TÂY TIẾN

Quang Dũng

I.TÌM HIỂU CHUNG

1.Tác giả: (1921-1988)
- Tên thật là Bùi Đình Diệm.
- Quê ở Hà Tây.
- Quang Dũng là một nghệ sĩ đa
tài: vẽ tranh, viết văn, làm thơ,
sáng tác nhạc,…
- Phong cách thơ: phóng
khoáng, lãng mạn, tài hoa.
-Tác phẩm tiêu biểu:
+Truyện, ký: Mùa hoa gạo,
Rừng về xuôi, Nhà đồi…
+Thơ: Bài thơ sông Hồng,
Mây đầu ô …
Mây đầu ô (thơ, 1986), Thơ văn
Quang Dũng (tuyển thơ văn,
1988).

2. Bài thơ Tây Tiến
a. Hoàn cảnh sáng tác
“Tây Tiến” tên một đơn vị bộ đội được thành lập năm 1947, hoạt
động chủ yếu ở vùng núi Tây bắc sang Thượng Lào, nhiệm vụ phối
hợp với quân đội Lào để bảo vệ biên giới Việt – Lào và tiêu hao lực
lượng của Pháp. Đội quân Tây Tiến phần đông là học sinh, sinh viên,
tri thức yêu nước còn rất trẻ. Quang Dũng là đại đội trưởng đơn vị Tây
Tiến. Một năm sau Quang Dũng chuyển sang đơn vị khác. Khi ngồi ở
làng Phù Lưu Chanh nhớ đơn vị cũ anh sáng tác bài thơ “Tây Tiến”.
Bài thơ được Quang Dũng viết rất nhanh trong nỗi nhớ dâng trào về
Tây Tiến. Lúc đầu bài thơ có nhan đề Nhớ Tây tiến. Bài thơ được toàn
quân nhiệt liệt hoan nghênh và truyền miệng rộng rãi

Giáo viên biên soạn: Minh Trung

b, Bố cục: 4 đoạn.
Đoạn 1 (14 câu đầu): Nhớ về thiên nhiên
miền Tây và những cuộc hành quân gian
khổ của đoàn quân Tây Tiến.
Hãy nêu
chính
của Nhớ
mỗi những
đoạn thơ
- Đoạn
2 (8ý câu
tiếp):
kỉ niệm
và chỉ
liên kết
cácđêm liên
đẹp,
ấmra
ápmạch
tình quân
dângiữa
trong
đoạnvàđócảnh
? sông nước miền Tây thơ
hoan
mộng.
- Đoạn 3 (8 câu tiếp): Chân dung người
lính Tây Tiến.
- Đoạn kết: Lời thề gắn bó với Tây Tiến
và miền Tây.
-

II. Đọc - hiểu văn bản
: cuộc hành quân gian khổ của đoàn quân Tây Tiến và
1.Những
khung cảnh thiên nhiên Tây bắc hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội,
thơ mộng, trữ tình qua nỗi nhớ của Quang Dũng :

* Hai câu đầu:
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
- Nỗi nhớ đơn vị cũ trào dâng, da
diết, bao trùm lên cả không gian và
thời gian, không kìm nén nổi, nhà thơ
đã thốt lên thành tiếng gọi “Tây Tiến
ơi!”.

-Tây Tiến ơi !
* Nhớ chơi vơi
•Câu cảm
•điệp từ
•từ láy
•Hiệp vần “ơi”

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi !
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
tiếng gọi thân thương
 nỗi nhớ tha thiết
nỗi nhớ lửng lơ, đầy ắp, không định hình,
định lượng, bao trùm cả không gian và thời gian .
Ám ảnh tâm trí khôn nguôi, da
nhấn mạnh nỗi nhớ : diết đến thăm thẳm nhớ thương.

a.Nhớ thiên nhiên Tây
gợi
sự
xa
xôi,
hẻo
Bắc
lánh, hoang dã, nơi
*Những miền đất lạ 
đoàn quân Tây
Sài Khao
Mường Lát, Mường Tiến đã đi qua.
Hịch
…..
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi.
*

gắn với những
kỷ niệm cụ thể.
Hình ảnh giàu
chất hiện thực

*Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, dữ
dội
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Những từ ngữ giàu giá trị tạo hình: “khúc
khuỷu”, “thăm thẳm”, “cồn mây”, “súng
ngửi trời”  diễn tả thật đắc cảnh núi
cao,dốc sâu, vực thẳm.
+ Điệp từ dèc sự hiểm trở, trùng điệp, cao vút của núi đồi miền Tây .
+ Từ láy tượng hình
Sử dụng 5 thanh trắc

+ Heo hút cồn mây

Sự trúc trắc, gập ghềnh rất
khó đi.
Thậm xưng  Độ cao của núi

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
- Đèi - Nhịp ngắt bẻ đôi
Nguy hiểm tột cùng
*Nhớ thiên nhiên thơ mộng, trữ tình
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
- Những nếp nhà thấp thoáng mờ nhòa khuất chìm xa xa ẩn hiện
trong màn mưa
Tạo cảm giác nhẹ nhàng,diễn tả tâm
+ Một loạt thanh bằng
trạng người lính bình thản trước gian lao
- 4 câu “ dốc lên khúc khuỷu. . . . . . . . . . . .
.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .mưa xa khơi ”
 Bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, dữ dội, thử thách lòng quả
cảm của người lính Tây Tiến. Tuy vậy họ vẫn hồn nhiên yêu đời.

Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người
* Thiên nhiên hoang dã :
+ Thác gầm thét
 Hoang sơ, man dại, đầy bí mật
Nhân
hóa
+ Cọp trêu người
+ Chiều chiều
+ Đêm đêm

Thường xuyên đối mặt với nguy hiểm, dữ dội, bí
ẩn, hoang vu của rừng thiêng nước độc

 Đường hành quân gian khổ

b.Nhớ về người lính Tây Tiến :
-Nhớ chặng đường hành quân, Phải trải qua nhiều gian khổ, vất vả,
thường xuyên đối mặt với nguy hiểm, dữ dội, bí ẩn, hoang vu của rừng
thiêng nước độc
Hình ảnh : đoàn quân mỏi
+ “ Đoàn quân mỏi”.
+ “Anh bạn dãi dầu”
-Người lính lãng mạn, hào hoa: Mường Lát hoa về… đêm hơi; mưa
xa khơi

- Người lính hồn nhiên, hóm hỉnh, tinh nghịch, bình thản trước gian khổ

+ “Heo hút cồn mây súng ngửi trời”
-Những hy sinh, mát mát
«Không bước nữa, bỏ quên đời»
 Dù vất vả nhưng vẫn toát lên vẻ đẹp lãng mạn hào hoa .

c. Nỗi nhớ da diết về những kỉ niệm êm dịu và ấm áp về tình
quân dân
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi
+ Cơm lên khói
+ Thơm nếp xôi Tả thực

Bửa cơm nóng

Hương thơm nếp mới
mùa em thơm nếp xôi  Diễn đạt tài hoa

mùa em

Mùa lúa chín
Mùa nếp thơm
Mùa của tình quân dân

• *Tóm lại:
Đoạn thơ là bức tranh chân thực, sinh động
(được vẽ bằng cả hình, cả nhạc, bằng bút pháp tả
thực và lãng mạn) về một miền tây xa xôi, hiểm trở
mà thơ mộng. Trên nền thiên nhiên đó, nổi bật lên là
hình ảnh đoàn quân Tây Tiến với những người lính
trẻ trung tinh nghịch, trong gian khổ vẫn yêu đời,
lãng mạn …

2. Đoạn 2: Nỗi nhớ về những kỷ niệm đẹp của đời
lính gắn với cảnh sắc và con người miền tây
a.Nhớ 1 đêm liên hoan văn nghệ của bộ đội, đồng
bào địa phương đến góp vui:
Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa
Kìa em xiêm áo tự bao giờ
Khèn lên man điệu nàng e ấp
Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ
- Đêm liên hoan văn nghệ diễn ra dưới những cánh
rừng có Ánh sáng, màu sắc, âm thanh. “Hội đuốc
hoa” đây là cảnh thực., người đến dự đều cầm trên tay
ngọn đuốc, gió thổi làm những ngọn đuốc lung linh

+“Bừng lên” vừa đột ngột, bất ngờ vừa thú vị. Cả cảnh vật và lòng
người đều bừng sáng lên. Chất hào hoa trong bút pháp thể hiện của
Quang Dũng đã bộc lộ ngay từ câu thơ đầu. Ánh sáng của đuốc, của
xiêm áo, của cái nhìn ngỡ ngàng của người lính
-Hình ảnh cô sơn nữ “Em” xuất hiện lập tức trở thành trung điểm của
mọi điểm nhìn.
+“Kìa em xiêm áo tự bao giờ”
“Kìa em” lời chào đón đầy ngạc nhiên sung sư­ớng đến ngỡ ngàng. Lời
chào đón mang tính phát hiện. Em lạ mà quen, quen mà lạ. Chính
trang phục truyền thống đậm đà bản sắc văn hóa của các thiếu nữ Tây
Bắc càng tôn vinh lên vẻ đẹp của họ. Quang Dũng không khỏi không
thán phục đến ngạc nhiên tr­ước vẻ đẹp ấy..
+Hình ảnh cô sơn nữ trong bộ “xiêm áo” màu sắc lộng lẫy với dáng
điệu “e ấp” trong vũ điệu đậm màu sắc rừng núi “man điệu” đã làm
những người lính giờ như đã hóa thành thi sĩ với hồn thơ trào dâng.

-Những âm thanh phát ra
từ nhạc cụ của đồng bào
Tây Bắc đối với ng­ười
lính Tây Tiến vừa lạ vừa
có vẻ hoang dại  mang
tính sơ khai mà đậm bản
sắc văn hóa dân tộc.
Chính cái lạ ấy làm đắm
say tâm hồn những chàng
trai Tây Tiến gốc Hà Nội
hào hoa, những vũ khúc
hoang sơ của văn hóa Âu
Lạc. Vũ khúc ấy hòa với
vũ điệu Em duyên dáng,
e ấp, tình tứ.. à cảnh.
=>Cảnh đêm liên hoan văn
nghệ rất vui vẻ, đầm ấm

-Người lính hoà nhập vào cuộc vui cùng những điệu hát, điệu múa,
dường như quên đi nỗi vất vả, mệt nhọc trên chặng đường hành
quân. Đó là chất hào hoa, lãng mạn, tâm hồn bay bổng ở người
lính .Chính trong không khí của âm nhạc, vũ điệu ấy đã chắp cánh
cho tâm hồn những ngư­ời lính Tây Tiến thực sự ngất ngây tr­ước
ng­ười

b.Nhớ Cảnh sông nước: 4 dòng sau
-Hình ảnh thiên nhiên
+Bông lau: chập chờn lay động
như có hồn; dập dềnh trôi trên dòng
nước lũ quyến luyến, tình tứ (nhân
hoá)
+Hoa đong đưa
=> Bức tranh thiên nhiên thơ mộng,
khỏe khoắn, sinh động.
- Hình ảnh con người: Dáng người
vững chãi trên con thuyền độc mộc
giữa dòng nước lũ.

=>Hình ảnh thơ vừa thực vừa lãng mạn: cảnh núi rừng
miền Tây nên thơ, có hồn và con người nổi bật trên nền
bức tranh thiên nhiên (với dáng đứng đẹp trên con
thuyền) . Cảnh và người hòa hợp, quyến luyến, phảng
phất trong gió, trong sương.
=>Cái nhìn tinh tế, nét bút mềm mại, tài hoa; tình yêu mến
và gắn bó sâu nặng với cảnh và người miền tây của nhà
thơ Quang Dũng.

3.Đoạn 3: Vẻ đẹp lãng mạn và chất bi tráng của hình ảnh
người lính Tây Tiến.
-Chân dung người lính (ngoại hình và nội tâm)vừa chân thực
vừa hào hùng
Không mọc tóc
Quân xanh màu lá
Cuộc sống gian khổ, bệnh tật

Hiện thực tột cùng cơ
cực

Dữ oai hùm
Mắt trừng

><

Sức mạnh tinh thần oai
phong lẫm liệt
Khí phách anh hùng, dũng
cảm

- Tâm hồn: “ Đêm mơ Hà
Nội dáng kiều thơm”
-> Nét hào hoa, đa tình của
những chàng trai Hà thành.
- Ý chí và lí tưởng: “ Chiến
trường đi chẳng tiếc đời xanh”
-> Sẵn sàng dâng hiến cả sự
sống, tuổi trẻ cho Tổ quốc.
- Cái chết, sự hi sinh: “mồ
viễn xứ”, “về đất” (Nói giảm nói
tránh, từ Hán Việt)

-> Người lính hy sinh là trở
về với đất mẹ, nhẹ nhàng đi vào
cõi chết.

-“Khúc độc hành”: giọng thơ trầm buồn như khúc nhạc tiễn
đưa các anh.
=>Hình ảnh người lính mang chất bi tráng

(Đối lập: chất bi >< chất tráng).
* Tóm lại: Đọan thơ dựng lại chân thực, sinh động hình tượng người
•
lính Tây Tiến hào hoa, lãng mạn, lẫm liệt, oai hùng.

4.Đoạn 4: Lời thề gắn bó với Tây Tiến và miền Tây
-Nhịp thơ chậm, giọng thơ buồn, nhưng linh hồn của
đoạn thơ vẫn toát lên vẻ hào hùng :
- Cái tinh thần một đi không trở lại : “Người đi
không hẹn ước”.
- Tình cảm gắn bó của những người lính Tây Tiến và
cũng là của tác giả đối với đồng đội : “Hồn về Sầm
Nứa chẳng về xuôi”.

III. Chủ đề:

Qua nỗi nhớ của tác giả về đoàn quân
Tây Tiến, ta thấy được hình ảnh người
lính kiêu hùng thời kháng chiến chống
Pháp và vẻ đẹp của núi từng Tây Bắc. Từ
đó hiểu thêm về tình yêu quê hương, đất
nước của nhà thơ.

IV.Tổng kết:
1.Nghệ thuật:
Cảm hứng lãng mạn và âm điệu hào hùng bi
•
tráng; từ ngữ, hình ảnh giàu chất họa, chất nhạc,
cách thể hiện tài hoa tinh tế.
2.Nội dung:
Thông qua nỗi nhớ cụ thể về một đơn vị, một
•
miền đất, một quãng đời chiến đấu, bài thơ đã thể
hiện hào khí của tuổi trẻ Việt Nam trong buổi đầu
chống Pháp gian lao, vất vả.