SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
AN GIANG
ĐÀI PHÁT THANH - TRUYỀN HÌNH AN GIANG
HƯỚNG DẪN HỌC TẬP QUA TRUYỀN HÌNH
CHƯƠNG TRÌNH HỌC KỲ 2
MÔN NGỮ VĂN LỚP 9
TIẾNG VIỆT
TỔNG KẾT
VỀ NGỮ PHÁP
Tổng kết về ngữ pháp
B – CỤM TỪ
C THÀNH PHẦN CÂU
B- CỤM TỪ
MÔ HÌNH CỤM DANH TỪ
Số từ, lượng từ
Danh từ
Đặc điểm, vị trí,…
chậu dâu tây
sai trĩu quả
một
Bài tập 1 trang 133. Chỉ ra những dấu hiệu cho biết đó là cụm danh từ. Tìm phần trung tâm của các cụm danh từ tô màu vàng.
a) Nhưng điều kì lạ là tất cả những ảnh hưởng quốc tế đó đã nhào nặn với cái gốc văn hóa dân tộc không gì lay chuyển được ở Người, để trở thành một nhân cách rất Việt Nam, một lối sống rất bình dị, rất Việt Nam, rất phương Đông nhưng cũng đồng thời rất mới, rất hiện đại.
(Lê Anh Trà , Phong cách Hồ Chí Minh, cái vĩ đại gắn với cái giản dị)
Phần trước
Trung tâm
Phần sau
tất cả những
ảnh hưởng
quốc tế đó
một
nhân cách
rất Việt Nam
một
lối sống
rất bình dị…hiện đại
b) Ông khoe những ngày khởi nghĩa dồn dập ở làng.
(Kim Lân , Làng)
c) Ông lão vờ đứng lảng ra chỗ khác, rồi đi thẳng. Tiếng cười nói xôn xao của đám người mới tản cư lên ấy vẫn dõi theo.
(Kim Lân , Làng)
Phần trước
Trung tâm
Phần sau
những
ngày
khởi nghĩa dồn dập ở làng
tiếng
cười nói... ấy
MÔ HÌNH CỤM ĐỘNG TỪ
Động từ
nhảy
đang
hip hop
cũng/còn/
đang/chưa/
vẫn/…
hướng, địa điểm, thời gian, mục đích, phương tiện, cách thức hoạt động,…
a. Vừa lúc ấy, tôi đã đến gần anh. Với lòng mong nhớ của anh, chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh. (Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)
b. Ông chủ tịch làng em vừa lên cải chính… (Kim Lân, Làng)
Bài tập 2 trang 133. Chỉ ra những dấu hiệu cho biết đó là cụm động từ. Tìm phần trung tâm của cụm từ được tô màu vàng.
Phần trước
Trung tâm
Phần sau
đã
đến
gần anh
sẽ
chạy
xô vào lòng anh
sẽ
ôm
chặt lấy cổ anh
vừa
lên/cải chính
MÔ HÌNH CỤM TÍNH TỪ
rất, vẫn, còn, đang, chưa,...
Tính từ
vị trí, so sánh, mức độ…
sai/trĩu (quả)
rất
ở ngoài vườn/trên giàn…
Bài tập 3 trang 133. Chỉ ra những dấu hiệu cho biết đó là cụm tính từ. Tìm phần trung tâm của cụm từ tô màu vàng.
a) Nhưng điều kì lạ là tất cả những ảnh hưởng quốc tế đó đã nhào nặn với cái gốc văn hóa dân tộc không gì lay chuyển được người, để trở thành một nhân cách rất Việt Nam, một lối sống rất bình dị, rất Việt Nam, rất phương Đông nhưng cũng đồng thời rất mới, rất hiện đại. (Lê Anh Trà , Phong cách Hồ Chí Minh)
Phần trước
Trung tâm
Phần sau
rất
Việt Nam/bình dị/phương Đông/mới/hiện đại
Bài tập 3 trang 134. Tìm phần trung tâm của cụm từ tô màu vàng.
Chỉ ra những dấu hiệu cho biết đó là cụm tính từ.
b) Những khi biết rằng cái sắp tới sẽ không êm ả thì chị tỏ ra bình tĩnh đến phát bực. (Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
c) Không, lời gửi của một Nguyễn Du, một Tôn-xtôi cho nhân loại phức tạp hơn, cũng phong phú và sâu sắc hơn.
(Nguyễn Đình Thi- Tiếng nói của văn nghệ)
Phần trước
Trung tâm
Phần sau
sẽ/không
êm ả
phong phú / sâu sắc
hơn
phức tạp
cũng
hơn
Ai đã đến với những vườn nho ở Ninh Thuận chắc sẽ trầm trồ vì vẻ đẹp xanh ngát, bạt ngàn và trĩu quả. Nho được xem như một đặc sản ở vùng quê này. Nho có mình dây, vươn dài tầm vài chục mét được trồng thành giàn thẳng tắp. Lá nho xanh đậm. Mỗi chiếc lá có viền hình răng cưa to bằng bàn tay người lớn. Quả nho tròn mọc thành từng chùm, màu tím, đen, đỏ hoặc xanh tùy từng loại. Quả kết thành chùm quấn quýt lấy nhau không rời. Mỗi chùm nho vài chục quả, quả nào quả nấy rất tươi ngon, mọng nước, từng chùm lủng lẳng trên giàn thu hút ánh nhìn thích thú của du khách. Nho không chỉ đẹp mà nó còn mang lại giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao. Có thể sử dụng để ăn trực tiếp, sấy khô, ép nước để làm rượu.
Bài tập: Xác định phần trung tâm của cụm danh từ, động từ, tính từ được tô màu trong câu đoạn văn sau:
Danh từ
Động từ
Động từ
Danh từ
Tính từ
Tính từ
C- THÀNH PHẦN CÂU
THÀNH PHẦN CÂU
THÀNH PHẦN
CHÍNH
CHỦ NGỮ
VỊ NGỮ
THÀNH PHẦN PHỤ
TRẠNG NGỮ
KHỞI NGỮ
THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
TÌNH THÁI
CẢM THÁN
GỌI - ĐÁP
PHỤ CHÚ
C. THÀNH PHẦN CÂU
I. Thành phần chính và thành phần phụ:
Bài tập 1 trang 145. Hãy kể tên các thành phần chính, thành phần phụ của câu; nêu dấu hiệu nhận biết từng thành phần:
Các VD:
VD1. Bài tập thì tôi đã làm xong từ hôm qua.
VD2. Tôi đã làm xong.
Bài tập thì tôi/ đã làm xong từ hôm qua.
khởi ngữ
trạng ngữ
CN
VN
Bài 2 trang 145: Phân tích thành phần của các câu sau:
/
CN VN
a. Đôi càng tôi mẫm bóng.

b. Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi,

mấy người học trò cũ đến sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp.

c. Còn tấm gương bằng thuỷ tinh tráng bạc,

nó vẫn là người bạn trung thực, chân thành thẳng thắn, không hề

nói dối, cũng không bao giờ biết nịnh hót hay độc ác…

/
CN VN
TN
/
CN VN
KN
C. THÀNH PHẦN CÂU
II. Các thành phần biệt lập:
Bài tập 1 trang 145. Hãy kể tên và nêu dấu hiệu nhận biết các thành phần biệt lập
Thành phần
biệt lập
Tình thái
Cảm thán
Phụ chú
Gọi - đáp
Cách đánh giá, độ tin cậy
Có lẽ, hình như, chắc chắn,…
Bộc lộ tâm lí
Ồ, trời ơi, chao ôi, á,…
Bổ sung chi tiết cho nội dung chính
Dấu ngoặc đơn, giữa hai dấu gạch ngang…
Tạo lập, duy trì giao tiếp
Dạ, thưa, này, nè, …
a) Có lẽ tiếng Việt của ta đẹp bởi tâm hồn của người Việt Nam ta rất đẹp, bởi vì đời sống, cuộc đấu tranh của nhân dân ta từ trước tới nay là cao quý, là vĩ đại, nghĩa là rất đẹp.
(Phạm Văn Đồng, Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt)
Bài tập 2 trang 145. Hãy cho biết mỗi từ ngữ tô màu vàng trong các đoạn trích sau là thành phần gì của câu.
Có lẽ: tình thái
b) Ngẫm ra tôi chỉ nói lấy sướng miệng tôi thôi.
(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
Dừa xiêm thấp lè tè…vỏ hồng…: phụ chú
c) Trên những chặng đường dài suốt 50, 60 ki-lô-mét, chúng ta chỉ gặp cây dừa: dừa xiêm thấp lè tè, quả tròn, nước ngọt, dừa nếp lơ lửng giữa trời, quả vàng xanh mơn mởn, dừa lửa lá đỏ, vỏ hồng…
(Theo Hoàng Văn Huyền, Những mẩu chuyện địa lí)
Ngẫm ra: tình thái
d) Có người khẽ nói:
- Bẩm, dễ có khi đê vỡ!
Ngài cau mặt, gắt rằng:
- Mặc kệ!
(Phạm Duy Tốn, Sống chết mặc bay)
e) Ơi chiếc xe vận tải
Ta cầm lái đi đây
Nặng biết bao ân ngãi
Quý hơn bao vàng đấy!
(Tố Hữu, Bài ca lái xe đêm)
Bẩm: gọi - đáp
có khi: tình thái
Ơi: gọi - đáp
Ồ, hoa phượng đã nở rồi sao! Có lẽ mùa hè đang bước chân vào sân trường tôi - trường THCS đã gắn bó với tôi suốt bốn năm. Đang mãi ngắm mấy chùm hoa học trò đo đỏ kia, tôi giật mình bởi tiếng của Lan:
- Nè, cầm hộp xôi tui mua cho đó, trả công chép bài hôm qua!
- Ừa, biết chép bài cho mà được trả công, mai mốt nghỉ nữa đi, Nhi chép cho!
Cả hai chúng tôi đều cười vì câu nói đùa ấy. Những ngày cuối năm học, nghỉ mất một buổi thôi cũng lo không hiểu bài sẽ ảnh hưởng đến kết quả cuối năm. Học thì lớp tôi rất cố gắng vì là năm cuối cấp mà.
Bài tập: Xác định các thành phần biệt lập – một thành phần chính và các thành phần phụ của đoạn văn sau:
cảm thán
tình thái
phụ chú
gọi -đáp
gọi -đáp
trạng ngữ
khởi ngữ
CN VN
Bài hát Tôi yêu tiếng Việt tôi – Nhạc sĩ Phương Thảo – Ngọc Lễ (nguồn Internet)
Đoạn clip 1 phút (không gửi do dung lượng quá lớn) sẽ chép USB khi dạy
Ghi chú quan trọng
- Xem lại ghi nhớ và các bài tập ở sgk
- Nhận diện được những kiến thức đã học về Ngữ pháp
- Vận dụng các bài tập viết đoạn văn.
- Hệ thống lại kiến thức đã học từ đầu học kì II để chuẩn bị cho tiết ôn tập kiểm tra học kì.
Chúc các em nhiều sức khỏe và học tập tốt !