- Uống nước nhớ nguồn
-

Một mặt người bằng mười mặt
của
Học đi đôi với hành
Vấn đề thuộc lĩnh vực tư
tưởng, đạo lí

CHỦ ĐỀ: NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
TIẾT 113:

NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN
ĐỀ TƯ TƯỞNG , ĐẠO LÍ

TRI THỨC LÀ SỨC MẠNH

Nhà khoa học người Anh Phơ răng –xit Bê cơn( Thế kỉ
XVI-XVII) đã nói một câu nổi tiếng : “ Tri thức là sức
mạnh”. Sau này Lê –nin, một người thầy của cách mạng vô
sản thế giới lại nói cụ thể hơn: “ Ai có tri thức thì người ấy
có được sức mạnh”. Đó là một tư tưởng rất sâu sắc. Tuy
vậy, không phải ai cũng hiểu được tư tưởng ấy.
Tri thức đúng là sức mạnh. Người ta kể rằng, có một máy phát
điện cỡ lớn của công ti Pho bị hỏng. Một hội đồng gồm nhiều kĩ sư
họp 3 tháng liền tìm không ra nguyên nhân. Người ta phải mời đến
chuyên gia Xten –mét –xơ.Ông xem xét và làm cho máy hoạt động trở
lại. Công ti phải trả cho ông 10.000 đôla. Nhiều người cho Xten –mét
–xơ là tham, bắt bí để lấy tiền. Nhưng trong giấy biên nhận Xten –mét
–xơ ghi : “Tiền vạch một đường thẳng là 1 đôla. Tiền tìm ra chỗ vạch
đường thẳng ấy là 9999 đôla”. Rõ ràng người có tri thức thâm hậu có
thể làm được những việc mà nhiều người khác không làm nổi. Thử
hỏi, nếu không biết cách chữa thì cỗ máy kia có thoát khỏi số phận
trở thành đống phế liệu được không!?

Tri thức cũng là sức mạnh của cách mạng. Bác Hồ của chúng ta sau
chuyến đi Pháp năm 1946 trở về đã thu hút được nhiều nhà trí thức Việt Nam
danh tiếng đi theo kháng chiến như kĩ sư Trần Đại Nghĩa, tiến sĩ Nguyễn văn
Huyên, các bác sĩ Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ, nhà toán học Tạ Quang
Bửu,…Các nhà trí thức ấy đã đem tri thức của mình mà xây dựng các ngành
quân giới, giáo dục, y tế,…góp phần to lớn đưa cuộc kháng chiến đến thành
công. Trong cuộc kháng chiến chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ,
các giáo sư Đàm Trung Đồn, Vũ Đình Cự đã huy động tri thức góp phần phá
thủy lôi nổ chậm của địch, khai thông bến cảng. Và ngày nay, các nhà khoa
học nông nghiệp, như Bùi Huy Đáp, Vũ Tuyên Hoàng,…đã lai tạo giống lúa
mới, góp phần tăng sản lượng nông nghiệp, làm cho nước ta không chỉ có
đủ lương thực mà còn trở thành một trong những nước đứng hàng đầu về
xuất khẩu gạo trên thế giới.
Tri thức có sức mạnh to lớn như thế nhưng đáng tiếc là còn không ít
người chưa biết quý trọng tri thức. Họ coi việc học chỉ là để có mảnh bằng
mong sau này tìm việc kiếm ăn hoặc thăng quan tiến chức. Họ không biết
rằng, muốn biến nước ta thành một quốc gia giàu mạnh, công bằng, dân
chủ, văn minh, sánh vai các nước trong khu vực và thế giới cần phải có biết
bao nhà tri thức tài năng trên mọi lĩnh vực!
( Hương Tâm)

TRI THỨC LÀ SỨC MẠNH
Đoạn 1: Mở bài
Nêu vấn đề:giá trị của tri
thức và vai trò của
người trí thức

Đoạn 2
Thân
bài
Đoạn 3
Giải quyết vấn đề:
chứng mình và khẳng
định sức mạnh của tri
thức

Đoạn 4: Kết bài
Kết thúc vấn đề: Phê
phán những biểu hiện
không coi trọng tri thức

Nhà khoa học người Anh Phơ răng –xit Bê cơn( Thế kỉ XVI-XVII) đã nói một câu nổi tiếng : “
Tri thứ là sức mạnh”. Sau này Lê –nin, một người thầy của cách mạng vô sản thế giới lại nói cụ
thể hơn: “ Ai có tri thức thì người ấy có được sức mạnh”. Đó là một tư tưởng rất sâu sắc. Tuy
vậy, không phải ai cũng hiểu được tư tưởng ấy.
Tri thức đúng là sức mạnh. Người ta kể rằng, có một máy phát điện cỡ lớn của công ti Pho bị
hỏng. Một hội đồng gồm nhiều kĩ sư họp 3 tháng liền tìm không ra nguyên nhân. Người ta phải
mời đến chuyên gia Xten –mét –xơ.Ông xem xét và làm cho máy hoạt động trở lại. Công ti phải
trả cho ông 10.000 đôla. Nhiều người cho Xten –mét –xơ là tham, bắt bí để lấy tiền. Nhưng
trong giấy biên nhận Xten –mét –xơ ghi : “Tiền vạch một đường thẳng là 1 đôla. Tiền tìm ra chỗ
vạch đường thẳng ấy là 9999 đôla”. Rõ ràng người có tri thức thâm hậu có thể làm được những
việc mà nhiều người khác không làm nổi. Thử hỏi, nếu không biết cách chữa thì cỗ máy kia có
thoát khỏi số phận trở thành đống phế liệu được không!?
Tri thức cũng là sức mạnh của cách mạng. Bác Hồ của chúng ta sau chuyến đi Pháp năm
1946 trở về đã thu hút được nhiều nhà trí thức Việt Nam danh tiếng đi theo kháng chiến như kĩ
sư Trần Đại Nghĩa, tiến sĩ Nguyễn văn Huyên, các bác sĩ Tôn Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ, nhà
toán học Tạ Quang Bửu,…Các nhà trí thức ấy đã đem tri thức của mình mà xây dựng các ngành
quân giới, giáo dục, y tế,…góp phần to lớn đưa cuộc kháng chiến đến thành công. Trong cuộc
kháng chiến chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ, các giáo sư Đàm Trung Đồn, Vũ Đình
Cự đã huy động tri thức góp phần phá thủy lôi nổ chậm của địch, khai thông bến cảng. Và ngày
nay, các nhà khoa học nông nghiệp, như Bùi Huy Đáp, Vũ Tuyên Hoàng,…đã lai tạo giống lúa
mới, góp phần tăng sản lượng nông nghiệp, làm cho nước ta không chỉ có đủ lương thực mà
còn trở thành một trong những nước đứng hàng đầu về xuất khẩu gạo trên thế giới.
Tri thức có sức mạnh to lớn như thế nhưng đáng tiếc là còn không ít người chưa biết quý
trọng tri thức. Họ coi việc học chỉ là để có mảnh bằng mong sau này tìm việc kiếm ăn hoặc thăng
quan tiến chức. Họ không biết rằng, muốn biến nước ta thành một quốc gia giàu mạnh, công
bằng, dân chủ, văn minh, sánh vai các nước trong khu vực và thế giới cần phải có biết bao nhà
tri thức tài năng trên mọi lĩnh vực!
(Hương Tâm)

NHỮNG CÂU MANG LUẬN ĐIỂM
-

Đ1

-

Nhà khoa học người Anh Phơ răng –xit Bê cơn( Thế kỉ XVI-XVII) đã
nói một câu nổi tiếng : “ Tri thức là sức mạnh”.
Sau này Lê –nin, một người thầy của cách mạng vô sản thế giới lại
nói cụ thể hơn: “ Ai có tri thức thì người ấy có được sức mạnh ”.

- Tri thức đúng là sức mạnh.
Đ2 - Rõ ràng người có tri thức thâm hậu có thể làm được những việc mà
nhiều người khác không làm nổi.
Đ3 - Tri thức cũng là sức mạnh của cách mạng.
- Tri thức có sức mạnh to lớn như thế nhưng đáng tiếc là còn không ít
người chưa biết quý trọng tri thức
Đ4 - Họ không biết rằng, muốn biến nước ta thành một quốc gia giàu
mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh, sánh vai các nước trong khu vực
và thế giới cần phải có biết bao nhà tri thức tài năng trên mọi lĩnh vực!

BỐ CỤC: 3 phần

NHỮNG CÂU MANG LUẬN ĐIỂM
- Nhà khoa học người Anh Phơ răng –xit Bê

- Mở bài ( đoạn 1): Nêu vấn đề
nghị luận ( tri thức là sức mạnh và
người có tri thức là người có sức
mạnh).
- Thân bài ( đoạn 2,3): Chứng minh
làm rõ vấn đề nghị luận : Tri thức là
sức mạnh.
- Kết bài ( đoạn 4): Phê phán một
số người không biết coi trọng tri
thức, sử dụng tri thức không đúng
chỗ

Lập luận chứng minh
15

cơn( Thế kỉ XVI-XVII) đã nói một câu nổi tiếng
: “ Tri thức là sức mạnh”.
- Sau này Lê –nin, một người thầy của cách
mạng vô sản thế giới lại nói cụ thể hơn: “ Ai
có tri thức thì người ấy có được sức mạnh”.
- Tri thức đúng là sức mạnh.
- Rõ ràng người có tri thức thâm hậu có thể
làm được những việc mà nhiều người khác
không làm nổi.
-Tri thức cũng là sức mạnh của cách mạng.
-Tri thức có sức mạnh to lớn như thế nhưng
đáng tiếc là còn không ít người chưa biết
quý trọng tri thức
- Họ không biết rằng, muốn biến nước ta
thành một quốc gia giàu mạnh, công bằng,
dân chủ, văn minh, sánh vai các nước trong
khu vực và thế giới cần phải có biết bao nhà
tri thức tài năng trên mọi lĩnh vực!

Chỉ ra chỗ đúng (sai) của
tư tưởng
16

* Lập luận chứng minh:
- Đưa ví dụ về việc công ty Pho sửa máy “ Tiền
tìm ra chỗ để vạch đúng đường ấy giá:9.999
đôla”=> Gía trị của tri thức
-Đưa dẫn chứng về các nhà tri thức:
+ Trong kháng chiến chống Pháp, Mỹ: Tôn
Thất Tùng, Đặng Văn Ngữ… Đàm Trung Đôn,
Vũ Đình Cự…xây dựng ngành quân giới, y tế..;
phá thủy lôi nổ chậm của địch…góp phần đưa
cuộc kháng chiến thành công.
+ Ngày nay: các nhà khoa học Bùi Huy Đáp, Vũ
Tuyên Hoàng..đã lai tạo giống lúa mới…góp
phần tăng sản lượng nông nghiệp…=> khẳng
định vai trò của người tri thức
14

GHI NHỚ
- Nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí là bàn về một vấn đề

thuộc lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống,... của con người.
- Yêu cầu về nội dung của bài nghị luận này là phải làm sáng tỏ
các vấn đề tư tưởng, đạo lí bằng cách giải thích, chứng minh,
so sánh, đối chiếu, phân tích,.. để chỉ ra chỗ đúng ( hay chỗ
sai) của một tư tưởng nào đó, nhằm khẳng định tư tưởng của
người viết.
- Về hình thức, bài viết phải có bố cục ba phần; có luận điểm
đúng đắn, sáng tỏ; lời văn chính xác, sinh động.

3 phút

*Nghị luận về một sự việc,
hiện tượng
-Xuất phát từ thực tế đời
sống ( các sự việc, hiện
tượng) mà rút ra những vấn
đề tư tưởng
( Sự việc, hiện tượng là
xuất phát điểm; tư tưởng là
vấn đề rút ra).

*Nghị luận về một vấn đề tư
tưởng, đạo lí
-Dùng giải thích, chứng minh,
phân tích ... Làm sáng tỏ các
tư tưởng, đạo lí quan trọng
đối với đời sống con người .
( tư tưởng là xuất phát điểm)

II. LUYỆN TẬP
THỜI GIAN LÀ VÀNG
Ngạn ngữ có câu:Thời gian là vàng. Nhưng vàng thì mua được mà thời gian
thì không mua được. Thế mới biết vàng có giá mà thời gian là vô giá.
Thật vậy, thời gian là sự sống. Bạn vào bệnh viện mà xem, người bệnh nặng,
nếu kịp thời chữa chạy thì sống, để chậm thì chết.
Thời gian là thắng lợi. Bạn hỏi các anh bộ đội mà xem, trong chiến đấu, biết
nắm thời cơ, đánh địch đúng lúc là thắng lợi, để mất thời cơ là thất bại.
Thời gian là tiền. Trong kinh doanh, sản xuất hàng hoá đúng lúc là lãi, không
đúng lúc là lỗ.
Thời gian là tri thức. Phải thường xuyên học tập thì mới giỏi. Học ngoại ngữ
mà bữa đực, bữa cái, thiếu kiên trì, thì học mấy cũng không giỏi được.
Thế mới biết, nếu biết tận dụng thời gian thì làm được bao nhiêu điều cho bản
thân và cho xã hội. Bỏ phí thời gian thì có hại và về sau hối tiếc cũng không kịp.
( Phương Liên)

18

Câu hỏi:
a) Văn bản trên thuộc loại nghị luận nào?
b) Văn bản nghị luận về vấn đề gì ? Chỉ ra
luận điểm chính của nó.
c) Phép lập luận chủ yếu trong bài này là gì?
Cách lập luận trong bài có sức thuyết phục
như thế nào?

VẬN DỤNG
LÒNG BIẾT ƠN CỦA CON NGƯỜI TRONG CUỘC SỐNG

ĐẠO LÍ: - ĂN QUẢ NHỚ KẺ TRỒNG CÂY

-UỐNG NƯỚC NHỚ NGUỒN

- Đưa ra những nhận xét, đánh giá ( Luận điểm)
- Lập luận giải thích, chứng minh, phân tích…để
làm rõ chỗ đúng( hay sai) của tư tưởng, đạo lí

TÌM TÒI, MỞ RỘNG
-

Tìm các luận điểm : “ Lòng biết ơn
của con người trong cuộc sống”
Tìm thêm các bài nghị - tập phân
tích để khắc sâu kiến thức đã học.