CÁM
(Truyện cổ tích)

2.Quá trình đấu tranh giành và giữ hạnh phúc của cô Tấm

a. Sự hoá thân
* Những lần hoá thân:
- Hoá thành chim vàng anh
- Hoá thành cây xoan đào
- Hoá thành “linh hồn” khung cửi
- Hoá thành quả thị
* Ý nghĩa những lần hoá thân của cô Tấm:
- Chứng minh sức sống mãnh liệt của nhân vật.
- Thể hiện triết lí: “ở hiền gặp lành trong quan niệm của nhân dân”
- Phản ánh quan niệm và mơ ước thực tế về hạnh phúc của người lao động.

b. Sự trả thù của Tấm
- Ý kiến 1: đồng tình
- Ý kiến 2: Không đồng tình

═> “Ở hiền gặp lành”; “ác giả ác báo”
III. Tổng kết: (Ghi nhớ - sgk)

Chiếc yếm đỏ
Con bống

Đi hội

Thử giày

Cái chết của Tấm
- Dì ghẻ: công bằng khi đưa ra hình thức thưởng
- Cám lừa Tấm để trút hết giỏ cá
- Còn sót con cá Bống
- Lừa Tấm đi chăn trâu đồng xa rồi ăn thịt cá bống- Mẹ con sửa soạn đi xem hội- Trộn thóc lẫn gạo bắt Tấm nhặt
- Khóc
- Chăm sóc và lấy Bống làm niềm vui
- Khóc
- Khóc
- Mẹ con sửa soạn đi xem hội
- Trộn thóc lẫn gạo bắt Tấm nhặt
- Tỏ ý coi thường Tấm
- Đi vừa giày
- Trở thành hoàng hậu
- Sai Tấm trèo hái cau cúng bố.
- Chặt cau giết Tấm
- Về nhà giỗ bố
- chết
Diễn biến mâu thuẫn từ “chiếc yếm đỏ - cái chết của Tấm”
Diễn biến mâu thuẫn từ đoạn “ cái chết của Tấm – khung cửi ”
Chim vàng anh
Chiếc khung cửi

- Tức
- Ăn thịt chim
- Đốt
- Răn Cám : “ phơi áo …”
- Vạch tội - đe dọa: “ Cót ca…”
* Hình thức hoá thân cuối cùng của cô Tấm: quả thị. Từ trong quả thị ấy, Tấm bước ra, càng xinh đẹp hơn xưa.
- Đây là chi tiết phổ biến trong các truyện cổ tích thần kì Việt Nam (Sọ Dừa, Lấy vợ cóc…)
- Thể hiện quan niệm mang tính tâm linh của người xưa: người có thể thành vật, vật có thể thành người.
- Mang quan niệm của dân gian về một nội dung đẹp ẩn sau một hình thức bình thường, thậm chí là thô kệch.
═> Là chi tiết mang tính thẩm mĩ cao gắn với hình ảnh miếng trầu têm cánh phượng (kết nối Tấm và nhà vua) đã mang lại cho truyện một ý nghĩa nhân văn cao cả và một hương vị dân tộc đậm đà.