NGỮ VĂN 6

BÀI 1. LẮNG NGHE LỊCH SỬ NƯỚC MÌNH

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

Trò chơi Ai nhanh hơn
+ Chia lớp thành 2 đội (tương đương 2 dãy)

Luật
chơi

+ Học sinh mỗi đội sẽ lần lượt viết tên những
truyện truyền thuyết mà mình đã được nghe, được
đọc lên bảng.
Trong thời gian 3 phút, dãy nào viết được nhiều đáp
án đúng lên bảng nhất sẽ thắng cuộc.

MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ TRUYỆN TRUYỀN THUYẾT VIỆT NAM

Con Rồng cháu Tiên

Sơn Tinh - Thuỷ Tinh

MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ TRUYỆN TRUYỀN THUYẾT VIỆT NAM

Bánh chưng bánh dày/Bánh chưng bánh giầy

Thánh Gióng

HỘP QUÀ MAY MẮN
Tràng
pháo tay

PHẦN
THƯỞNG
CHO ĐỘI
CHIẾN
THẮNG

Đội bạn
hát tặng

Điểm +
Lời khen

Mở đầu
chương V Đất
Nước (trích
trường ca Mặt
đường khát
vọng), nhà thơ
Nguyễn Khoa
Điềm có viết:

Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày
xưa...” mẹ thường hay kể
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà
đánh giặc
Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
Cái kèo, cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần,
sàng
Đất Nước có từ ngày đó...

HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KIẾN THỨC
I. Tìm hiểu chung về truyện truyền thuyết

Đọc phần Tri thức đọc
hiểu trong SGK trang
17, 18 để nêu những hiểu
biết về thể loại truyện
truyền thuyết.

Câu 1. Khái niệm của truyện truyền
thuyết?

Câu 2. Hãy nêu đặc điểm của truyện
truyền thuyết? Phân loại?

I. Tìm hiểu chung về truyện truyền thuyết

1. Khái niệm
Truyện truyền thuyết là loại truyện dân
gian, có yếu tố hoang đường, kì ảo, kể về
các sự việc và nhân vật liên quan đến
lịch sử hoặc giải thích nguồn gốc phong
tục, cảnh vật địa phương theo quan niệm
của nhân dân.

I. Tìm hiểu chung về truyện truyền thuyết
 2. Đặc điểm:
a, Cách xây

dựng
nhân vật.

Nhân vật thường
có đặc điểm khác
lạ về lai lịch,
phẩm chất, tài
năng, sức
mạnh…

Thường gắn với
sự kiện lịch sử và
có công lao lớn đối
với cộng đồng.

Được cộng
đồng truyền
tụng và tôn
thờ.

I. Tìm hiểu chung về truyện truyền thuyết
 2. Đặc điểm:
Thường xoay quanh công trạng, kì tích của
nhân vật mà cộng đồng truyền tụng, tôn thờ.
b. Cốt
truyện.

Thường sử dụng yếu tố kì ảo nhằm thể hiện
tài năng, sức mạnh khác thường của nhân vật.
Cuối truyện thường gợi nhắc dấu tích xưa còn
lưu lại đến hiện tại.

c, Phân loại

Phân
loại
truyền
thuyết

Truyền thuyết thời Hùng Vương - thời đại mở
đầu lịch sử Việt Nam. Đặc điểm: gắn với việc
giải thích nguồn gốc dân tộc và công cuộc
dựng nước, giữ nước thời đại vua Hùng.
Truyền thuyết của các triều đại phong kiến.
Đặc điểm: bám sát lịch sử hơn, và sử dụng ít
yếu tố hoang đường, kì ảo hơn các truyền
thuyết thời Hùng Vương.

II. Văn bản Thánh Gióng

II. Văn bản Thánh Gióng
SUY NGHĨ, XEM ĐOẠN VIDEO VỀ LỄ
HỘI LÀNG GIÓNG VÀ TRẢ LỜI CÁC
CÂU HỎI SAU:

Câu 1. Em biết đến
những vị anh hùng nào
trong lịch sử chống giặc
ngoại xâm của dân tộc?

Câu 2. Em hãy theo dõi đoạn
video sau và cho biết video
muốn nhắc đến vị anh hùng
nào?. Nêu cảm nhận của em
về vị anh hùng sau khi xem
video.

VIDEO LỄ HỘI LÀNG GIÓNG

Hội Gióng là một lễ hội văn hóa cổ truyền mô phỏng rõ một cách sinh động
và khoa học diễn biến các trận đấu của Thánh Gióng và nhân dân Văn Lang
 với giặc Ân. Yêu nước chống ngoại xâm là một chủ đề lớn xuyên suốt tiến
trình phát triển của Văn học Việt Nam. Nhiều tác phẩm truyện dân gian đã
tạc vào thời gian những người anh hùng bất tử với non sông. Thánh Gióng
là một trong những truyền thuyết bất hủ như vậy. Điều gì đã làm nên sức
hấp dẫn của thiên truyện?

1. Hướng dẫn đọc và tìm hiểu chú thích

 Đọc phần văn bản
SGK
Yêu cầu: Đọc rõ ràng,
rành mạch, nhấn giọng
ở những chi tiết kì lạ.
Tìm hiểu chú thích các
từ khó.

2. Bố cục văn bản:
Phần 1: Từ
đầu đến “…đặt
đâu nằm đấy”
(Sự ra đời của
Thánh Gióng)

Phần 2: Tiếp
Phần 3: Tiếp
Nêu bố cục của
văn lên
đến“…cứu
đến“...bay
nước”(Sự
lớn thể chia
trời” (Thánh
bản?
Có
lên của Thánh
Gióng đánh
Gióng)
giặc và về trời)
theo
cách khác?

Phần 4: Còn
lại ( các dấu
tích còn lại)

3. Nhân vật và sự việc:

+ Truyện xảy ra thời nào? Kể về
chuyện gì? Nhân vật nào nổi bật?
+ Nêu những sự kiện chính của
truyện.
+ Hãy kể tóm tắt truyện từ 5-7 câu?

Nhận vật chính:
Thánh Gióng

3. Nhân vật
và sự việc:

Truyền thuyết
Thánh Gióng
liên quan đến
sự thật lịch sử
ở thời đại
Hùng Vương:

Đã có những cuộc chiến
tranh ác liệt diễn ra giữa dân
tộc ta và giặc ngoại xâm từ
phương Bắc.
Người Việt thời bấy giờ đã
chế tạo ra vũ khí bằng sắt,
thép.
Người Việt cổ đã cùng đoàn
kết đứng lên chống giặc ngoại
xâm, dùng tất cả các phương
tiện để đánh giặc.

3. Nhân vật và sự việc:
Sự việc chính:
(2)Tiếng (3) Gióng
(4)Gióng (5) Gióng
nói đầu
đòi roi
(6)Gióng
nhổ tre
(1) Sự ra
vươn vải
tiên xin sắt, ngựa
bay về
trở thành bên đường
đời kì lạ
đi đánh sắt, giáp
trời
tráng sĩ đánh giặc
giặc
sắt

4. Đọc hiểu chi tiết văn bản
4. 1.Sự ra đời của Thánh Gióng

HĐ nhóm và thực hiện nhiệm vụ
sau:
+ Đọc thầm phần 1 của văn bản
truyện: từ đầu đến “…nằm đấy”.
+ Thảo luận nhóm, thời gian 3
phút: Hoàn thành phiếu HT 01:

PHIẾU HỌC TẬP 01: Sự ra đời của Thánh Gióng
 

- Tìm những chi tiết kể về sự ra đời
của Gióng (bình thường/ khác
thường)?
- Nhận xét về những chi tiết ấy? Suy
nghĩ gì về nguồn gốc của Gióng?
 
 
 

………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………............................
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………

PHIẾU HỌC TẬP 01: Sự ra đời của Thánh Gióng
 

- Tìm những chi tiết kể về sự ra đời
của Gióng (bình thường/ khác
thường)?
- Nhận xét về những chi tiết ấy? Suy
nghĩ gì về nguồn gốc của Gióng?
 
 
 

4. 1. Sự ra đời của Thánh Gióng
- Sự bình thường:
Con hai vợ chồng ông lão chăm chỉ làm ăn
và phúc đức.
- Sự khác thường:
+ bà mẹ ướm vết chân lạ, về thụ thai.
+ mười hai tháng sau sinh một cậu bé ....
+ lên ba vẫn không biết nói, biết cười,
chẳng biết đi, cứ đặt đâu thì nằm đấy.
-> Sự ra đời của Thánh Gióng kì lạ, khác
thường. Nhưng Gióng xuất thân bình dị,
gần gũi - người anh hùng của nhân dân.

KẾT LUẬN
Theo quan niệm của dân gian, đã là bậc anh
hùng thì phi thường, kì lạ trong mọi biểu hiện, kể
cả lúc mới được sinh ra. Điều đó thể hiện sự kì
vọng vào những việc làm có ý nghĩa của người
đó.

PHIẾU HỌC TẬP 02:
Nhóm....... Nhóm trưởng:..................................................
 

Chi tiết

a.Tiếng nói đầu tiên xin đi đánh giặc
b.Gióng đòi roi sắt, ngựa sắt, giáp sắt
c.Bà con góp gạo nuôi Gióng
d.Gióng vươn vai trở thành tráng sĩ
đ.Gióng nhổ tre bên đường đánh giặc
e.Giặc tan, Gióng cởi bỏ giáp sắt rồi bay
về trời

Cảm nhận về ý nghĩa chi tiết

Nghệ thuật xây dựng

4.2. Sự lớn lên của Thánh Gióng
PHIẾU HỌC TẬP 02:
Chi tiết

Cảm nhận về ý nghĩa chi tiết

a. Tiếng nói đầu + Ca ngợi lòng yêu nước tiềm ẩn...
tiên xin đi đánh + Nguyện vọng, ý thức tự nguyện đánh giặc cứu nước, yêu nước tạo khả năng kì lạ.
giặc
+ Sức mạnh tự cường và niềm tin chiến thắng.
b. Gióng đòi roi - Vũ khí lợi hại
sắt, ngựa sắt, giáp Chi tiết thể hiện mơ ước có vũ khí thần kỳ . Đó còn là thành tựu văn hoá, kĩ thuật thời
sắt
Hùng Vương. Nhân dân đã có sự tiến bộ, đã rèn sắt, đúc đồng phục vụ nhu cầu cuộc
sống và chống giặc.
c. Bà con góp gạo ->Tinh thần đoàn kết cộng đồng. Đánh giặc cứu nước là ý chí, sức mạnh toàn dân.
nuôi Gióng
Gióng lớn lên bằng cơm gạo của nhân dân. Sức mạnh của Gióng là sức mạnh của cả
cộng đồng, toàn dân chung sức, đồng lòng đánh giặc. Đó là tinh thần đoàn kết dân tộc.

4.3. Thánh Gióng đánh giặc và bay về trời
Chi tiết

PHIẾU HỌC TẬP 02:
  nhận về ý nghĩa chi tiết
Cảm

d. Gióng vươn vai trở  sự lớn dậy phi thường về thể lực của Gióng để đáp ứng yêu cầu cứu
thành tráng sĩ
nước.
- Gióng mặc áo giáp sắt, cầm roi sắt, cưỡi ngựa sắt ... đánh hết lớp
này đến lớp khác. ->Đó là vẻ đẹp dũng mãnh của người anh hùng theo
cái nhìn lí tưởng hoá của nhân dân.
đ. Gióng nhổ tre bên Gióng không chỉ đánh giặc bằng vũ khí hiện đại (sắt) mà bằng cả vũ
đường đánh giặc
khí thô sơ, bằng cỏ cây, hoa lá của đất nước.
e. Giặc tan, Gióng  Người anh hùng vô tư, trong sáng, không màng địa vị, công danh.
cởi bỏ giáp sắt rồi  Sự ra đi phi thường là ước muốn bất tử hoá Thánh Gióng
bay về trời

Luyện tập
Mỗi bàn là một nhóm học tập. Thảo luận trong thời
gian 2 phút trả lời câu hỏi sau:

Câu 1. Thông qua
hình tượng Thánh
Gióng, truyện phản
ánh hiện thực và ước
mơ gì của nhân dân?

Câu 2. Vai trò của các
yếu tố hoang đường,
kì ảo trong việc thể
hiện nội dung?

Luyện tập
*Nội dung
- Thánh Gióng là biểu tượng
rực rỡ của lòng yêu nước, sức
mạnh phi thường của dân tộc.
- Thể hiện ước mơ của nhân
dân về người anh hùng đánh
giặc.

*Nghệ thuật
Sử dụng các yếu tố hoang
đường, kì ảo để lí tưởng hoá
người anh hùng lịch sử, thể
hiện quan niệm, cách đánh giá
của nhân dân về người anh
hùng.

Thảo luận theo cặp trong thời gian 3 phút; trả lời
câu hỏi sau:
1. Việc lập đền thờ và
hàng năm mở hội Gióng
thể hiện điều gì? Nêu
một vài hiểu biết của em
về hội Gióng?

2. Tại sao hội thi thể
thao trong nhà trường
mang tên“Hội khỏe Phù
Đổng”?

Luyện tập
1. Việc lập đền thờ và hàng năm mở hội
Gióng thể hiện tấm lòng tri ân người anh
hùng bất tử, hướng về cội nguồn.
-Hội Gióng là một lễ hội văn hóa cổ
truyền mô phỏng rõ một cách sinh động
và khoa học diễn biến các trận đấu của 
thánh Gióng và nhân dân Văn Lang với
giặc Ân. Thông qua đó có thể nâng cao
"nhận thức cộng đồng về các hình thức
chiến tranh bộ lạc thời cổ xưa và liên
tưởng tới cuộc chiến tranh nhân dân,
toàn dân, toàn diện trong sự nghiệp giải
phóng và bảo vệ Tổ quốc".

2. Lí do đặt tên:
– Hội thi dành cho lứa tuổi thiếu niên,
lứa tuổi Thánh Gióng trong thời đại mới.
– Hình ảnh Thánh Gióng là hình ảnh của
sức mạnh, của tinh thần chiến thắng rất
phù hợp với ý nghĩa của một hội thi thể
thao.
– Mục đích của hội thi là rèn luyện thể
lực, sức khoẻ để học tập, lao động, góp
phần bảo vệ và xây dựng Tổ quốc sau
này.

VẬN DỤNG
Em hãy thiết kế sơ đồ tư duy về quá trình đánh giặc của người anh
hùng làng Gióng theo bảng tiêu chí dưới đây.
Mức độ
 
Tiêu chí

 

Mức 1

Thiết kế sơ đồ tư Sơ đồ tư duy
duy về quá trình chưa đầy đủ nội
đánh giặc của
dung
Thánh Gióng.
(5 điểm)
(10 điểm)

 

Mức 2

Sơ đồ tư duy
đủ nội dung
nhưng chưa
hấp dẫn.
(7 điểm)

 

Mức 3

Sơ đồ tư duy
đầy đủ nội dung
và đẹp, khoa học,
hấp dẫn.
(9-10 điểm)

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU
VĂN BẢN: SỰ TÍCH HỒ GƯƠM

VĂN BẢN: SỰ TÍCH HỒ GƯƠM

Xem đoạn video về Hồ
Gươm(Hà Nội) và trả lời câu
hỏi: Em hãy trình bày những
hiểu biết về địa danh này?

VIDEO HHOOF GƯƠM – HÀ NỘI

Hồ Gươm là danh thắng nổi tiếng của thủ đô Hà Nội. Địa danh này
gắn với tên tuổi người anh hùng Lê Lợi và tên gọi xuất phát từ một
truyền thuyết – Sự tích Hồ Gươm. Vậy truyền thuyết này có những
đặc sắc gì về nội dung và nghệ thuật?

1. Đọc, kể

I. Đọc và tìm hiểu
chung

2. Chú
thích(sgk)
3. Tóm tắt truyện
4. Bố cục : 2 phần

I. Đọc và tìm hiểu chung

1. Đọc,
kể

Đọc diễn cảm,
rõ ràng, rành
mạch, chậm rãi.

Giải nghĩa các
từ: bạo ngược,
thiên hạ, tuỳ
tùng, phó thác,
Tả Vọng, Hoàn
Kiếm?

2. Chú thích (sgk)
3. Tóm tắt truyện
- Giặc Minh đô hộ, nghĩa quân Lam Sơn nổi dậy nhưng thất bại, Long Quân
quyết định cho mượn gươm thần.
- Lê Thận được lưỡi gươm dưới nước.
- Lê Lợi được chuôi gươm trên rừng, tra vào nhau vừa như in.
- Từ đó nghĩa quân nhanh chóng quét sạch giặc ngoại xâm.
- Đất nước thanh bình, Lờ Lợi lên làm vua, Long Quân cho đòi lại gươm
thần.
- Vua trả gươm, từ đó hồ Tả Vọng mang tên Hồ Gươm hay hồ Hoàn Kiếm.

4. Bố cục : 2 phần

Phần 1: Từ đầu →
đất nước: Long Quân
cho nghĩa quân mượn
gươm thần.

Phần 2: Còn lại:
Long Quân đòi lại
gươm thần.

II. Phân tích
1. Long quân cho nghĩa quân Lam Sơn mượn
gươm thần

Thảo luận nhóm. Hoàn thành
phiếu học tập 06

II. Phân tích
1. Long quân cho nghĩa quân Lam Sơn mượn gươm thần
PHIẾU HỌC TẬP 06
Sự kiện

Long Quân cho mượn
gươm
…………..

……………

Cách thức hành động

………………

……………

Ý nghĩa
 

……………

…………

Hoàn cảnh lịch sử
 

Long Quân đòi gươm

II. Phân tích
1. Long quân cho nghĩa quân Lam Sơn mượn gươm thần
a. Hoàn cảnh lịch sử
- Giặc Minh đô hộ.
- Nghĩa quân Lam Sơn nổi dậy nhiều lần bị thua.
b. Cách Long Quân cho mượn gươm
- Lê Thận là người đánh cá nhặt được lưỡi gươm dưới nước.
- Lê Lợi đến nhà Lê Thận thanh gươm sáng lên 2 chữ “Thuận thiên”
- Lê Lợi nhặt được chuôi gươm trên rừng ( gươm sáng trên ngọn cây đa) .
- Gươm tra vào vừa như in.
→ Chi tiết kì ảo, hoang đường

II. Phân tích
1. Long quân cho nghĩa quân Lam Sơn mượn gươm thần
c. Lê Thận dâng gươm cho Lê Lợi và nói: “ Đây là ý trời …theo
minh công”:
- Lê Thận tin tưởng vào Lê Lợi
- Thanh gươm gặp được minh chủ sử dụng vào việc lớn, hợp lòng
dân, thuận ý trời.
Việc Long Quân cho mượn gươm thần chứng tỏ cuộc khởi nghĩa
được tổ tiên, thần thiêng ủng hộ
 Tính chất toàn dân trên dưới một lòng tham gia đánh giặc..

II. Phân tích
1. Long quân cho nghĩa quân Lam Sơn mượn gươm thần
d. Sức mạnh của gươm thần:
* Trước khi có gươm :
- Non yếu.
- Trốn tránh.
- Ăn uống khổ sở
* Sau khi có gươm :
- Nhuệ khí tăng tiến
- Xông xáo tìm địch
- Đầy đủ, chiếm được các kho lương của địch
 Chuyển bại thành thắng, chuyển yếu thành mạnh, tạo bước ngoặt mở đường cho nghĩa quân
quét giặc ngoại xâm.

II. Phân tích
1. Long quân cho nghĩa quân Lam Sơn mượn gươm thần
2. Long Quân đòi gươm
a. Hoàn cảnh lịch sử
- Đất nước thanh bình.
- Lê Lợi lên làm vua.
b. Cảnh trả gươm:
- Ở hồ Tả Vọng
- Một năm sau khi đuổi giặc Minh
- Nhân vật đòi gươm: Vùa vàng
- Vua nâng gươm → Rùa vàng đớp lấy rồi chìm xuồng đáy hồ.

II. Phân tích
1. Long quân cho nghĩa quân Lam Sơn mượn gươm thần
2. Long Quân đòi gươm
- Chi tiết đòi gươm:
+ Giải thích tên gọi của Hồ Hoàn Kiếm
+ Đánh dấu và khẳng định chiến thắng hoàn toàn của nghĩa
quân Lam Sơn.
+ Phản ánh tư tưởng, tình cảm yêu hoà bình đã thành truyền
thống của nhân dân ta.
+ Ý nghĩa cảnh giác răn đe với những kẻ có ý dòm ngó nước ta.

Em biết truyền thuyết nào của nước ta
cũng có hình ảnh Rùa Vàng? Theo em,
hình tượng Rùa Vàng trong truyền
thuyết Việt Nam tượng trưng cho ai và
cho cái gì?

 Truyền thuyết An Dương Vương, Mị Châu –
Trọng Thuỷ cũng có hình ảnh Rùa Vàng.

- Hình ảnh Rùa Vàng là sử giả của Long Quân,
tượng trưng cho tổ tiên, khí thiêng sông núi, tư
tưởng, tình cảm, trí tuệ của nhân dân.

TỔNG KẾT

1. Nghệ thuật
- Cốt truyện hấp dẫn, đan xen
chi tiết lịch sử và chi tiết hoang
đường, kì ảo.

2. Nội dung
- Ca ngợi tính chất toàn dân, chính
nghĩa của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn.
Đề cao, suy tôn Lê Lợi và nhà Lê.

- Giải thích nguồn gốc tên gọi
Hồ Hoàn Kiếm.