Bài
1

Tiếng nói của vạn vật

LỜI CỦA CÂY
Trần Hữu Thung

KHỞI
ĐỘNG

SUY
NGẪM
VÀ
PHẢN
HỒI

LUYỆN
TẬP

VẬN
DỤNG

KHỞI ĐỘNG

Các em hãy cùng theo dõi
đoạn phim ngắn sau đây và
cùng chia sẻ cảm xúc của
bản thân khi xem xong đoạn
phim các em nhé!

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC MỚI

I. TRI THỨC
ĐỌC – HIỂU
1

Thơ 4 chữ, thơ 5 chữ

2

Hình ảnh trong thơ

3

Vần, nhịp và vai trò của
vần, nhịp trong thơ

4

Thông điệp

PHIẾU HỌC TẬP 01
Tìm hiểu thể loại thơ bốn chữ, năm chữ
Kiến thức Ngữ văn
Thơ bốn chữ, năm chữ

NỘI DUNG
………………………………………………………
………………………………………………………
Hình ảnh trong thơ
………………………………………………………
………………………………………………………
Vần, nhịp và vai trò của vần  ……………………………………………………
nhịp trong thơ
……………………………………………………....
Thông điệp
………………………………………………………
……………………………………………………....

1

Thơ 4 chữ, thơ 5 chữ
Thơ bốn chữ là thể thơ mỗi
dòng có bốn chữ, thường có
nhịp 2/2.

Thơ năm chữ là thể thơ
mỗi dòng có năm chữ,
thường có nhịp 3/2 hoặc
2/3.

Chú bé loắt choắt
Cái xắc xinh xinh
Cái chân thoăn thoắt
Cái đầu nghênh nghênh.
Đêm nay Bác ngồi đó
Đêm nay Bác không ngủ
Vì một lẽ thường tình
Bác là Hồ Chí Minh.

2

Hình ảnh trong thơ

Là những chi tiết, cảnh tương tự thực tế cuộc sống, được tái hiện lại ngôn từ thơ ca,
góp phần diễn tả cảm xúc, suy ngẫm của nhà thơ về thế giới và con người.
Trong câu thơ:
“Cha mượn cho con buồm trắng nhé,
Để con đi...”

buồm trắng là
niềm khao khát
của con được đi
đến những bờ bến
mới.

3

Vần, nhịp và vai trò của vần, nhịp trong thơ

Vần

Vần chân: Vần được gieo ở cuối dòng thơ.

Vần lưng: Vần gieo ở giữa câu thơ.
Vai trò của vần: Liên kết các dòng
và câu thơ, đánh dấu nhịp thơ, tạo
nhạc điệu, sự hài hòa, sức âm vang
cho thơ, làm cho câu thơ, dòng thơ
dễ nhớ dễ thuộc.

3

Vần, nhịp và vai trò của vần, nhịp trong thơ

Nhịp

Nhịp thơ được thể hiện ở chỗ ngắt
chia dòng và câu thơ thành từng vế
hoặc ở cách xuống dòng/ngắt dòng
đều đặn cuối mỗi dòng thơ.
Nhịp có tác dụng tạo tiết tấu, làm
nên nhạc điệu của bài thơ, đồng
thời cũng biểu đạt nội dung thơ.

4

Thông điệp

Là ý tưởng quan trọng nhất,
là bài học cách ứng xử mà
văn bản muốn truyền đến
người đọc.

Chuẩn bị đọc
XEM VIDEO quá
trình hạt đậu cô ve
nảy mầm

II. Trải nghiệm cùng văn bản
1. Tác giả: Trần Hữu Thung

1923-1999

Diễn Châu, Nghệ An

Tham gia Việt Minh
từ 1944.

Sáng tác nhiều thể loại:
thơ, văn xuôi, tiểu luận,...
nổi bật là thơ

Trần Hữu Thung có
phong cách một nhà thơ
dân gian.

=> Mệnh danh là “nhà thơ nông dân”

II. Trải nghiệm cùng văn bản
2. Tác phẩm
a. Thể thơ: Thơ bốn chữ
b. Phương thức biểu đạt: Biểu cảm
c. Đọc văn bản
d. Bố cục
Phần 1: 5 khổ đầu: Lời của nhân vật trữ tình.
Phần 2: Khổ cuối: Lời của cây

III. SUY NGẪM VÀ PHẢN HỒI

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 02
QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG TỪ HẠT THÀNH CÂY
Nhiệm vụ: Hoàn thành sơ đồ sau bằng cách điền từ, cụm từ phù hợp vào chỗ trống
Dựa vào các hình ảnh, từ ngữ đặc sắc trong bài thơ, em hãy khái quát quá
trình sinh trưởng từ hạt thành cây theo sơ đồ sau:
....

...

....

...

....

...

Quá trình
sinh
trưởng của
hạt trong
bài thơ

khổ 6:
cây đã
thành,
xưng tên,
hứa hẹn
khổ 5: cây đã thành,
lá xanh bập bẹ

khổ 4: mầm mở
mắt, đón tia nắng
hồng

khổ 1:
hạt
nằm
lặng
thinh
khổ 2: mầm nhú lên giọt
sữa, thì thầm

khổ 3: mầm tròn nằm
giữa, vỏ hạt làm nôi

Thảo luận nhóm
- Nhóm 1: Quá trình sinh trưởng của hạt được tác giả thể hiện qua 5
khổ thơ đầu bởi những âm thanh, hình ảnh nào? Qua đó, thể hiện
tình cảm, cảm xúc gì của tác giả đối với những mầm cây?
- Nhóm 2: Xác định các biện pháp tu từ tác giả sử dụng trong 5 khổ
thơ đầu? Tác dụng của các biện pháp nghệ thuật đó?
- Nhóm 3: Nhận xét về cách gieo vần, ngắt nhịp trong bài thơ trên?
Nêu tác dụng của cách vần, nhịp đó trong việc thể hiện lời của cây?
- Nhóm 4: Khổ 6 tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Qua
đó hãy cho biết cây muốn gửi gắm điều gì đến bạn đọc?

Quá trình
sinh
trưởng của
hạt trong
bài thơ

khổ 6:
cây đã
thành,
xưng tên,
hứa hẹn
khổ 5: cây đã thành,
lá xanh bập bẹ

khổ 4: mầm mở
mắt, đón tia nắng
hồng

khổ 1:
hạt
nằm
lặng
thinh
khổ 2: mầm nhú lên giọt
sữa, thì thầm

khổ 3: mầm tròn nằm
giữa, vỏ hạt làm nôi

1. Lời của tác giả (miêu tả, nói thay tâm tình của mầm cây)
Quá trình sinh trưởng của hạt mầm được tác giả thể hiện qua
những âm thanh, hình ảnh
- Khi mầm đang là hạt, chưa được gieo xuống đất, đang cầm trong tay mình (khổ
1):
+ Hạt nằm lặng thinh.
=> Nghệ thuật nhân hoá, một hạt giống khi chưa được gieo xuống đất nên chưa
có dấu hiệu của sự sống, sự im lặng thoáng chút buồn, chút chờ đợi. Phải chăng
vì thế nhà thơ chưa cảm nhận thấy âm thanh của hạt mầm.

1. Lời của tác giả (miêu tả, nói thay tâm tình của mầm cây)
Quá trình sinh trưởng của hạt mầm được tác giả thể hiện qua
những âm thanh, hình ảnh
- Khi hạt nảy mầm, sự sống bắt đầu xuất hiện (khổ 2)
+ Hạt nảy mầm - “nhú lên giọt sữa”: mầm như giọt sữa đang nhú ra khỏi lớp vỏ
của hạt tinh khôi, căng mọng, mỡ màng
+ Mầm “ thì thầm” – tác giả “ghé tai nghe rõ” => Lời thì thầm ấy như là hơi thở
cuộc sống, như tiếng khóc của em bé khi chào đời, tác giả ghé tai nghe rõ dấu
hiệu của sự sống đang tồn tại, phải chăng tiếng thì thầm ấy cũng là lời cảm ơn của
hạt mầm đối với người gieo hạt.

1. Lời của tác giả (miêu tả, nói thay tâm tình của mầm cây)
Quá trình sinh trưởng của hạt mầm được tác giả thể hiện qua
những âm thanh, hình ảnh
- Khi mầm đang lớn dần trong sự nâng niu của hạt (khổ 3)
+ Mầm tròn nằm giữa – vỏ hạt làm nôi => Mầm như một em bé non nớt, đang
được bao bọc, che chở trong “vòng tay” của vỏ hạt.
+ Mầm tròn nằm giữa “nôi” - nghe bàn tay vỗ, nghe tiếng ru hời - mầm như
em bé đang nằm trong nôi được cưng nựng, âu yếm, vỗ về, hát ru.

1. Lời của tác giả (miêu tả, nói thay tâm tình của mầm cây)
Quá trình sinh trưởng của hạt mầm được tác giả thể hiện qua
những âm thanh, hình ảnh
- Khi mầm mở mắt (khổ 4):
+ Mầm kiêng gió bắc, mưa giông -> những yếu tố ảnh hưởng không tốt đến
sự sống, phát triển của hạt mầm -> tác giả đã rất am hiểu, tránh cho hạt mầm
những yếu tố bất lợi đó.
+ Từ đó, hạt mầm mở mắt, đón tia nắng hồng -> quá trình sinh trưởng đầy
thử thách nhưng cũng đầy ánh sáng và niềm vui.

1. Lời của tác giả (miêu tả, nói thay tâm tình của mầm cây)
Quá trình sinh trưởng của hạt mầm được tác giả thể hiện qua
những âm thanh, hình ảnh
- Khi cây đã thành (khổ 5)
+ Nở vài lá bé -> hạt mầm lớn lên, phát triển từng ngày -> xuất hiện “màu
xanh”- màu của sự sống, đâm chồi nảy lộc.
+ Màu xanh ấy – bắt đầu “bập bẹ” -> Nghệ thuật nhân hoá. Từ âm thanh thì
thầm -> mầm cất lên thành tiếng “bập bẹ” cùng với sự lớn lên của mình =>
mầm như em bé, đến tuổi tập nói, mang những tiếng bi bô, trìu mến đến với
thế giới này.

1. Lời của tác giả (miêu tả, nói thay tâm tình của mầm cây)
Quá trình sinh trưởng của hạt mầm được tác giả thể hiện qua
những âm thanh, hình ảnh
=> Nhà thơ quan sát, vỗ về, chăm chút cho hạt mầm như chăm sóc một em
bé sơ sinh đang lớn lên từng ngày. Nhà thơ có sự quan sát kĩ càng, tỉ mỉ và
chịu khó lắng nghe mới có thể am hiểu quá trình này tường tận như thế.
Qua đó, thể hiện cảm xúc yêu thương, trìu mến, nâng niu của tác giả đối
với những mầm cây, sự giao cảm tinh tế của nhà thơ với cảnh vật.

1. Lời của tác giả (miêu tả, nói thay tâm tình của mầm cây)
Tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa

-> Tác dụng
+ Góp phần miêu tả sống động quá trình sinh trưởng từ mầm thành cây.
+ Tạo nên sự gần gũi, gắn bó giữa hạt mầm, cây và con người

1. Lời của tác giả (miêu tả, nói thay tâm tình của mầm cây)
Cách gieo vần, nhịp trong bài thơ
Cách gieo vần: vần chân (mình - thinh, mầm - thầm, dông hồng, thành - xanh, bé - bẹ, ơi - trời)
-> Tác dụng: Làm cho dòng thơ, câu thơ dễ nhớ, dễ thuộc; tạo
nên sự kết dính trong văn bản, tạo độ ngân vang cho “lời của
cây” trong tâm hồn người đọc

1. Lời của tác giả (miêu tả, nói thay tâm tình của mầm cây)
Cách gieo vần, nhịp trong bài thơ
+ Nhịp: ~ chủ yếu nhịp 2/2 đều đặn như nhịp đưa nôi, vừa diễn
tả nhịp điệu êm đềm của đời sống cây xanh, vừa thể hiện cảm
xúc yêu thương, trìu mến của tác giả.
~ Ngoài ra, một số dòng nhịp 1/3 ( Nghe/bàn tay vỗ;
nghe/tiếng ru hời) -> Mầm như một em bé đang được âu yếm,
vỗ về bằng những âm thanh trong cuộc sống.

1. Lời của tác giả (miêu tả, nói thay tâm tình của mầm cây)
=> Tóm lại: Qua lời của tác giả (miêu tả, tâm tình thay mầm cây),
ta thấy sự giao cảm tinh tế của nhà thơ với cảnh vật. Phải là một
con người lắng nghe với tất cả trái tim, nhà thơ mới có thể lắng
nghe và thấu hiểu những âm thanh bé nhỏ “thì thầm”, “bập bẹ” như
thế.

2. Lời của cây (Khổ cuối)
- Tác giả tiếp tục sử dụng biện pháp nhân hóa:
+ Cách xưng hô tôi - các bạn -> tạo nên mối quan hệ thân thiết giữa
cây và con người.
- Cách ngắt nhịp 1/3+ lời gọi: “Rằng/các bạn ơi” -> nhấn mạnh vào
khao khát của cây khi cây muốn được con người hiểu và giao cảm.
=> Cây muốn con người hiểu rằng khi lớn lên, cây muốn đóng
góp màu xanh của mình vào thiên nhiên, vào mùa xuân cuộc đời
để tô thắm thêm cho mùa xuân ấy trở nên đẹp và tươi mới hơn.

3. Chủ đề và thông điệp

Chủ đề

Thông điệp

Tình yêu thương, trân trọng những mầm xanh
thiên nhiên.
Hãy lắng nghe lời của cỏ cây, loài vật để biết yêu
thương, nâng đỡ sự sống ngay từ khi sự sống ấy
mới là những mầm sống; mỗi con người, mỗi sự
vật dù là nhỏ bé đều góp phần tạo nên sự sống
như hạt mầm góp màu xanh cho đất trời.

IV. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật

Từ ngữ, hình ảnh đặc sắc
Biện pháp tư từ nhân hóa
Cách ngắt vần, nhịp phù hợp, độc đáo.

2. Nội dung

Tình cảm yêu mến, nâng niu, trân trọng của tác giả đối
với mầm cây, vạn vật.
Khao khát của cây muốn được đóng góp màu xanh cho
cuộc sống; khao khát được con người hiểu và giao cảm.

3. Cách đọc hiểu thơ bốn chữ
Sử dụng kĩ năng tưởng tượng khi đọc các từ ngữ,
hình ảnh đặc sắc trong thơ.
Tìm ý nghĩa các từ ngữ, hình ảnh đặc sắc
Xác định các biện pháp nghệ thuật, cách ngắt vần,
nhịp và hiệu quả của chúng.
Rút ra được bài học cho bản thân.

LUYỆN TẬP

*Nhiệm vụ 1: Tìm ví dụ về thơ bốn
chữ và chỉ ra các yếu tố của thơ bốn
chữ trong ví dụ đó.

LUYỆN TẬP

TRÒ
CHƠI

BẮT BƯỚM

Luật chơi
1. Cả lớp có 4 nhóm.
2. Mỗi nhóm cử 5 HS bước lên gần bục giảng và xếp thành 1 hàng.
3. Với mỗi câu hỏi, mỗi bạn của từng nhóm bước lên trước, cách hàng
1m; lắng nghe câu hỏi và viết câu trả lời vào bảng sau 5s.
4. Sau khi trả lời xong, theo lệnh của GV, 4 bạn giơ bảng. Bạn nào trả
lời đúng được ở lại, bạn nào trả lời sai phải ra về.
5. Sau khi kết thúc 7 câu hỏi. Nhóm còn nhiều người ở lại nhất thì
nhóm đó sẽ chiến thắng.

3

1

2

5

7

CHÚC MỪNG
ĐỘI CHIẾN THẮNG
6

4

TEAM 1

10
234567891

TEAM 3

10
1
9
8
7
6
5
4
3
2

TEAM 2 10
234567891
Next

TEAM 4

10
234567891

Câu 1: Năm câu thơ đầu trong bài thơ “Lời của
cây” là lời của ai?
A. Tác giả
B. Hạt mầm
C. Cây
D. Em bé

GO HOME

Câu 2:
Tìm quá trình sinh trưởng đúng của hạt thành cây?
A. Chồi ->hạt->mầm ->cây
B. Hạt ->chồi->cây->mầm
C. Chồi ->cây->hạt->mầm
D. Hạt ->mầm->chồi->cây

GO HOME

Câu 3:
Khi hạt nảy mầm, tác giả nghe thấy âm thanh gì từ
mầm?
A. Bập bẹ
B. Thì thầm
C. Tiếng bàn tay vỗ
D. Tiếng ru hời

GO HOME

Câu 4: Theo bài thơ, mầm kiêng gì?
A. Gió bắc
B. Gió đông
C. Gió nam
D. Gió tây

GO HOME

Câu 5: Khi cây đã thành, tác giả nghe thấy
âm thanh gì??
A. Thì thầm
B. Tiếng ru hời
C. Bập bẹ
D. Tiếng bàn tay vỗ

GO HOME

Câu 6: Biện pháp tu từ chủ yếu mà tác giả sử
dụng trong bài thơ là?
A. Ẩn dụ
B. Hoán dụ
C. So sánh
D. Nhân hóa

GO HOME

Câu 7: Cách ngắt nhịp chủ yếu, đều đặn
trong những dòng thơ, câu thơ là:
A. 1/3
B. 2/2
C. 3/1
D. Cả 3 đáp án trên.

GO HOME