Bài 28:
Tia X

Tổ 3

Bài 28: Tia X
I. Phát hiện
về tia X

II. Cách tạo
tia X

III. Bản chất
và tính chất
của tia X

IV. Thang
sóng điện từ

I

Phát hiện về tia
X

Mỗi khi một chùm catôt −
tức là một chùm êlectron
có năng lượng lớn − đập
vào một vật rắn thì vật đó
phát ra tia X.

II

Cách tạo tia
X

Người ta dùng ống Cu-lít-giơ để tạo tia
X

•Cách thức hoạt động của ống Cu-lítgiơ:
Khi đặt một hiệu điện thế (một chiều
hoặc xoay chiều) vào hai cực của ống
Coolidge thì electron sẽ được tăng tốc
mạnh và đập vào anot, xuyên vào lớp
vỏ nguyên tử của chất làm anot, tương
tác với các lớp electron ở các lớp trong
cùng và phát ra tia X.

III. Bản chất và tính chất của tia
X:

1. Bản
chất:
• Tia X là sóng điện từ
có bước sóng nằm
trong khoảng từ

2. Tính
chất:

- Khả năng đâm xuyên. Tia X
có bước sóng càng ngắn thì
khả năng đâm xuyên càng lớn

10^−11 m đến 10^−8

(càng cứng).

m.

− Làm đen kính ảnh.
− Làm phát quang một số
chất.
− Làm ion hoá không khí.
− Có tác dụng sinh lí

Chiếu điện, chụp điện dùng trong
y tế để chẩn đoán bệnh.

Chữa bệnh ung thư.

3. Công
dụng:

Kiểm tra vật đúc, dò bọt khí, vết
nứt trong kim loại.

Kiểm tra hành lí hành khách đi
máy bay.

IV. Thang sóng điện
từ tia hồng ngoại,
• Sóng vô tuyến,

• Sự khác nhau về tần số (bước sóng)
của các loại sóng điện từ đã dẫn đến sự
khác nhau về tính chất và tác dụng của
chúng.
• Thực ra, ranh giới giữa các vùng trong
thang sóng điện từ không rõ rệt.

ánh sáng nhìn thấy, tia tử ngoại,
tia X, tia gamma đều có cùng
bản chất là sóng điện từ, chúng
chỉ khác nhau về tần số hay
bước sóng. Các sóng này tạo nên
một phổ liên tục gọi là thang
sóng điện từ:

Tính bước sóng ngắn nhất của tia X phát ra:
- Theo định luật bảo toàn năng lượng:
+ Năng lượng dòng electron = Năng lượng tia X + Nhiệt năng + (nhiệt năng
rất lớn so với năng lượng tia X).

+ Ta có: Năng lượng dòng electron = Động năng của chùm F electron khi
đập vào đối catot (một điện cực thường nối với anot).

Suy ra, bước sóng ngắn nhất của tia X phát ra là:

Hoặc tần số lớn nhất:

Câu hỏi củng
cố

Câu 1: Tia X có bản chất là:
A. chùm êlectron có tốc độ rất lớn
B. chùm ion phát ra từ catôt bị đốt
nóng
C. sóng điện từ có bước sóng rất lớn
D. sóng điện từ có tần số rất lớn

GT: - Tia X có bản chất là các bức xạ điện từ có
tần số rất lớn, bước sóng nhỏ hơn bước sóng của
tia tử ngoại. (10-8 m ≥ λ ≥ 10-11m).

Câu 2: Tia hồng ngoại, tia tử ngoại
và tia Rơn – ghen không có tính
chất chung nào nêu dưới đây?
A. Đều có bước sóng nhỏ hơn so với
ánh sáng nhìn thấy
B. Đều là sóng điện từ
C. Đều có tốc độ bằng nhau trong
chân không
D. Đều có tính chất sóng
GT: - Tia hồng ngoại, tia tử ngoại và
tia Rơn – ghen có bước sóng trong
các vùng khác nhau.

Câu 3: Tia Rơn –
ghen:
A. trong
chân không có tốc độ nhỏ hơn tốc độ ánh
sáng
B. có tốc độ không phụ thuộc vào môi
trường
C. có tác dụng hủy diệt tế
bào khi đi qua vùng có điện trường hay
D. bị lệch đường
từ trường
GT: Tia Rơn – ghen là một loại sóng điện từ, giống như sóng ánh
sáng nên có tốc độ phụ thuộc vào môi trường. Tia Rơn – ghen
không mang điện nên không bị lệch đường đi trong điện trường
hoặc từ trường.

Câu 4: Tia X không có công dụng:
A. làm tác nhân gây ion
hóa
B. chữa bệnh ung thư
C. sưởi ấm
D. chiếu điện, chụp điện

Câu 5: Trong ống
Rơn – ghen, phần
lớn động năng của
các êlectron khi
đến đối catôt:

A. bị phản xạ trở
B. truyền
lạiqua đối catôt
C. chuyển thành năng lượng tia Rơn –
ghen
D. chuyển thành nội năng làm nóng đối
catôt

GT: - Trong ống Rơn – ghen, phần lớn động năng của
các êlectron khi đến đối catôt chuyển thành nội năng
làm nóng đối catôt.

Câu 6: Hiệu điện thế giữa
anôt và catôt của một ống
phát tia Rơn – ghen là 18,85
kV. Bỏ qua động năng ban
đầu của êlectron. Bước sóng
nhỏ nhất của tia Rơn – ghen
do ống phát ra là:

A. 6,6.10^-7
m

B. 2,2.10^-10m

C. 6,6.10^-8
m

D. 6,6.10^-11
m

A. 0,52 nm
Câu 7: Một ống phát
tia X phóng ra chùm
tia X có bước sóng
nhỏ nhất là 0,854 nm.
Nếu tăng điện áp giữa
anôt và catôt thêm
40% điện áp ban đầu
thì tia X do ống phát
ra có bước sóng nhỏ
nhất là:

B. 0,61 nm
C. 0,68 nm
Ta có:

D. 0,75 nm
Suy ra:

CẢM ƠN VÌ
MỘT
TIẾT HỌC DỄ
THƯƠNG.