BÀI 1. TÔI VÀ CÁC BẠN

Tiết 1: GIỚI THIỆU BÀI HỌC VÀ TRI THỨC NGỮ
VĂN
Khởi động
Cảm xúc lần đầu bước chân vào Trường THCS?

Chia sẻ

Khó khăn gặp phải?
Mong muốn điều gì?

1.
Truyện.

Làm
việc
cá
nhân

Em hãy kể tên một số truyện
em đã đọc, chọn một câu
chuyện yêu thích và chia sẻ
kinh nghiệm khi đọc tác phẩm
này?

1.
Truyện.

Làm
việc
cá
nhân

 Ai là người kể chuyện trong tác
phẩm? Người kể chuyện xuất hiện ở
ngôi thứ mấy?
 Nếu muốn tóm tắt nội dung câu
chuyện, em sẽ dựa vào những sự kiện
nào?
 Nhân vật chính của truyện là ai? Nêu
một vài chi tiết giúp em hiểu được
đặc điểm của nhân vật đó?

HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ KIẾN THỨC.
1. Truyện.

Truyện là một loại tác phẩm văn học kể lại
Theo
em truyện có
kháccốt
thơ chỗ
nào? nhân vật,
một câu
chuyện,
truyện,
Thế nào là truyện đồng thoại? Đối
không gian,
thời
gian,
hoàn
cảnh
diễn
ra
các
sự
tượng của truyện đồng thoại là ai?
việc.

 2. Truyện đồng thoại

Thế nào là truyện đồng thoại?
Đối tượng của truyện đồng thoại
là ai?

 2. Truyện đồng thoại

Truyện
đồng thoại

Là truyện viết cho trẻ em, có nhân vật thường là
loài vật hoặc đồ vật được nhân cách hóa. Các
nhân vật này vừa mang những đặc tính vốn có
của loài vật hoặc đồ vật vừa thể hiện đặc điểm
của con người.

 2. Truyện đồng thoại

Truyện
đồng
thoại

Cốt truyện: gồm các sự kiến chính được sắp xếp theo một trình tự nhất định: có mở đầu,
diễn biến và kết thúc.

Nhân vật là đối tượng có hình dáng, cử chỉ, hành động,
ngôn ngữ, cảm xúc,...Nhân vật thường là con người nhưng
có thểgồm
là thần
ma quỷ,
đồ vật,
consắp
vật...
Cốtcũng
truyện:
cáctiên,
sự kiến
chính
được
xếp theo

một trình tự nhất định: có mở đầu, diễn biến và kết
thúc.

Người kể chuyện: là nhân vật do nhà văn tạo ra để kể lại
câu chuyện. Người kể chuyện có thể ở ngôi thứ nhất,
hoặc ngôi thứ ba.

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

Em đã đọc các câu chuyện nào
trong chủ đề Tôi và các bạn, hãy
chỉ ra một số đặc điểm của truyện
đồng thoại trong câu chuyện đó?
Em ấn tượng với chi tiết miêu tả
nào về nhân vật??

HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

- Kể tên các văn bản cần
chuẩn bị cho tiết học tiếp theo.
- Em cần chú ý điều gì khi đọc
các văn bản truyện đó?

Tiết 2,3: Đọc văn bản

Bài học đường đời đầu tiên

(Trích Dế Mèn phiêu lưu kí, Tô Hoài).

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG.
Tình huống như sau: Mẹ nói với An: 30/4 tới đây, con được nghỉ học
thì cả nhà mình về thăm ông bà ngoại vì mấy tháng rồi, dịch bệnh chưa
1. Em có đồng ý với lời nói và suy nghĩ
về quê được.
của An không? Trong tình huống này,
- An: Không. 30/4
con có
dựthế
định
đi chơi công viên rồi. Hôm ấy
em sẽchúng
hành động
như
nào?
lại là ngày sinh
của sẻ
bạn
2. nhật
Hãy chia
vớicon.
bạn về một chuyện
- Mẹ: Công viên
lầnnhớ
nàymàcon
đáng
emchưa
từng tới
trải thì
qua.lần sau con tới, còn việc về
thăm ông bà thì bố mẹ đã lên kế hoạch rồi…
- An: Con đã bảo con không về quê. Ông bà ngày nào chẳng gọi điện
lên nhà mình ạ!
- Mẹ: (Cúi mặt, khuôn mặt lộ rõ nỗi buồn).
- An:…

Cuộc sống của mỗi người là một chuỗi những trải nghiệm. Có trải nghiệm
tạo ra niềm vui, hạnh phúc. Có trải nghiệm mang đến kinh nghiệm. Có trải
nghiệm để lại sự nuối tiếc, day dứt. Tất cả đều là bài học quý giá trong
hành trình khôn lớn, trưởng thành của chúng ta.
Hôm nay, các em sẽ được trải nghiệm về những bài học đáng quý ấy qua
văn bản “Bài học đường đời đầu tiên”.

Khám phá kiến thức
I. Giới thiệu tác giả Tô Hoài
 Là nhà văn lớn, sáng tác nhiều thể loại
(truyện ngắn, truyện dài, hồi kí, tự
truyện). Số lượng tác phẩm đạt kỉ lục
trong nền văn học Việt Nam hiện đại.
Trong đó có nhiều tác phẩm viết cho thiếu
nhi.
 Tác phẩm tiêu biểu viết cho thiếu nhi: Võ
sĩ Bọ Ngựa, Dê và Lợn, Đôi ri đá, Chuyện
nỏ thần, Dễ Mèn phiêu lưu kí....

II. Tác phẩm: Dế mèn phiêu lưu kí
“Dế Mèn phiêu lưu ký” (1941) là truyện
đồng thoại dành cho lứa tuổi thiếu nhi, tác
phẩm đã được dịch ra 40 thứ tiếng trên thế
Qua phần chuẩn giới.
bị bài
ở nhà,
hãynhân vật chính là Dế
Trong
truyện,
cậulưu
đã trải
qua muôn vạn cuộc phiêu
cho biết Dế mènMèn,
phiêu
kí được
lưu năm
thử thách
mạo hiểm. Ở chặng đường
Tô Hoài sáng tác
nào?đầy
Thuộc
loại truyện gì? ấy là những bài học giúp Dế Mèn trưởng
thành và trở thành một chàng Dế cao thượng.
Chúng ta có thể đúc kết kinh nghiệm từ
chính nhân vật Dế Mèn, đó là đi một ngày
đàng học một sàng khôn.

Chuẩn bị đọc
Dựa vào nhan đề và ấn tượng ban
đầu của bản thân khi đọc lướt qua
văn bản, em đoán xem “Bài học
đường đời đầu tiên” được nhân vật
kể lại sau đây là bài học gì?

Trải
nghiệm
cùng văn
bản

a. Vị trí: Chương 1
b. Đọc- kể tóm tắt
c. Bố cục

Đọc – kể tóm tắt.

Đọc lời của
Dế Choắt
Đọc lời của
Dế Mèn

Em hãy nêu vị trí của
đoạn trích trong tác
phẩm?
Kể tóm tắt.

Phân vai đọc
Đọc lời của
chị Cốc

Đọc - kể tóm tắt
Kể về bài học
đường đời đầu
tiên của Dế Mèn.
Dế Mèn coi
thường Dế
Choắt. Dế Mèn
trêu chị Cốc dẫn
đến cái chết của
Dế Choắt.

Bố cục

Phần 1: từ đầu đến “Tôi
càng tưởng tôi là tay ghê
gớm, có thể sắp đứng đầu
thiên hạ rồi”: Miêu tả
hình dáng, tính cách
của Dế Mèn.

Phần 2: Đoạn còn
lại: Diễn biến câu
chuyện về bài học
đường đời đầu tiên
của Dế Mèn.

III. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
1. Nhân vật Dế Mèn.
a. Ngoại hình, tính cách.

Hoạt
động
nhóm

Các nhóm
hoàn thành
phiếu HT số 1
về hình dáng
và tính cách
của Dế Mèn

Gợi ý: Tìm
những chi tiết
thể hiện ngoại
hình, hành
động, ngôn ngữ
và tâm trạng của
nhân vật Dế
Mèn. Trên cơ sở
đó, nhận xét về
tính cách của
Dế Mèn.

PHIẾU HỌC TẬP 1
Dế Mèn tự miêu tả hình thức của mình:
-càng:.......................................
-vuốt:.......................................
-cánh:.......................................
-răng:.......................................
 

2. Từ đó, em rút ra đặc điểm của nhân vật Dế Mèn?

1. Nhân vật Dế Mèn.
a. Ngoại hình, tính cách.
Ngoại hình
Dế Mèn

Đôi càng mẫm
bóng, vuốt cứng,
nhọn hoắt, cánh
dài, răng đen
nhánh, râu dài
uốn cong, hùng
dũng.

Hành động của Dế Mèn
+ Nhai ngoàm ngoạp.
+ Co cẳng lên, đạp phanh phách
vào các ngọn cỏ;
+ Đi đứng oai vệ;
+ Quát mấy chị Cào Cào ngụ ngoài
đầu bờ; thỉnh thoảng, ngứa chân đá
một cái, ghẹo anh Gọng Vó lấm láp
vừa ngơ ngác dưới đầm lên.

Ngôn ngữ
của Dế Mèn

Gọi Dế Choắt là
“chú mày” với
giọng điệu
khinh khỉnh.

Tâm trạng
của Dế Mèn

Hãnh hiện, tự
hào cho là mình
đẹp, cường tráng
và giỏi.

Nhận xét:

Dế Mèn là một chàng thanh niên trẻ trung,
yêu đời, tự tin nhưng vì tự tin quá mức về
vẻ bề ngoài và sức mạnh của mình dẫn đến
kiêu căng, tự phụ, hống hách, cậy sức bắt
nạt kẻ yếu.

1. Nhân vật Dế Mèn.
a. Ngoại hình, tính cách.

Kể chuyện kết hợp miêu tả;
Nghệ thuật:

So sánh, tính từ gợi hình gợi tả (mẫm bóng,
nhọn hoắt, bóng mỡ, đen nhánh ...)
Từ ngữ chính xác, chọn lọc với nhiều động
từ (đạp, nhai...)
Giọng văn sôi nổi.

b. Diễn biến câu chuyện Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết thương
tâm của Dế Choắt.
* Dế Choắt trong cái nhìn của Dế Mèn
Tên gọi,
xưng hô
Ngoại hình

Tính cách,
sinh hoạt 

- Tự đặt tên cho bạn: Dế Choắt
- Xưng hô: Chú mày - ta
Trong mắt Dế Mèn, Dế
+ Như Choắt
gã nghiện
hiệnthuốc
lên phiện.
như thế
+ Cánhnào?
ngắn ngủn, râu một mẩu, mặt mũi ngẩn ngơ.
+ Hôi như cú mèo
+ Dại dột, có lớn mà không có khôn.
+ Ăn ở bẩn thỉu, lôi thôi.

Từ chối giúp đỡ,
coi thường Dế
Choắt
Dế Choắt

Dế Mèn
 

1. Nhân vật Dế Mèn.
b. Diễn biến câu chuyện Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái
chết thương tâm của Dế Choắt.
* Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt.

Thảo luận cặp
đôi trả lời câu
hỏi sau:

thái độ
à
v
í
l
m
â
t
n
ế
i
b
Phân tích diễn
ị Cốc
h
c
u
ê
tr
c
ệ
i
v
g
n
của Dế Mèn tro
oắt?
h
C
ế
D
a
ủ
c
t
ế
h
c
dẫn đến cái
ch ị
i
ớ
v
ự
s
y
â
g
m
á
d
+ Việc Dế Mèn
ải l à
h
p
ó
c
i
ộ
b
p
ấ
g
h
ìn
Cốc khỏe hơn m
o?
a
s
ì
V
?
g
n
ô
h
k
cảm
hành động dũng

1. Nhân vật Dế Mèn.
b. Diễn biến câu chuyện Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái
chết thương tâm của Dế Choắt.
* Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt.

+ Lúc đầu thì huênh hoang trước Dế Choắt.
+ Hát véo von, xấc xược… với chị Cốc
Diễn biến + Sau đó chui tọt vào hang vắt chân chữ ngũ, nằm khểnh yên
hành
trí... đắc ý.
động và
tâm lí của
Dế Mèn.

1. Nhân vật Dế Mèn.
b. Diễn biến câu chuyện Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái
chết thương tâm của Dế Choắt.
* Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt.

- Đó không dũng cảm mà là sự liều lĩnh, ngông
cuồng thiếu suy nghĩ: vì nó gây ra hậu quả nghiêm
trọng cho Dế Choắt.
- Dế Mèn bỏ mặc bạn bè trong cơn nguy hiểm…hèn
nhát, không dám nhận lỗi

2. Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn.

Hậu quả: Gây ra cái chết thảm thương cho Dế Choắt (Kẻ phải trực
tiếp chịu hậu quả của trò đùa này là Dế Choắt).
Với Dế Mèn:
+ Mất bạn láng giềng.
+ Bị Dế Choắt dạy cho bài học nhớ đời.
+ Suốt đời phải ân hận vì lỗi lầm của mình gây
ra

2. Bài học đường đời đầu tiên
của
Dế của
Mèn.
Tâm
trạng
Dế Mèn
Dế Mèn thể hiện
ân hận, hối lỗi.

Nâng đầu Dế
Choắt vừa
thương, vừa ăn
năn hối hận.

Chôn xác Dế
Choắt vào bụi cỏ
um tùm.

2. Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn.
 Nhận xét:

 Sự thay đổi đó bất ngờ
hành
động
của Dế Mèn, em có
song hợp lý Qua
bởi
cái
chết
nhận xét gì về sự thay đổi tâm lí của
của Dế Choắt
tácTheo em sự thay đổi đó có
Dếđã
Mèn?
hợp lítới
không?
động mạnh mẽ
suyChính sự ăn năn ấy giúp
ta hiểu thêm về tính cách Dế Mèn, đó
nghĩ của Dế làMèn,
vì Dế
tính cách nào?
Mèn sốc nổi song không
ác ý.

2. Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn.
 Nhận xét:
- Sự hối hận của Dế Theo
mèn là
vì kẻ
biết lỗi sẽ tránh được lỗi.
emcần
sựthiết
hối hận
của
- Có thể tha thứ vì tình
Dế Mèn
Dế cảm
Mèncủa
có cần
thiết rất chân thành.
không và có thể tha thứ
được không? Vì sao?
- Cuối truyện là hình ảnh Dế
Cuối truyện là hình
ảnh Dế Mèn đứng
Mèn cay đắng vì lỗi lầm của
lặng hồi lâu trước
mình, xót thương Dế Choắt,
nấm mồ bạn. Em thử
mong Dế Choắt sống lại, nghĩ
hình dung tâm trạng
đến việc thay đổi cách sống
Dế Mèn lúc này?
của mình.
 

2. Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn.
 Nhận xét:

- Bài học về cách ứng xử, sống khiêm tốn, biết tôn trọng người khác.

- Bài học về tình thân ái, chan hòa

2. Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn.
 Nhận xét:

- Bài học đường đời đầu tiên mà Dế Mèn rút ra sau cái chết của Dế Choắt: Thói ngông
cuồng của mình, trêu đùa, khinh thường người khác, thoả mãn niềm vui cho mình đã
gây ra hậu quả khôn lường, phải ân hận suốt đời.

- Việc tác giả sử dụng ngôi kể thứ nhất, cho Dế Mèn tự
kể lại câu chuyện của mình đã khiến câu chuyện trở nên
chân thực, khách quan, nhân vật có thể bộc lộ rõ nhất
tâm trạng, cảm xúc của mình khi trải qua.

Sau đọc hiểu
(Tổng kết)

Hoạt
động
nhóm

Trả lời câu hỏi
sau:

+ Nhận xét về đặc
sắc nghệ thuật và
sức cuốn hút của
tác phẩm? Nội
dung, ý nghĩa của
văn bản?
+ Em học tập
được gì từ nghệ
thuật miêu tả và
kể chuyện của Tô
Hoài trong văn
bản này?

TỔNG KẾT
Nội dung
- Vẻ đẹp cường tráng của
Dế Mèn. Dế Mèn kiêu
căng, nông nổi, gây ra cái
chết của Dế Choắt. Dế
Mèn hối hận và rút ra bài
học cho mình.
- Bài học về lối sống thân
ái, chan hòa; yêu thương
giúp đỡ bạn bè; cách ứng
xử lễ độ, khiêm nhường;
sự tự chủ; ăn năn hối lỗi
trước cử chỉ sai lầm...

Nghệ thuật

- Kể chuyện kết hợp với miêu tả.
- Xây dựng hình tượng nhân vật Dế Mèn gần
gũi với trẻ thơ, miêu tả loài vật chính xác, sinh
động.
- Các phép tu từ, đặc biệt là biện pháp nhân
hóa.
- Lựa chọn ngôi kể, lời văn giàu hình ảnh, cảm
xúc.
- Văn bản mang đặc điểm truyện đồng thoại.

NV1

LUYỆN TẬP

Dựa vào gợi ý trong bảng dưới đây, em hãy tìm một vài câu thể hiện lời kể của Dế
mèn (lời kể xưng “tôi”) và lời đối thoại của Dế Mèn với nhân vật khác.

Lời kể của Dế Mèn
Một tai họa đến mà đứa ích
kỉ thì không thể biết trước
được. Đó là không trông
thấy tôi, nhưng chị Cốc đã
trông thấy Dế Choắt...

Lời đối thoại của Dế Mèn
- Sợ gì? Mày bảo tao sợ cái
gì? Mày bảo tao biết sợ ai
hơn tao nữa!
(Dế Mèn đối thoại với Dế
Choắt)

......
.....

......
.......

LUYỆN TẬP

Lời
đối
thoại
của
Dế
Mèn
Lời kể của Dế Mèn
Tôi tợn lắm. Dám cà khịa với tất cả
mọi bà con trong xóm.

Ngẫm ra thì tôi chỉ nói lấy sướng miệng thôi. Còn Dế
Choắt than thở thế nào, tôi không để tai. Hồi ấy, tôi có
tính tự đắc, cứ miệng mình nói tai mình nghe chứ
không biết ai nghe, thậm chí cũng chẳng để ý có ai
nghe mình không.

Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra
nào.
Hức! Thông ngách sang nhà ta? Dễ
nghe nhỉ, chú mày hôi như cú mèo thế
này, ta nào chịu được.
Chú mình có muốn cùng tớ đùa vui
không?

NV2

LUYỆN TẬP
TRÒ CHƠI RUNG CHUÔNG VÀNG

GAMESHOW ( Phiên bản Mini)
Quy định:
- Đáp án A
- Đáp án B
- Đáp án C

- Đáp án D

Luật chơi:

- Mỗi HS sẽ được phát 4 tờ giấy nhớ (loại nhỏ) với 4 màu sắc khác
nhau: xanh - vàng - hồng – trắng (tương với với 4 đáp án của mỗi câu
hỏi theo quy định).
- HS cả lớp sẽ đứng tại chỗ để cùng tham gia trò chơi.
- GV lần lượt đọc các câu hỏi. Sau khi GV đọc xong câu hỏi, HS có 15 s
để giơ tờ giấy nhớ tương ứng đáp án
- HS nào trả lời sai câu hỏi sẽ tự động ngồi xuống, không được tham gia
trả lời câu hỏi tiếp theo.
- Hết 8 câu hỏi, (những) HS nào còn đứng (trả lời được hết 8 câu hỏi) sẽ
giành được phần thưởng.

Rung
Chuông Vàng

01

Câu 1: Đoạn trích Bài học đường đời đầu tiên
được trích từ tác phẩm nào?

Dế Mèn phiêu lưu kí.

Đất rừng phương Nam.
Thầy thuốc giỏi cốt
nhất ở tấm lòng.

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Những năm tháng cuộc đời.

02

Câu 2: Đoạn trích nằm ở phần nào của tác phẩm?

Chương I

Chương III
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Chương VI

Chương X

03

Câu 3: Hai nhân vật chính trong
đoạn trích trên là ai?

Mẹ Dế Mèn và Dế Mèn.

Chị Cốc và Dế Choắt.
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Dế Mèn và chị Cốc.

Dế Mèn và Dế Choắt.

04

Câu 4: Phương thức biểu đạt
chính của đoạn trích là

Biểu cảm

Tự sự
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Miêu tả

Nghị luận

05

Câu 5: Đoạn trích Bài học đường đời
đầu tiên được kể lại theo lời

Dế Mèn.

Chị Cốc.
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Dế Choắt.

Tác giả.

06

Câu 6: Tác giả đã khắc họa vẻ ngoài của
Dế Mèn như thế nào?

Ốm yếu, gầy gò
và xanh xao.
Mập mạp, xấu xí
và thô kệch.

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Khỏe mạnh, cường tráng
và đẹp đẽ.
Thân hình bình thường
như bao con dế khác.