BÀI 6: TÌNH YÊU TỔ QUỐC
(Thơ thất ngôn bát cú và tứ tuyệt luật Đường)

TRI THỨC NGỮ VĂN
sgk/05

BẪY THUẬT TOÁN CỔ ĐẠI
Các bạn có tin rằng: Hơn 1000 năm trước, cha ông
ta đã phát minh ra một “thuật toán” còn khắt khe
và chính xác hơn cả AI của TikTok hay Facebook
ngày nay không?

BẪY THUẬT TOÁN CỔ ĐẠI-THƠ ĐƯỜNG LUẬT
Mục tiêu: Nhận biết bố cục, niêm, luật, vần, nhịp, đối.
Chia lớp thành 4 nhóm (8 Đội quân).
Cách tính điểm:
- Mỗi nhóm đặt đúng vị trí trên sơ đồ bài thơ: 10 điểm.
- Giải thích đúng quy tắc (Ví dụ: Tại sao câu 2 và 3 lại
Niêm với nhau): Thưởng 20 điểm.
- Nhóm nhanh nhất và đúng hết: Cộng 20 điểm “Tốc
độ”.
- Thời gian: 15 phút

BẪY THUẬT TOÁN CỔ ĐẠI-THƠ ĐƯỜNG LUẬT
Mục tiêu: Nhận
biết bố cục,
niêm, luật, vần,
nhịp, đối.

1. Khái niệm

Thơ thất ngôn bát cú và thơ tứ
tuyệt luật Đường là các thể thơ làm
theo những nguyên tắc thi luật chặt chẽ
được đặt ra từ thời Đường. Thơ thất
ngôn bát cú: Mỗi bài có tám câu, mỗi
câu có bảy chữ. Thơ thất ngôn tứ tuyệt:
mỗi bài có bốn câu, mỗi câu có bảy chữ.

1

2

3

4

5

6

7

Bước
T
Cỏ
T
Lom
B
Lác
T

tới
T
cây
B
khom
B
đác
T

Đèo
B
chen
B
dưới
T
bên
B

Ngang,
B
đá,
T
núi,
T
sông, 
B

bóng
T
lá
T
tiều 
B
chợ 
T

xế
T
chen
B
vài
B
mấy
T

tà,
vần,
hoa.
vần
chú,
T
nhà.
vần

Nhớ
T
Thương
B

nước
T
nhà
B

đau
B
mỏi
T

lòng,
T
miệng,
T

con 
B
cái 
B

quốc
T
gia
B

quốc,

Dừng
B

chân
B

đứng
T

lại,
T

trời,
B

non,
B

nước,
T

Một
T

mảnh
T

tình
B

riêng,
B

ta
B

với
T

ta.
vần

gia.
vần

Bố cục

Qua đèo Ngang

Vần

Đề

Bước tới đèo Ngang bóng xế tà
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa

Thực

Lom khom dưới núi tiều vài chú
Đối
Lác đác bên sông chợ mấy nhà

1-8
niêm
2-3
niêm

4-5
Nhớ nước đau lòng con quốc quốc
Luận Thương nhà mỏi miệng cái gia gia Đối niêm
Kết

Dừng chân đứng lại trời, non, nước
Một mảnh tình riêng, ta với ta.

6-7
niêm

1

2

3

Nam
B

quốc
T

sơn
B

Tiệt
T

nhiên
B

định
T

Như
B

hà
B

Nhữ
T

đẳng
T

nghịch
T
hành
B

4

5

6

7

Nam
B

đế
T

cư,
vần,

phận
T

tại
T

thiên
B

thư.
vần

lỗ
T

lai
B

xâm
B

phạm?
T

khan
B

thủ
T

bại
T

hư.
vần

hà
B

Bố cục
Khai

NAM QUỐC SƠN HÀ
Vần

Nam quốc sơn hà Nam đế cư,

Thừa

Tiệt nhiên định phận tại thiên thư. 2-3
Chuyển Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm? niêm
Hợp

Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.

1-4
niêm

2. Đặc điểm thi luật
- Đối: cách đặt
câu sóng đôi sao
cho ý và chữ
trong hai câu ấy
cân xứng với
nhau.

- Nhịp: cách ngắt nhịp
của câu thơ thường là
2/2/3 hoặc 4/3 đối với
thơ thất ngôn.

- Vần: Cách gieo
vần của thơ luật
Đường cả bài chỉ
hiệp theo một vần,
vần được sử dụng là
vần bằng.

- Luật bằng trắc của thơ thất

ngôn bát cú hoặc thơ thất
ngôn tứ tuyệt thường được
tóm tắt bằng câu: “Nhất,
tam, ngũ bất luận, nhị, tứ,
lục phân minh.”

“CHỦ QUYỀN TRÊN MÀN HÌNH”
Nếu sáng mai thức dậy, toàn bộ tài khoản mạng xã hội của các
em bị xóa sổ và một người lạ mặt tuyên bố: “Từ nay, tên tuổi
và cuộc đời của bạn thuộc về tôi”, các em sẽ làm gì: Im lặng
chấp nhận hay đấu tranh đến cùng?

TÊN TRÒ CHƠI: “XÂY LŨY TRẤN BIÊN”
1. Luật chơi
Chia lớp: Chia lớp thành 2 phe đối trọng: Hào kiệt phương Nam (Dãy 1+2) và Anh hùng
trấn giữ (Dãy 3+4).
Hình thức: * Mỗi đội sẽ có một "Lũy thành"
Học sinh phải trả lời các câu hỏi để "xây gạch" bảo vệ lãnh thổ.
Đặc biệt: Có những câu hỏi "Phản kích" cho phép đội này "phá" gạch của đội kia nếu đối
phương trả lời sai.
Thời gian: 10 phút.
2. Cách tính điểm
Câu hỏi kiến thức (Dễ): Trả lời đúng được 1 viên gạch (10 điểm).
Câu hỏi tư duy (Khó): Trả lời đúng được 2 viên gạch (20 điểm).
Câu hỏi "Bản lĩnh": Nếu đội A trả lời sai, đội B có quyền "Phản kích". Nếu đội B đúng, đội
A bị mất 1 viên gạch hiện có và điểm chuyển sang cho đội B.

TÊN TRÒ CHƠI: “XÂY LŨY TRẤN BIÊN”
Vòng 1: Khẳng định chủ quyền (Kiến thức)
Câu 1: Bài thơ Nam quốc sơn hà được viết theo thể thơ nào?
(Đáp án: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật).
Câu 2: Cụm từ “Tiệt nhiên” trong câu “Tiệt nhiên định phận tại thiên
thư” có nghĩa là gì?
(Đáp án: Rõ ràng, dứt khoát, không thể thay đổi).
Câu 3: Theo truyền thuyết, bài thơ này được vang lên trong cuộc
kháng chiến chống quân xâm lược nào, trên dòng sông nào?
(Đáp án: Quân Tống – Sông Như Nguyệt).

TÊN TRÒ CHƠI: “XÂY LŨY TRẤN BIÊN”
Vòng 2: Bản lĩnh hào kiệt (Tư duy & Phản biện)
Câu 4: Tại sao tác giả lại dùng từ “Đế” (Nam quốc sơn hà Nam nhi
đế) mà không dùng từ “Vương”?
Đáp án: “Đế” khẳng định vị thế ngang hàng với hoàng đế
phương Bắc, thể hiện lòng tự tôn dân tộc cao độ.
Câu 5: Hai câu cuối bài thơ “Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư” mang
sắc thái biểu cảm gì?
Đáp án: Cảnh báo, đe dọa và khẳng định sự thất bại tất yếu của kẻ
xâm lược.

ĐỐI THOẠI XUYÊN KHÔNG
Hào kiệt phương Nam không chỉ giỏi đánh trận mà
còn phải sắc sảo về ngôn từ. Bây giờ, cô sẽ đưa ra 5
“nghi vấn” lịch sử và hiện đại. Các bạn hãy dùng lý lẽ
của mình để bảo vệ quan điểm nhé!
Luật chơi: Chia lớp thành 2 “phe”. Bên trái là phe
“Thiên thư” (Đồng ý), bên phải là phe “Nhân bản”
(Phản đối). Sau mỗi câu hỏi, các bnaj hãy trả lời theo
nội dung phía mình chọn!"

ĐỐI THOẠI XUYÊN KHÔNG
Câu hỏi 1: Lời sấm truyền hay “chiến thuật tâm lý”?
Bài thơ được cho là do “Thần” đọc trong đền. Việc Lý Thường Kiệt
dùng yếu tố tâm linh để khích lệ quân sĩ là hành động thông minh hay
là lừa dối quân sĩ?
Quan điểm A (Thông minh): Đây là đỉnh cao của nghệ thuật quân
sự, đánh vào niềm tin tâm linh để tạo ra sức mạnh vô địch mà vũ khí
không làm được.
Quan điểm B (Lừa dối): Lòng yêu nước nên đến từ sự tự giác và lý
trí, việc dùng yếu tố thần thánh là không thực chất và thiếu tôn trọng
sự thật.

Câu hỏi 2: “Sách trời” hay “Lòng dân”?
Câu thơ “Tiệt nhiên định phận tại thiên thư” (Vận mệnh đã định rõ tại
sách trời). Trong cuộc chiến bảo vệ Tổ quốc, “Ý trời” quyết định hay
“Lòng dân” quyết định?
Quan điểm A (Trời định): Phải là trời định thì mới là chính nghĩa,
không ai có quyền thay đổi, tạo ra niềm tin tuyệt đối vào sự tất thắng.
Quan điểm B (Dân định): Nếu dân không đồng lòng, dù sách trời
có ghi cũng không giữ được nước. “Thiên thư” thực chất là “Dân
thư”.

Câu hỏi 3: Danh dự cá nhân hay Chủ quyền dân tộc?
Tại sao tác giả dùng từ “Đế” (Vua một cõi ngang hàng với Thiên tử)
thay vì từ “Vương” (Chư hầu)? Đây là vì lòng tự tôn dân tộc hay chỉ là
vì cái tôi kiêu hãnh của một cá nhân người đứng đầu?
Quan điểm A (Dân tộc): Chữ “Đế” là lời khẳng định vị thế độc
lập của cả một quốc gia, dân tộc Việt không dưới trướng bất kỳ ai.
Quan điểm B (Cá nhân): Việc tranh cãi danh xưng “Đế” hay
“Vương” chỉ là hình thức bên ngoài, quan trọng là đời sống nhân
dân có ấm no hay không.

Câu hỏi 4: Hòa bình hay Sự trừng phạt?
Vấn đề: Hai câu cuối khẳng định giặc sang sẽ bị “đánh cho tan tành”.
Tình yêu Tổ quốc là phải “đánh thắng” kẻ thù bằng vũ lực hay là tìm
mọi cách để “hòa hiếu” tránh đổ máu?
Quan điểm A (Cương quyết): Đã xâm lược thì phải trừng phạt
đanh thép mới khiến kẻ thù nể sợ và không dám quay lại.
Quan điểm B (Hòa bình): Chiến tranh luôn có mất mát. Tình
yêu Tổ quốc đỉnh cao là dùng ngoại giao để giặc tự rút lui mà
không cần tốn một mũi tên.

Câu hỏi 5: Chủ quyền lãnh thổ hay Chủ quyền văn hóa? (liên hệ
thực tế)
Vấn đề: Ngày nay, không có giặc ngoại xâm bằng gươm giáo, nhưng
văn hóa ngoại lai (phim ảnh, ngôn ngữ, lối sống) đang lấn lướt. Việc
“xâm lăng văn hóa” có đáng sợ bằng “xâm lăng đất đai” như trong bài
thơ không?
Quan điểm A (Đất đai là trên hết): Mất đất là mất tất cả, đất đai là
hữu hình nên phải ưu tiên bảo vệ bằng mọi giá.
Quan điểm B (Văn hóa là cốt lõi): Mất đất có thể đòi lại, nhưng
mất văn hóa, mất tiếng nói là mất dân tộc từ bên trong. “Xâm lăng văn
hóa” đáng sợ hơn vì nó diễn ra âm thầm.

BẢN TUYÊN NGÔN THẾ KỶ 21
Bài thơ là bản tuyên ngôn của cha ông. Bây giờ, hãy để
mỗi bạn viết nên bản tuyên ngôn của chính mình. Các
bạn có 30 giây tĩnh lặng để trả lời câu hỏi: Sau khi học
xong bài thơ, em hãy xác định “Sông núi nước
Nam”của riêng em lúc này là gì?

Nhiệm vụ: Hình thức lựa chọn (Tùy khả năng của bạn) (thời gian
2 phút):
Lựa chọn 1 (Phát biểu 1 câu duy nhất): Viết một khẩu hiệu
(Slogan) khẳng định chủ quyền hoặc lời hứa với Tổ quốc. Ví dụ:
“Đất nước hình chữ S: Không thể chia cắt, không thể lãng quên.”
Lựa chọn 2 (Viết đoạn văn 3-5 câu): Trình bày suy nghĩ về trách
nhiệm của bản thân để bảo vệ “cuốn sách trời” của dân tộc trong thời
đại số.
Ví dụ: Bài thơ “Nam quốc sơn hà” đã cho em hiểu rằng chủ quyền dân
tộc là điều thiêng liêng không thể xâm phạm. Ngày nay, 'sách trời'
không chỉ ghi trên giấy mà còn ghi trong trái tim và trí tuệ của mỗi
người Việt. Em tự hứa sẽ học tập thật tốt để mang trí tuệ Việt Nam
vươn ra thế giới. Đó chính là cách em khẳng định “định phận tại thiên

Thử thách 1: “GIẢI MÃ CHỮ HÁN VIỆT” (120 giây)
Nhiệm vụ: Trong bài thơ có câu “Nam quốc sơn hà Nam đế cư”. Hãy
tìm 03 từ Hán Việt bắt đầu bằng chữ “Quốc” hoặc “Sơn” gắn liền với
chủ quyền lãnh thổ và giải thích ngắn gọn ý nghĩa của chúng. * Tìm
đúng 3 từ: 5 điểm. Giải thích đúng: 5 điểm
Ba
Ba từ
từ Hán
Hán Việt
Việt bắt
bắt đầu
đầu bằng
bằng “Quốc”
“Sơn”
1.Quốc
1.Sơn hà
gia
→
→ Chỉ
Núimột
sông,
đấtdùng
nướcđểđộc
chỉlập,
noncó
sông
lãnhđất
thổ,
nước,
dân lãnh
cư vàthổ
chính
của quyền
một quốc
riêng.
gia.
2.Quốc
2. Sơn phận:
kỳ
→
→ Lá
Phần
cờ núi
đại rừng
diện cho
thuộc
một
vềquốc
một địa
gia,giới
là biểu
nhấttượng
định. thiêng liêng của chủ quyền
dân
3. Sơn
tộc.cương
3.Quốc
→ Vùngcanúi xa xôi, hiểm trở thuộc lãnh thổ quốc gia, thường có ý nghĩa
→
chiến
Bàilược
hát chính
về quốc
thức
phòng.
của một quốc gia, thể hiện tinh thần yêu nước và ý chí
độc lập.

Thử thách 2: “THIÊN THƯ TRUYỀN TIN” (60 giây)
Từ cụm từ sau hãy hoàn chỉnh để tạo thành nội dung của 2 câu thơ cuối bài Nam quốc
sơn hà (phần dịch thơ) và cho biết thái độ của tác giả trong câu thơ này là gì.
Cụm từ: “xâm phạm”, “nhữ đẳng”, “chuốc lấy”, “bại vong”, “cớ sao”, “hãy chờ
xem”.
* Sắp xếp đúng ý thơ: 6 điểm.
Nêu đúng thái độ: 4 điểm.

* Nội dung: "Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm / Chúng bay sẽ chuốc lấy
bại vong" (hoặc ý tương đương).
Thái độ: Cảnh báo đanh thép, khẳng định sự thất bại tất yếu của kẻ thù.

Thử thách 3: “ĐỐI CHIẾU XUYÊN KHÔNG” (60 giây)
Nhiệm vụ: Điền từ thích hợp vào chỗ trống để hoàn thành sự so sánh
sau:
“Nếu như bài thơ Nam quốc sơn hà khẳng định chủ quyền bằng
Sách trời (Thiên thư), thì ngày nay, chúng ta khẳng định chủ quyền
lãnh thổ của Việt Nam dựa trên ........... (1) và ........... (2) của quốc tế."
* Điền đúng mỗi từ: 5 điểm.
Đáp án: (1) Luật pháp, (2) Công ước (Ví dụ: Công ước Liên Hợp
Quốc về Luật Biển - UNCLOS).

Chủ đề: Tình yêu Tổ quốc.
Văn bản 1: NAM QUỐC SƠN HÀ
PHIẾU HỌC TẬP:
BẢN TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP ĐẦU TIÊN

3. Hướng dẫn chi tiết cho Giáo viên (Kịch bản 60 giây)
Giây 1 – 15: Cú sốc đầu tiên (Giáo viên bước vào lớp, không chào theo cách thông thường,
vẻ mặt nghiêm túc, cầm điện thoại lên) "Các em, hãy tưởng tượng một ngày đẹp trời, Facebook,
TikTok hay Instagram của các em bị hack. Kẻ đó đổi tên của các em thành tên của hắn, xóa sạch
ảnh kỷ niệm và tuyên bố: 'Mọi thứ ở đây là của tao'. Các em có tức giận không? Có cảm thấy bị
xúc phạm không?"
Giây 16 – 35: Kết nối thực tế với lịch sử "Đó chính là cảm giác của cha ông ta cách đây gần
1000 năm. Nhưng thứ bị xâm phạm không phải là một cái tài khoản ảo, mà là mảnh đất chúng ta
đang đứng, là tên gọi của dân tộc ta. Khi quân Tống tràn sang, chúng coi đất nước ta như 'nhà
hoang' không chủ."
Giây 36 – 50: Cao trào và Giới thiệu văn bản "Giữa lúc ranh giới giữa sự sống và cái chết,
giữa độc lập và nô lệ mong manh nhất, một tiếng vang đã sấm truyền từ trong đền thờ thần,
khẳng định đanh thép về một 'cuốn sổ hộ khẩu' của trời đất dành riêng cho người Nam. Đó không
chỉ là bài thơ, đó là Bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên."
Giây 51 – 60: Chốt hạ và vào bài "Hôm nay, chúng ta sẽ cùng ngược dòng thời gian để
nghe lại lời khẳng định 'chủ quyền' đanh thép nhất lịch sử dân tộc qua bài thơ: Nam quốc sơn
hà. Các em đã sẵn sàng để bảo vệ 'tài khoản độc lập' của tổ quốc mình chưa? Chúng ta vào bài!"

Phiên âm:
Nam quốc sơn hà Nam đế cư,
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm?
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.
Dịch nghĩa:
Sông núi nước Nam vua nước Nam cai quản,
Giới phận đã được khẳng định rõ ràng ở trong sách trời.
Cớ gì lũ giặc kia tới xâm phạm
Các ngươi sẽ nhìn thấy việc chuốc lấy bại vong.
Dịch thơ:
Sông núi nước Nam, vua Nam ở,
Rành rành định phận tại sách trời.
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm?
Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời.