Hoạt động
mở đầu

TRÒ CHƠI

Suy nghĩ

Bạn nào
giỏi hơn

Ghép thành câu hoàn chỉnh

Thời gian 3 phút

BÀI 6. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
LỰA CHỌN CÂU ĐƠN - CÂU GHÉP;
CÁC KIỂU CÂU GHÉP VÀ PHƯƠNG TIỆN NỐI CÁC VẾ CÂU GHÉP

I. Tìm hiểu tri thức tiếng Việt
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Kiểu câu
Câu đơn
Câu ghép

Cách thức lựa chọn

Ví dụ

I. Tìm hiểu tri thức tiếng Việt
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
Kiểu câu

Cách thức lựa chọn

Chọn câu đơn (câu có một cụm chủ
Câu đơn ngữ - vị ngữ nòng cốt) để biểu thị
một phán đoán đơn
Chọn câu ghép (câu có hai cụm chủ
ngữ - vị ngữ nòng cốt trở lên) để biểu
Câu ghép thị một phán đoán phức hợp, thể hiện
một quá trình tư duy và thông báo có
tính chất phức hợp.

Ví dụ

Hoàn thành sơ đồ sau:
Câu
ghép
chính
phụ

CÂU
GHÉP
Câu
ghép
đẳng lập

Quan hệ ý nghĩa:
nguyên nhân – kết
quả; điều kiện/giả thiết
– kết quả; nhượng bộ tương phản; mục đích
– sự kiện

Quan hệ ý nghĩa:
liệt kê, lựa chọn,
tiếp nối, đối chiếu

Câu
ghép
chính
phụ

Có từ ngữ liên
kết: các kết từ, các
cặp kết từ, cặp từ
ngữ hô ứng

CÂU
GHÉP
Câu
ghép
đẳng lập

Không có từ ngữ
liên kết: dấu phẩy,
dấu chấm phẩy, dấu
hai chấm để ngăn
cách các vế

Bài tập nhanh
1. Mùa hè, ve kêu râm ran.
-> Câu đơn
2. Tuy nhà Lan ở xa nhưng bạn ấy vẫn quyết tâm đi học.
-> Câu ghép chính phụ có quan hệ nhượng bộ - tương phản, cặp từ liên kết
tuy … nhưng
3. Mặt trời mọc, sương tan dần.
-> Câu ghép đẳng lập có quan hệ tiếp nối; không có từ liên kết
4. Mưa càng to, nước sông càng dâng cao.
-> Câu ghép chính phụ có quan hệ nguyên nhân - kết quả; cặp từ liên kết hô
ứng: càng … càng

Thực hành
tiếng Việt

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Câu văn

Kiểu câu

(1). Đặc trưng của toàn cầu hoá (CN) / là sự đón nhận
và trân trọng đóng góp của tất cả các dân tộc trong bản
hoà ca của nhân loại (VN)

Câu đơn

(2). Ở đó (trạng ngữ), người ta (CN) / chia sẻ giá trị
của mình vào cái chung, tạo nên một bức tranh lớn đa
sắc màu nhưng vẫn nhất quán và đầy tính nhân bản
(VN).
(3). Nhiều ý kiến (CN) / cho rằng khi “thế giới phẳng”,
các nền văn hoá giao thoa sẽ dần hoà lẫn với nhau, mỗi
người đều giống hệt nhau và mất đi đặc trưng của dân
tộc mình (VN).

Câu đơn

BÀI 1
Tác dụng

Câu (1), (2) và (3) biểu thị một
phán đoán đơn giản nên người
viết lựa chọn câu đơn là phù hợp.

Câu đơn

(4). Điều đó (CN1) / là không đúng (VN1), bởi mỗi
Biểu đạt một thông báo có tính chất
Câu ghép
công dân, mỗi dân tộc (CN2) / là một mảnh ghép vừa vặn
phức hợp: vừa chỉ ra ý kiến nêu ở câu
trong bức tranh chung của nhân loại nhưng vẫn mang
(3) là không đúng vừa giải thích lí do
trong mình một sắc màu đặc trưng của dân tộc (VN2).
nên người viết sử dụng câu ghép là phù

Đoạn trích:
BÀI
Nhan đề “Sang thu”vừa bao trùm lại vừa thấm vào từng từ ngữ cảnh vật. Hương
quả sang thu. Ngọn gió sang thu. Dòng sông, bầy chim, đám mây, bầu trời sang thu.
Nắng sang thu. Mưa sang thu. Sấm chớp, dông bão, cây cối sang thu. Nhưng trong
từng cảnh sang thu của thiên nhiên, đất trời, tạo vật là lồng lộng hồn người sang thu.
(Theo Vũ Nho, đi giữa miền thơ)

2

a. Các câu in đậm trong đoạn trích đều là câu đơn, có cấu trúc tương đồng
(phương thức lặp cấu trúc).
b. Tác giả lựa chọn cấu trúc câu như vậy nhằm nhấn mạnh cả đất trời, tạo vật
đều đang “sang thu”; tác động mạnh vào tình cảm, cảm xúc của người đọc, gây
nên một không khí “sang thu”; tạo sự liên kết chặt chẽ về mặt nội dung và hình
thức cho đoạn trích.

BÀI 3
Câu ghép

Loại câu
ghép

a. Ngọn lửa mùa hè mang bao căm Câu ghép
phẫn chính đáng của người da đen sẽ chính phụ
không bao giờ tắt nguội nếu như làn
gió mùa thu của tự do và công bằng
không thổi tới.

b. Nhưng dù cho tai họa có xảy ra thì Câu ghép
sự có mặt của chúng ta ở đây cũng chính phụ
không phải là vô ích.

Phương tiện liên kết, tác dụng
Phương tiện nối hai vế câu là kết từ “nếu như”. Tác
dụng: Biểu thị quan hệ giả thiết - kết quả. Vế câu
biểu thị nội dung giả thiết là “làn gió mùa thu của
tự do và công bằng không thổi tới”, vế câu biểu thị
nội dung kết quả là “ngọn lửa mùa hè mang bao
căm phẫn chính đáng của người da đen sẽ không
bao giờ tắt nguội”.
Phương tiện nối hai vế câu là cặp kết từ “dù cho …
thì …”. Tác dụng: Biểu thị quan hệ giả thiết - kết
quả. Vế câu biểu thị nội dung giả thiết là “tai hoạ có
xảy ra”, vế câu biểu thị nội dung kết quả là “sự có
mặt của chúng ta ở đây cũng không phải là vô ích”.

BÀI 3
Câu ghép

Loại câu
ghép

Phương tiện liên kết, tác dụng
Phương tiện nối hai vế câu là kết từ “và”. Tác

c. Cái lò gạch ở cuối cánh đồng đang
Câu ghép dụng: Biểu thị quan hệ liệt kê. Hai sự việc được
phun lửa sáng rực và ánh đèn ô tô
đẳng lập liệt kê là: “Cái lò gạch ở cuối cánh đồng đang
ngoài đường cái quét lên nền trời
phun lửa sáng rực, ánh đèn ô tô ngoài đường cái
những luồng ánh sáng xanh biếc.
quét lên nền trời những luồng ánh sáng xanh
biếc”.

Phương tiện nối hai vế câu là dấu phẩy (,). Tác
d. Bước chân của anh đặt nhẹ trên
dụng: Biểu thị quan hệ tiếp nối. Sự việc đầu
đường, tôi cảm thấy không phải anh Câu ghép
tiên là “bước chân của anh đặt nhẹ trên đường”,
đang đi mà là anh đang lướt trên mặt đẳng lập
sự việc tiếp theo là “tôi cảm thấy không phải
đất.
anh đang đi mà là anh lướt trên mặt đất”.

BÀI 4

TRAO ĐỔI

a) Bạn em đã sử dụng câu đơn, câu
ghép hay cả 2 kiểu câu trong bài viết?
b) Việc lựa chọn câu trúc câu
như vậy có tác dụng gì?
c) Khi đọc bài viết của bạn, em thấy
bạn lựa chọn cấu trúc câu như vậy
đã hợp lí chưa? Nếu được phép thay
đổi cấu trúc của một vài câu, em sẽ
thay đổi như thế nào? Vì sao?

– Trong thực tế giao tiếp, tuỳ vào mục đích khác nhau, người nói/
người viết, có thể lựa chọn sử dụng câu đơn – câu ghép, lựa chọn
các kiểu câu ghép và các phương tiện nối các vế của câu ghép.
– Có hai cách phân loại câu ghép thường gặp là:

Củng cố
bài học

+ Dựa vào quan hệ giữa các vế, có thể chia câu ghép làm hai loại:
Câu ghép đẳng lập và câu ghép chính phụ.
+ Dựa vào phương tiện nối các vế, có thể chia câu ghép làm hai
loại: Câu ghép có từ ngữ liên kết và câu ghép không có từ ngữ liên
kết.
– Khi cần sử dụng câu ghép, tuỳ vào quan hệ giữa các vế (đẳng
lập/ chính phụ), tuỳ vào mối liên hệ ý nghĩa giữa các vế (liệt kê, lựa
chọn, nguyên nhân – kết quả, mục đích – sự kiện,…) mà chúng ta
lựa chọn kiểu câu ghép nào, từ đó, lựa chọn phương tiện nối các vế
câu cho phù hợp.