TỔNG KẾT PHẦN
VĂN BẢN NHẬT DỤNG

Quan sát những nhóm hình ảnh sau và
cho biết mỗi nhóm hình ảnh đó gợi nhớ tới
văn bản đã học nào, thuộc đề tài gì, ở lớp mấy
trong chương trình THCS?

“Đất là mẹ”
- Là nơi sản sinh, nuôi sống muôn loài.
- Cái gì con ngưười làm cho đất đai là làm
cho ruột thịt của mình.
- Con người cần sống hòa hợp với môi
trường, đất đai và phải biết cách bảo vệ nó.

Gợi nhớ VB: Động Phong Nha (Ngữ văn 6) Đề tài: Danh lam thắng cảnh

Gợi nhớ VB: Cầu Long Biên - Chứng nhân lịch sử (Ngữ văn 6) Đề tài: Di tích lịch sử

“Đất là mẹ”
- Là nơi sản sinh, nuôi sống muôn loài.
- Cái gì con ngưười làm cho đất đai là làm
cho ruột thịt của mình.
- Con người cần sống hòa hợp với môi
trường, đất đai và phải biết cách bảo vệ nó.

Gợi nhớ VB: Bức thư của thủ lĩnh da đỏ (Ngữ văn 6) - Mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người.

Gợi nhớ VB: Thông tin về Ngày Trái Đất năm 2000 (Ngữ văn 8) Đề tài: Môi
trường

Gợi nhớ VB: Ca Huế trên sông Hương (Ngữ văn 7) Đề tài: Văn hóa

Gợi nhớ VB: Ôn dịch thuốc lá (Ngữ văn 8) Đề tài: Tệ nạn xã hội - thuốc lá

* Khái niệm văn bản nhật dụng:
Khái niệm văn bản nhật dụng không phải khái niệm thể loại, cũng
không chỉ kiểu văn bản. Nó chỉ đề cập tới chức năng đề tài và tính
cập nhật của nội dung văn bản mà thôi.
Cập nhật nghĩa là kịp thời, đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của cuộc
sống hàng ngày, cuộc sống hiện tại. Tính cập nhật được thể hiện:
- Chức năng: bàn luận, thuyết minh, tường thuật, miêu tả,
đánh giá... Những vấn đề hiện tượng của đời sống xã hội.
- Đề tài: phong phú (thiên nhiên, môi trường, văn hóa, xã
hội ...)

- Giá trị văn chương cũng là yêu cầu quan trọng với văn bản
nhật dụng.

Hệ thống các văn bản nhật dụng từ lớp 6 đến lớp 9 theo
mẫu
Lớp
Tên văn bản
Nội dung chính
6
7
8
9

Lớp
6

Lớp
7

Tên văn bản
Cầu
Long
Biên_
chứng nhân lịch sử.
- Động Phong Nha.
- Bức thư của thủ lĩnh
da đỏ.

Nội dung chính
- Giới thiệu và bảo vệ di tích
lịch sử, danh lam thắng
cảnh.
- Giới thiệu danh lam thắng
cảnh.
- Quan hệ giữa thiên nhiên
và con người.
Tên văn bản
Nội dung chính
- Cổng trường mở ra
- Giáo dục nhà trường, gia
- Mẹ tôi
đình, và trẻ em
- Cuộc chia tay…
- Giáo dục nhà trường, gia
- Ca Huế trên sông đình, và trẻ em
Thương
- Giáo dục nhà trường, gia
đình, và trẻ em
- Văn hoá dân gian ( ca nhạc
cổ truyền)

Lớp
8

Lớp

9

Tên văn bản
Nội dung chính
- Thông tin về ngày trái - Môi trường
đất năm…
- Chống tệ nạn thuốc lá
- Ôn dịch thuốc lá
- Dân số và tương lai nhân
- Bài toán dân số
loại
Tên văn bản
- Tuyên bố với thời gian
về sự sống còn, quyền
được bảo vệ và phát
triển của trẻ em.
- Đấu tranh cho một thế
giới hoà bình.
- Phong cách Hồ Chí
Minh

Nội dung chính
- Quyền sống của con người
- Chống chiến tranh, bảo vệ
hoà bình thế giới.
- Hoà nhập với thế giới và
giữ gìn bản sắc văn hoá dân
tộc.

Xác định thể loại văn bản, phương thức biểu đạt của các văn bản nhật dụng
trong chương trình Ngữ văn THCS
Lớp
6

7
8

9

Tên văn bản
- Cầu Long Biên - Chứng nhân lịch sử
- Động Phong Nha
- Bức thư của người thủ lĩnh da đỏ
- Cổng trường mở ra
- Mẹ tôi
- Cuộc chia tay của những con búp bê
- Ca Huế trên sông Hương
- Thông tin về ngày trái năm 2000
- Ôn dịch thuốc lá
- Bài toán dân số
- Phong cách Hồ Chí Minh
- Đấu tranh cho một thế giới hòa bình
- Tuyến bố thế giới về sự sống còn, quyền
được bảo vệ và phát triển của trẻ em.

Thể loại

P/T biểu đạt

Biểu cảm, miêu tả,
Thuyết
minh, miêu tả
Ts
Nghị luận, biểu cảm
Biểu cảm
Tự sự
Tự sự, miêu tả
Thuyết minh, miêu tả
Nghị luận
Bài nghiên cứu Thuyết minh, NL, BC
Bài báo
Nghị luận
Nghị luận, biểu cảm
Tiểu luận
Nghị luận, biểu cảm
Xã luận
Công bố
Nghị luận
Bút kí
Bút kí
Thư từ
Hồi kí
Truyện
Truyện ngắn
ngắn
Bút kí
Thông báo

=> VBND được trình bày dưới hình thức văn bản đa dạng, kết hợp các PTBĐ.

Xác định phương thức biểu đạt trong các ví dụ sau:
a.
Cô giáo Tâm gỡ tay Thủy, đi lại phiá bục mở cặp lấy một quyển sổ
cùng với chiếc bút máy lắp vàng đưa cho em tôi và nói :
- Cô tặng em về trường mới em cố gắng học tập nhé !
Em vội đặt quyển sổ và cây bút lên bàn:
Thưa cô, em không dám nhận, em không được đi học nữa.
Sao vậy ? – Cô Tâm sửng sốt.
Nhà bà ngoại em ở xa trường học lắm. Mẹ em bảo sẽ sắm cho em một
thúng hoa quả để ra chợ ngồi bán .
“Trời ơi !”, cô giáo tái mặt và nước mắt giàn giụa. Lũ nhỏ cũng khóc
mỗi lúc một to hơn.
(Cuộc chia tay của những con búp bê – Khánh Hoài)

- Phương thức biểu đạt: Tự sự (+biểu cảm)

b).
Theo các nhà khoa học, bao bì ni lông lẫn vào đất làm cản trở quá
trình sinh trưởng của các loài thực vật bị nó bao quanh, cản trở sự phát triển của
cỏ dẫn đến hiện tượng xói mòn ở các vùng đồi núi. Bao bì ni lông vứt xuống
cống làm tắc các đường cống dẫn nước thải, làm tăng khả năng ngập lụt của các
đô thị về mùa mưa. Sự tắc nghẽn hệ thống cống rãnh làm cho muỗi phát sinh,
lây truyền dịch bệnh. Bao bì ni lông trôi ra biển làm chết các sinh vật khi chúng
nuốt phải. Đặc biệt bao bì ni lông màu đựng thực phẩm làm ô nhiễm thực phẩm
do chứa các kim loại như hì, ca-mi-đi gây tác hại cho não và là nguyên nhân
gây ung thư phổi. Nguy hiểm nhất là chất đi-ô-xin có thể gây ngộ độc, gây
ngất, khó thở, nôn ra máu, ảnh hưởng đến các tuyến nội tiết, giảm khả năng
miễn dịch, gây rối loạn chức năng, gây ung thư và các dị tật bẩm sinh cho trẻ
sơ sinh.
(Thông tin về ngày trái đất năm 2000)
- Phương thức biểu đạt: Thuyết minh

c. “…Có thế nói ít có vị lãnh tụ nào lại am hiểu nhiều về các dân tộc và
nhân dân thế giới, văn hóa thế giới sâu sắc như Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đến
đâu Người cũng học hỏi, tìm hiểu văn hóa, nghệ thuật đến một mức khá uyên
thâm. Người cũng chịu ảnh hưởng của tất cả các nền văn hóa, đã tiếp thu mọi
cái đẹp và cái hay đồng thời với việc phê phán những tiêu cực của chủ nghĩa
tư bản. Nhưng điều kì lạ là tất cả những ảnh hưởng quốc tế đó đã nhào nặn
với cái gốc văn hóa dân tộc không gì lay chuyển được ở Người, để trở thành
một nhân cách rất Việt Nam, một lối sống rất bình dị, rất Việt Nam, rất
phương Đông, nhưng đồng thời cũng rất mới, rất hiện đại…”
(Phong cách Hồ Chí Minh – Lê Anh Trà)
- Phương thức biểu đạt: Nghị luận

d. "Không những đi ngược lại lí trí con người mà con đi ngược lại cả lí
trí tự nhiên nữa [...] Từ khi nhen nhóm sự sống trên Trái Đất, đã phải trải
qua 380 triệu năm con bướm mới bay được, rồi 180 triệu năm nữa bông
hồng mới nở, chỉ để làm đẹp mà thôi. Cũng đã trải qua bốn kỉ địa chất, con
người mới hát được hay hơn chim và mới chết vì yêu. Trong thời đại hoàng
kim này của khoa học, trí tuệ con người chẳng thể tự hào vì đã phát minh ra
một biện pháp, chỉ cần bấm nút một cái là đưa cả quá trình vĩ đại và tốn kém
hàng bao nhiêu triệu năm trở lại điểm xuất phát của nó”
(Đấu tranh cho một thế giới hòa bình, G.G. Mác- két)
- Phương thức biểu đạt: Nghị luận

* Phương pháp học văn bản nhật dụng
1. Lưu ý đặc biệt đến loại chú thích về các sự kiện (lịch sử, xã hội …)
có liên quan đến vấn đề đặt ra trong văn bản.
Giải
trừhệ
quân
bớt đặt
hoặc
chếvăn
vũ bản
khí nhật
và lực
lượng
2.
Liên
các bị:
vấnGiảm
đề được
rahạn
trong
dụng
vớivũ
đời
trangcácủa
cácvànước.
sống
nhân
đời sống cộng đồng.
Dịch
hạtquan
nhân:vũ
hạttrước
nhâncác
đevấn
dọađề
loài
người
nguycác
3. Cóhạch
ý kiến,
điểm khí
riêng
được
đặt như
ra trong
cơ
văndịch
bản hạch
nhật dụng.
4. Vận dụng tổng hợp kiến thức các môn học khác để làm sáng tỏ các
vấn đề được đặt ra trong văn bản nhật dụng.

Trong đoạn văn có kiến thức của những môn khoa học
nào?

Theo các nhà khoa học, bao bì ni lông lẫn vào đất làm cản trở quá trình
sinh trưởng của các loài thực vật bị nó bao quanh, cản trở sự phát triển của cỏ
dẫn đến hiện tượng xói mòn ở các vùng đồi núi. Bao bì ni lông vứt xuống cống
làm tắc các đường cống dẫn nước thải, làm tăng khả năng ngập lụt của các đô thị
về mùa mưa. Sự tắc nghẽn hệ thống cống rãnh làm cho muỗi phát sinh, lây
truyền dịch bệnh. Bao bì ni lông trôi ra biển làm chết các sinh vật khi chúng
nuốt phải. Đặc biệt bao bì ni lông màu đựng thực phẩm làm ô nhiễm thực phẩm
do chứa các kim loại như chì, ca-mi-đi gây tác hại cho não và là nguyên nhân
gây ung thư phổi. Nguy hiểm nhất là chất đi-ô-xin có thể gây ngộ độc, gây ngất,
khó thở, nôn ra máu, ảnh hưởng đến các tuyến nội tiết, giảm khả năng miễn
dịch, gây rối loạn chức năng, gây ung thư và các dị tật bẩm sinh cho trẻ sơ sinh.
(Thông tin về ngày trái đất năm 2000)

- Kiến thức các môn: Địa lí; Hóa học; Sinh học

* Phương pháp học văn bản nhật dụng
1. Lưu ý đặc biệt đến loại chú thích về các sự kiện (lịch sử, xã hội …)
có liên quan đến vấn đề đặt ra trong văn bản.
2. Liên hệ các vấn đề được đặt ra trong văn bản nhật dụng với đời sống
cá nhân và đời sống cộng đồng.
3. Có ý kiến, quan điểm riêng trước các vấn đề được đặt ra trong các
văn bản nhật dụng.
4. Vận dụng tổng hợp kiến thức các môn học khác để làm sáng tỏ các
vấn đề được đặt ra trong văn bản nhật dụng.
5. Căn cứ vào đặc điểm và phương thức biểu đạt để phân tích một văn
bản nhật dụng.

HÌNH THỨC

Phương thức biểu đạt khá phong phú nên cũng
có thể xem đây là tác phẩm văn học như:
- Thư từ. Tự sự .
- Miêu tả.
Biểu cảm.
- Thuyết minh.
- Bút ký.
- Hồi ký.  - Thông báo.
- Xã luận.
- Kết hợp các phương thức biểu đạt:
(Miêu tả, tự sự, hành chính, nghị luận, thuyết minh...)
- Hành chính (điều hành)
- Nghị luận.
VD: Bức thư của thủ lĩnh da đỏ (Tự sự miêu tả biểu cảm)

Chọn một vấn đề được đề cập ở một văn bản nhật dụng
đã học và liên hệ vấn đề đó với địa phương nơi em sinh sống,
chỉ ra biểu hiện, nguyên nhân, và đề xuất giải pháp khắc phục?

HƯỚNG DẪN HỌC BÀI Ở NHÀ
- Học, nắm được bài.
- Tiếp tục tìm hiểu, luyện viết văn bản nhật dụng.
- Chuẩn bị tiết tiếp theo: Chương trình địa phương (phần
Tiếng Việt)